Plus Filmrecensie

The Laundromat: zeer relevant voor belastingparadijs Nederland

The Laundromat, gebaseerd op de onthullingen uit de Panama Papers, geeft de kijker een lesje financiële fraude. Ter lering én vermaak.

Ellen Martin (Meryl Streep), fictief slachtoffer van de ‘financiële dienstverlening’ van Mossack-Fonseca. Beeld Claudette Barius/Netflix

The Laundromat

Regie Steven Soderbergh
Met Meryl Streep, Antonio Banderas, Gary Oldman
Te zien op Netflix

“Sprookjes die echt gebeurd zijn,” noemt bankier Jürgen Mossack (Gary Oldman) de verhalen in The Laundromat in zijn welkomstwoord voor de film. Dat spreek hij recht in de camera uit, met collega Ramón Fonseca (Antonio Banderas). In hun amusante monoloog schetsen ze in enorme hink-stap-sprongen de geschiedenis van geld, van de eerste ruilhandel tot aan de complexe financiële instrumenten waar banken inmiddels mee schermen.

Al voor die introductiescène toonde regisseur Steven Soderbergh een titelkaart die stelde dat de film is ‘gebaseerd op echte geheimen’. Mossack en Fonseca benadrukken ook nog maar even dat zij ‘echte mensen zijn, net als u’ en dat ze ‘geen woord van dit verhaal zelf hebben ­geschreven’.

Klopt allemaal: de Duitse bankier Mossack en zijn Panamese collega Fonseca bestaan echt. Ze zullen zich in de realiteit inderdaad waarschijnlijk niet zo openlijk uitlaten over hun frauduleuze praktijken. Hun bedrijf in ‘financiële dienstverlening’, dat voor het gemak gewoon hun twee achternamen droeg, stond centraal in de grootschalige fraude en belastingontduiking die in 2015 werd bloot­gelegd door de gelekte Panama Papers.

Bootongeluk

Soderbergh geeft in zijn voor Netflix gemaakte film, die afgelopen september in competitie draaide op het filmfestival van Venetië, satirisch handen en voeten aan die journalistieke onthullingen. Daarbij baseert hij zich losjes op het boek Secrecy World van journalist Jake Bernstein.

Mossack en Fonseca treden in de film op als spreekstalmeesters en gidsen ons door de schimmige wereld van de haute finance. In korte intermezzo’s leggen ze gaandeweg uit hoe de rijken steeds rijker worden en hoe men letterlijk over lijken gaat om geld te vergaren en behouden. Hun ‘lessen’ worden ondersteund door sprekende voorbeelden, vlotte animaties en cryptische oneliners als: ‘Krediet is de toekomende tijd in de taal van geld.’

Tussen die lesjes financiële fraude door zien we de (wél fictionele) verhalen van mensen die, direct of indirect, hun geld onderbrachten in één van duizenden shell companies die Mossack-Fonseca in de lucht hielden. Lege vennootschappen, allemaal ingeschreven in dezelfde ­Panamese postbus, die in feite alleen op papier bestaan.

De prominentste van die verhalen is dat rond Ellen ­Martin (Meryl Streep), een daadwerkelijk onschuldig slachtoffer. Wanneer haar echtgenoot overlijdt in een bootongeluk tijdens een vakantie, blijkt de verzekering van de booteigenaar een aantal maal te zijn doorverkocht en te zijn geëindigd bij een bedrijf dat helemaal niet ­bestaat. In plaats van eieren voor haar geld te kiezen, blijft de even naïeve als doortastende Ellen graven.

Verontwaardiging

De andere klanten van Mossack-Fonseca die Soderbergh en zijn scenarist Scott Z. Burns ­opvoeren, zijn over het ­algemeen wat minder zuiver op de graat: een gladjakke­rige Europese zakenman en zijn Chinese partners-in-witteboordencriminaliteit bijvoorbeeld. Of een hiphop­producer/gangster die zijn vergaarde miljoenen vooral gebruikt om zijn vrouw en volwassen dochter onder de duim te houden.

Soderbergh houdt het tempo hoog in zijn speelse vertelling. Het is overduidelijk dat hij zich ten doel heeft gesteld de ingewikkelde materie van de financiële wereld in hapklare brokken te presenteren, om zo effectief mogelijk de verontwaardiging van de kijker op te roepen. De vergelijking met sprookjes die Mossack in de introductie maakt, is er niet voor niets. Net als de sprookjes van weleer zijn deze verhalen zowel bedoeld om te vermaken als om te waarschuwen. De corrupte bankier als de grote boze wolf of kwade stiefmoeder van deze tijd.

Activistisch slotakkoord

Koren op de molen van de maker van films als Erin ­Brockovich (2000), The Informant! (2009) en natuurlijk de stijlvolle oplichters van de Ocean’s-trilogie. Al slaat de ­balans in The Laundromat hier en daar net te ver door naar het vermakelijke. Gelukkig komen we dan altijd weer terug bij de centrale lijn rond Meryl Streep, met recht het hart van de film.

Die verhaallijn culmineert in een openlijk activistisch slotakkoord, waar de ironische afstand en vermakelijke lolbroekerij letterlijk en figuurlijk uit de film worden ­gestript. Daarbij richten Soderbergh en Streep zich weliswaar expliciet tot een Amerikaans publiek, in de aanloop naar de verkiezingen van volgend jaar, maar wat wordt ­gezegd, is ook voor ons in belastingparadijs Nederland zeer relevant.

Niks pensioen

Het was even slikken toen Steven Soderbergh (56) in 2013 zijn ‘pensioen’ aankondigde. Van de golf Amerikaanse onafhankelijke filmmakers die in de vroege jaren negentig doorbrak, was hij twee decennia lang de meest productieve – vanaf zijn hit Out of Sight in 1998 maakte hij minstens één, vaak twee en soms zelfs drie films per jaar. Maar in 2013 leek hij er dus klaar mee; hij ging schilderen, zei hij. Het bleek van korte duur: al een jaar later keerde hij terug als regisseur van de tv-serie The Knick, en sinds 2017 is hij ook wat films betreft terug op zijn oude productieschema: The Laundromat is na High Flying Bird (ook op Netflix) zijn tweede film in 2019.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden