Plus

The Beatles door de lens van Robert Whitaker

Een van de grootste collecties van The Beatlesfoto's ter wereld hangt binnenkort aan de muur in Amsterdam. Robert Whitaker was de huisfotograaf voor wie de Fab Four alles deden.

The Beatles: pret in piepschuimBeeld Robert Whitaker

John Lennon met een paardenbloem in zijn oogkas, George Harrisons hoofd gevangen in een vogelkooi en - zijn bekendste werk - de vier Beatles in witte slagersjassen, geflankeerd door hompen rood vlees en enkele onthoofde speelpoppen.

Dat laatste beeld van fotograaf Robert Whitaker is inmiddels een van de meest gevraagde collectors items uit de erfenis van de Fab Four: de butcher sleeve, de cover van het album Yesterday and Today uit 1966.

The Beatles wilden met de slachtpartij naar verluidt een statement maken tegen de Vietnamoorlog. De Amerikaanse platenmaatschappij maakte ook een statement. Ze verving de hoes na protesten enkele drukken later voor een veel decentere foto van de artiesten in gewone kleding bij een enorme hutkoffer.

De slagershoes is, net als vele andere bloederige beelden uit die serie, vanaf 24 januari te zien in 5&33 Gallery in het Art'otel in Amsterdam. De expositie Unseen Beatles toont een selectie van het werk dat Whitaker tussen 1964 en 1966 maakte van de band, waarvoor hij in die periode optrad als huisfotograaf.

De omstreden butcher sleeveBeeld Robert Whitaker
Beeld Robert Whitaker

De collectie is eigendom van kunsthandelaar Ivo de Lange (69), die tevens oprichter en eigenaar is van de Herman Brood Experience te Zwolle. Op de zolder van het museumpand in Zwolle toont hij Whitakers werk, met wie hij tot zijn dood in 2011 bevriend was.

Sigarettenpeuken
Vanonder een stapel trekt De Lange een stuk ingelijst piepschuim tevoorschijn. In het hart ervan een gesigneerde foto waarop de vier bandleden, gekleed in stemmig zwart, plezier maken tussen het verpakkingsmateriaal. De sigarettenpeuken van The Beatles zijn mee ingelijst.

De Lange: "Whitaker kon die gasten neerzetten waar hij wilde." Hij schuift een andere studiofoto naar voren: "Kijk, hij pakte ze gewoon in in doorzichtig folie. Ze deden alles wat hij wilde."

Die innige band ontstond nadat manager Brian Epstein zichzelf had laten portretteren. Whitaker fotografeerde hem met enkele pauwenveren. De ijdele Epstein was verrukt met het resultaat en stelde Whitaker aan als hoffotograaf van 's werelds populairste band. Hij mocht mee op vrijwel elke buitenlands tournee, maar live foto's nam hij zelden. "Die kon iedere fotograaf in de zaal maken," verklaarde hij later. "Ik concentreerde me op backstage."

Die positie leverde fotografie op die ondenkbaar is in de huidige tijd waarin sterren hun eigen imago tot in detail regisseren. John Lennon thuis in Weybridge met echtgenote Cynthia, peuter Julian en een pontificaal opgestoken dweil bijvoorbeeld. Of Ringo in een hotelbed, verdiept in een muziektijdschrift.

Opvallend weinig solo op de foto's van Whitaker: Paul McCartney. "Die twee hadden persoonlijk simpelweg niet zo'n klik," zegt De Lange. "Lennon was echt een vriend van hem. Ringo vond hij ook leuk en met Harrison deelde hij zijn interesse in kunst." Whitaker had, al dan niet opzettelijk, nog meer invloed: vrij snel na het maken van de vleesfoto's werd Harrison vegetariër.

De butcher sleeve werd zijn magnum opus. Een origineel exemplaar van de elpee werd recent in de VS geveild voor 125.000 dollar. De faam is ongewild, want Whitaker had de foto's nooit bedoeld als albumhoes. "De platenmaatschappij heeft mij nooit iets gevraagd en de foto gewoon op de cover gedrukt," stelde Whitaker twee jaar voor zijn dood.

Salvador Dalí
Toen The Beatles in 1966 stopten met optreden, kwam er een einde aan de samenwerking met Whitaker. "Hij is daarna vergeten zichzelf wereldberoemd te maken," stelt De Lange. "Te bescheiden om te koop te lopen met zijn unieke materiaal." Whitaker woonde nog een tijdje bij kunstenaar Salvador Dalí die hij ook fotografeerde. Terug in Engeland werd hij boer. "Al zijn Beatlesfoto's bewaarde hij in het kippenhok."

De Britse fotograaf Robert Whitaker, geboren in 1939 en overleden in 2011, was zich lang niet bewust van de waarde van zijn The BeatlesfotocollectieBeeld Frans Davids
Beeld Robert Whitaker
Beeld Robert Whitaker

Een ongeluk met zijn hand maakte 22 jaar geleden een einde aan zijn agrarische carrière. Toen Neil Aspinal, directeur van platenfirma Apple, hem niet lang daarna benaderde om zijn foto's te gebruiken voor de tv-documentaire The Anthology over The Beatles, kreeg Whitaker een idee hoe kostbaar de schat in zijn schuurtje inmiddels was geworden.

De Lange kocht in de loop der jaren talloze foto's van Whitaker, die ook Herman Brood fotografeerde. Dat portret, een zogeheten 'Whitograph', hangt in het museum in Zwolle.

De Beatlesfoto's wil De Lange na de Amsterdamse expositie van de hand doen. Hij zegt alleen te willen verkopen aan iemand die de collectie in zijn geheel wil overnemen, maar aarzelt een bedrag te noemen. "Tonnen? Dat zeker, ja. Een miljoen? Misschien wel, inderdaad."

De expositie opent op 24 januari in 5&33 Gallery in het Art'otel aan de Martelaarsgracht in Amsterdam. Gratis toegankelijk van 6.30 tot middernacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden