Plus Achtergrond

The Matrix in gerestaureerde vorm terug in de bioscoop

Twintig jaar geleden werd de werkelijkheid een illusie in The Matrix. De stijlvolle en invloedrijke sciencefictionfilm van de Wachowski’s is nu in een gerestaureerde versie terug in de bioscoop.

Vergeet 1969. Het boek met verhalen over de maanlanding, de Mansonmoorden, Easy Rider en Woodstock kan weer dicht. 1999 is het nieuwe 1969. Dat is althans het nostalgiecredo voor deze week, waarin een gerestaureerde digitale kopie van de twintig jaar oude sciencefictionklassieker The Matrix wereldwijd in de bioscopen te zien is. Twintig jaar is geen echt jubileum, maar dat weerhoudt Warner Bros er niet van een van de topstukken uit de roemrijke catalogus opnieuw uit te brengen.

Dat is zonder meer fijn, want zo draait er tenminste weer een daverend Hollywoodspektakel in de bioscoop waar geen Marvel opstaat. Het is geen vervolgfilm, geen herverfilming en geen prequel of spin-off. Zo ging dat in de Amerikaanse filmindustrie aan het eind van de vorige eeuw: er werd iets nieuws bedacht door buitenstaanders met talent en visie, er waren eigenzinnige producenten die het plan aan een Hollywoodstudio voorlegden en er werd een film gemaakt die aansloeg of flopte.

Spielberg zei over dat laatste: in Hollywood heeft een hit vele vaders, maar een flop is altijd een weeskind. Het ontduiken van risico’s en verantwoordelijkheid is er inmiddels belangrijker geworden dan het maken van vernieuwende films. Daarom worden er zoveel remakes, sequels, prequels, spin-offs en shared universes geproduceerd. Een slappe Star Wars of een mindere Marvel haalt altijd wel een half miljard binnen. En als het een keer fout gaat, is er nog speelgoed dat wel goed verkoopt.

Striptekenaars

Voor aandeelhouders en marketingspecialisten in Hollywood de dienst uitmaakten was het evengoed lastig om een kostbare spektakelfilm met een vernieuwend concept van de grond te krijgen. Larry en Andy Wachowski leurden lang met hun idee voor The Matrix, maar de productie kwam pas op gang toen ze het scenario door twee strip­tekenaars tot een storyboard van zeshonderd shots lieten bewerken. Het wierp fraaie vruchten af: wie de film nu terugziet, wordt meteen in de openingsscène getroffen door de grafisch sterke beeldcomposities.

De stemmige fotografie en dynamische composities voeren terug naar de inspiratiebronnen van de makers, die vanaf hun jonge jaren gefascineerd werden door de ­Japanse strip- en animatiecultuur. De film heeft een ­onmiskenbare verwantschap met Japanse animeklassiekers als Akira (1988) en Ghost in the Shell (1995), maar vóór de Wachowski’s was niemand er in geslaagd de dynamische stootkracht van actierijke animatiefilms in een speelfilm te evenaren. Ook daarvoor zochten ze hun heil in Azië: bij alle gevechten in de film waren Chinese choreografen betrokken.

Met het aantrekken van de in Hongkong geschoolde specialist Yuen Woo-ping brachten de Wachowski’s de vloeiende bewegingen en spectaculaire stunts uit Chinese krijgskunstfilms naar Hollywood. Dat bleef niet onopgemerkt: de wire-fu van meester Yuen kreeg meteen ­navolging in Charlie’s Angels en de eerste X-Men-films en legde de basis voor alle superheldenfilms waarin personages de wetten van de zwaartekracht aan hun laars lappen.

Na Yuens werk voor de Wachowski’s en zijn bijdragen aan Tarantino’s Kill Bill werd de Yuenmethodiek opgenomen in het standaardrepertoire voor Amerikaanse ­actiefilmmakers.

Yuen liet Keanu Reeves in The Matrix vliegen, maar bij stuntwerk met een hoog blessurerisico nam Chad Stahelski de plaats van de ster in. De stuntman ontpopte zich in 2014 tot regisseur met John Wick, waarin Reeves als ­’s werelds beste huurdoder onverminderd spectaculair tekeergaat. Ze maakten twee explosieve vervolgen. Bij de Wachowski’s werkten de ster en de stuntman ook aan twee vervolgfilms mee: toen The Matrix in 1999 een ­onverwacht groot succes werd, gingen The Matrix Reloaded en The Matrix Revolutions meteen in productie.

Die films werden minder enthousiast ontvangen, maar deden in technische ­innovatie niet onder voor het origineel. In Reloaded werden voor het eerst digitale stuntmannen en voertuigen ­gebruikt, voor een gevecht van Reeves met een zichzelf kopiërende tegenstander en een snelwegachtervolging met onmogelijk stuntwerk. De ­innovaties kregen navolging in The Lord of the Rings en de Fast & Furious-films. Terugblikkend op twintig jaar aan spektakelfilms, uiteenlopend van epische fantasy en ­explosieve actie tot kosmische avonturen en superheldendom, lijkt de ­invloed van The Matrix onmetelijk groot.

Een geval apart

Films die als oerknal of katalysator voor technische en stilistische ontwikkelingen te boek staan, zijn niet altijd ­bestand tegen de tand des tijds. De techniek ontwikkelt zich steeds sneller, de wereld verandert voortdurend en de mens omarmt vernieuwingen die bij een terugblik op een oude film als een curieus gemis worden ervaren. The ­Matrix is ook daarin een geval apart: inhoudelijk heeft de dystopische toekomstvisie van de Wachowski’s juist enorm aan betekenis en zeggingskracht gewonnen.

De film schetst een toekomst waarin de mens door intelligente robots is geknecht. Mensen liggen als consumptievee in de bio-industrie levenslang in een kuip om als energiebron te dienen en worden gepacificeerd met een digitale illusie, die The Matrix wordt genoemd. De helden zijn rebellen die de stekker van die schijnwereld uit hun hoofd hebben getrokken. Als metafoor voor onderdrukkingssystemen blijft het een pakkend beeld, maar de raakvlakken met onze huidige wereld zijn in twintig jaar alleen maar talrijker geworden.

In de film spelen telefooncellen, landlijnen en primitieve mobieltjes een grote functionele rol. De smartphone bestond nog niet, sociale media evenmin en het internet had nog melktandjes. Wie nu in staat is wat stappen terug te doen en onze verhouding met al die apparaten, technieken en stoorzenders overziet, bekijkt het gruwelijke toekomstbeeld in The Matrix met nog grotere ogen. De mensheid ingeplugd bij machines die een eindeloze stroom schitterende afleidingen produceren, om te voorkomen dat we over de echte wereld nadenken? Dat is geen toekomstbeeld. Dat gaat over ons.

Te zien in Arena, City, Filmhallen, Lab111, De Munt, Studio K

The Matrix komt wel/niet terug

Twee jaar geleden berichtte The Hollywood Reporter voor het eerst over de plannen van Warner Bros om een vierde Matrixfilm te produceren, met of zonder medewerking van de Wachowski’s. Er was al een scenario in ontwikkeling en Michael B. Jordan uit Black Panther zou de hoofdrol spelen. Lana en Lilly ­Wachowski waren er niet blij mee, maar afgelopen week maakte Lana bekend dat ze als schrijver, producent en regisseur werkt aan een vierde film, waarin hoofdrolspelers Keanu Reeves en Carrie-Anne Moss zullen terugkeren. Dat betekent dat het scenario verrassende wendingen zal nemen, want het duo kwam niet ongeschonden uit de trilogie. Dat hoeft geen probleem te zijn: in de ­wereld van The Matrix is alles mogelijk.

Carrie-Anne Moss en Keanu Reeves in The Matrix uit 1999, nu te zien in een gerestaureerde versie.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden