PlusHolland Festival 2021

The Planet – A Lament: kan de mens de band met de natuur weer herstellen?

De Indonesische regisseur Garin Nugroho verwerkte zijn ervaringen met de verwoestende tsunami van 2004 in tien klaagliederen. Met als centraal thema: de verbroken verbinding tussen mens en natuur.

The Planet – A Lament: de zeggingskracht van het decor en de Molukse klaagzang maakt ondertiteling overbodig. Beeld
The Planet – A Lament: de zeggingskracht van het decor en de Molukse klaagzang maakt ondertiteling overbodig.

‘Ik ben ervan overtuigd dat de ­natuur een ziel heeft – die ziel heeft ruimte nodig. Zoals een kind de vrijheid moet hebben om te spelen,” zei de Indonesische ­regisseur Garin Nugroho (Jogjakarta, 1961) een jaar geleden in een interview met Maarten van Dun. Garin Nugroho’s The Planet – A Lament (‘De planeet – een klaagzang’) was zojuist in Melbourne in wereldpremière gegaan op Asia Topa, een triënnale die Australië via de podiumkunsten wil verbinden met Azië. En was op dat moment nog de beoogde openingsvoorstelling van de 73ste editie van het Holland Festival.

Niet veel later nam het coronavirus de wereld in een ijzeren greep. En kon The Planet – A Lament, waarin Nugroho zeer beeldend laat zien hoe een lokale ramp als een tsunami de hele wereld aangaat, onmogelijk naar Amsterdam worden versleept. Als doekje voor het bloeden werd op ­Holland Festival 2.0-2.0 Nugroho’s film Memories of My Body gestreamd, de Indonesische Oscarinzending, ge­baseerd op het leven van Rianto, een Indonesische danser die ook te zien is in The Planet – A Lament.

Mondelinge traditie

Een jaar later is The Planet – A Lament alsnog te zien op het Holland Festival. In de voorstelling verwerkte Nugroho zijn persoonlijke ervaringen met de verwoestende tsunami in de Indische Oceaan op zondag 26 december 2004. Een dag later ging hij als hulpverlener aan de slag in Atjeh; hij hielp er slachtoffers hun trauma te verwerken door hen te leren hoe ze hun levens konden filmen.

De verhalen van de slachtoffers ­zetten hem aan het denken over de verbroken verbinding tussen de moderne mens en de natuur. “Waarom nemen de zee en de wind geen genoegen met hun plek?” vroeg een oude man Nugroho. “Waarom komen deze elementen aan land? Misschien geven we hen onvoldoende ruimte.”

In The Planet – A Lament verwerkte Nugroho zijn ervaringen in Atjeh in tien klaagliederen. Ze worden gezongen door de Molukse Septina Rosalina Layan, die de liederen van kleins af aan meekreeg van haar familie in Papoea. Tijdens haar studie aan het conservatorium leerde ze hoe ze de klanken kon omzetten in bladmuziek. Layan is de enige ter ­wereld die dat kan, want de muziek wordt al generaties uitsluitend via de orale traditie doorgegeven.

Band herstellen

Layan brengt de klaagliederen in een even simpel als overrompelend decor van de Australische ontwerper Anna Tregloan, bestaande uit een achtergrondprojectie met beelden van de zee en een enorme berg oude, afgedankte kledingstukken. Terwijl een veelkoppig koor van blootsvoetse overlevenden hun verloren gegane wereld beklaagt, spoelt een drenkeling aan. Hij torst een enorm ei, als breekbaar symbool van een nieuw begin. Woest uitziende dansers, die de menselijke vervuiling en natuurvernietiging verbeelden, proberen de fragiele toekomst te vernietigen, maar de drenkeling beschermt die met zijn leven. Ook na de grootste rampspoed is de mens in staat om de band met de natuur te herstellen.

De voorstelling is niet ondertiteld, maar door de zeggingskracht van Layan cum suis is dat geen probleem. Sterker, bij eerdere gelegenheden liet Nugroho weten dat hij zich goed kan voorstellen dat het westerse publiek niet alle symbolen, betekenissen en rijkdom van zijn werken zal meekrijgen. “Als ik naar het carnaval ga, begrijp ik de meeste rituelen ook niet. Maar ik kan ervan genieten. Ik probeer ­werelden te scheppen waarin je van alles kunt ontdekken. Als je voor de filosofie erachter openstaat is dat fijn, als je het verhaal slechts deels herkent of alleen van de muziek geniet, is dat ook prima. Het is beter de berg langs verschillende zijden te ­beklimmen. Hoe groter vaak de beloning als je eenmaal boven bent.”

The Planet – A Lament, 21 juni (20.30 uur), 22 juni (12.30 en 20.30 uur), ­Koninklijk Theater Carré, €12-€20. Er is ook een livestream.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden