Plus

Teun van de Keuken: 'Het keurslijf van de goede smaak vind ik knellend'

Teun van de Keuken schetst in zijn debuutroman een genadeloos portret van zijn jeugd, waarin zijn links-artistieke vader hem naar een 'volkse school' stuurt. 'Ik heb er niet met mijn moeder over gepraat.'

Teun van de Keuken: 'Vanuit een bepaald soort erfelijke belasting heb ik minder bewondering voor documentairemakers, ik bewonder schrijvers. Beeld Marc Driessen

Teun van de Keuken (45) werd bij het grote publiek bekend als verslaggever van het consumentenprogramma Keuringsdienst van waarde, onderzoeksjournalistieke programma's als De slag om Brussel en De slag om Nederland. In de Volkskrant schrijft hij kritische columns over loze reclameleuzen ('Everybody Appie! Menen jullie dit nou, Albert Heijn') en rommelende voedselfabrikanten; in zijn boek Puur en eerlijk doet hij verslag van de zin en onzin van de voedselindustrie. Sinds 2015 presenteert Van de Keuken het KRO-NCRV-programma De monitor, waarin op basis van tips van klokkenluiders maatschappelijke misstanden worden onderzocht.

Deze week is Van de Keukens eerste roman verschenen, Goed volk, 'een persoonlijk en indringend verhaal van een niet zo typische Amsterdamse jeugd'. Teuns vader - in wie zonder veel moeite de veel gelauwerde documentairemaker Johan van der Keuken te herkennen is - en moeder, die het beste voor hebben met de wereld, omringen zich met vrienden die allemaal hetzelfde zijn als zij - links, wit, artistiek en enigszins intellectueel. Teun sturen ze echter naar De Brug, een volkse lagere school, zoals Teuns vader dat noemt.

De Brug is een school gespeend van pretenties, met kinderen van laagopgeleide ouders, veel immigranten en uiterst magere resultaten. Een school die weinig te bieden had voor ouders die hun kinderen vooruit wilden helpen in het leven, maar die zich voor een gerespecteerd lid van de linkse, witte culturele elite wel uitstekend leende om een statement tegen segregatie te maken. 'Dat statement was ik,' schrijft Teun van de Keuken aan het begin van Goed volk.

CV

Geboren
Amsterdam, 4 september 1971

Opleiding
Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam

Loopbaan

2003: presentator Keuringsdienst van waarde
2005: oprichter Tony's Chocolonely
2009: bedenker/presentator De slag om Brussel
2010: column Het Parool
2012: bedenker/presentator De slag om Nederland
2014: Puur en eerlijk
2015: De slag om de klerewereld, presentator De monitor, column de Volkskrant
2017: roman Goed volk

We kennen u vooral als onderzoeksjournalist. Waarom wilde u nu een roman schrijven?

"Het was niet zo dat ik zo nodig een boek móést schrijven, maar ik dacht dat ik een bijzonder verhaal te vertellen had over een bijzondere tijd en over een apart slag mensen. In mijn vriendenkring hebben mensen vooral bewondering voor documentairemakers. Vanuit een bepaald soort erfelijke belasting heb ik dat minder, ik heb dat met schrijvers. Ik heb altijd een grote bewondering gehad voor schrijvers. Maar die bewondering en mijn kennis van de wereldliteratuur vormden lange tijd ook een belemmering. Als je Tolstojs Oorlog en vrede en Leven en lot van Vasili Grossman hebt gelezen, denk je toch: wat moet ik daaraan nog toevoegen? Maar op een gegeven moment kwam het besef dat ik dat moest loslaten."

Het boek is geschreven vanuit het perspectief van een kind op de lagere school. Waarom?

"Mijn dochters zijn nu zeven en tien. Als vader kijk ik natuurlijk hoe het ze op school vergaat. Hebben ze het naar hun zin? Worden ze gepest? En hoe doe ik het als vader? Door daarover na te denken, dacht ik ook terug aan de tijd dat ik zelf op de lagere school zat."

De avonturen van de kleine Teun zijn vooral een kapstok om over uw vader te vertellen.

"Het is makkelijk het zo te zien. Zo is het deels ook, het is een schets van het eind van de jaren zeventig en het begin van de jaren tachtig; een verhaal over een bepaald links-intellectueel milieu waarvan mijn vader deel uitmaakte. Maar Goed volk gaat ook over een jongetje dat zijn hele schooltijd bezig is om te voorkomen dat ie wordt gepest. Die anders is dan de andere kinderen, omdat zijn ouders anders zijn dan de andere ouders en omdat hij lijdt aan een vorm van eczeem die in het oog springt en onaantrekkelijk is."

Met documentairemaker Johan van der Keuken, zijn vader. Beeld Van der Keuken

Op het omslag staat dat het een roman is. Fictie dus.

"Adriaan van Dis zei ooit dat elke beschrijving van een jeugd eigenlijk fictie is. Ik heb geen uitvoerig onderzoek gedaan, ik heb er niet met mijn moeder over gepraat of met andere mensen uit die tijd. Ik heb ook nooit dagboeken bijgehouden, het is allemaal uit mijn hoofd. Sommige dingen zijn echt gebeurd, andere dingen zijn niet gebeurd, weer andere dingen zijn aangedikt om er een kloppend, organisch verhaal van te maken."

De dingen die ik kan checken, zijn volgens mij wel zo gebeurd.

"Dat is altijd de vraag: wat is echt en wat niet? Het is een schets van het milieu zoals ik me het herinner; dat klopt. Ik schrijf dat de ouders een ideologisch statement maken door Teun naar De Brug te sturen. Maar als je het aan mijn moeder zou vragen, denk ik dat zij dat niet zo ziet."

Heeft uw moeder uw boek al gelezen?

"Mijn moeder is het as we speak aan het lezen."

Denkt u dat ze straks dolenthousiast aan de lijn hangt?

"Dat denk ik niet en daar heb ik het eerlijk gezegd ook wel moeilijk mee. Ik heb het tijdens het schrijfproces, dat een jaar of twee heeft geduurd, aan niemand laten lezen, ook niet aan mijn vrouw. Ik wilde een eerlijk portret schrijven. Genadeloos, ja, maar dat is voor mij niet hetzelfde als liefdeloos. Ik wilde eerlijk zijn over hoe ík het zie. Maar het was niet mijn bedoeling om een Thomas Dekkerachtig boek te schrijven; ik hoop dat het boek niet tussen ons in komt te staan, want ik heb nu een heel goede relatie met mijn moeder."

U ziet het dus niet als een afrekening?

"Wat is dat nu voor woord, afrekening?! Dat klinkt alsof ik heel verbitterd ben en dat ben ik helemaal niet. Laat ik het zo zeggen: ik denk dat de meeste ouders doen wat ze doen met de beste bedoelingen. Ik denk dat de ouders in mijn boek dat ook hebben gedaan. Alleen heeft het op dat moment niet zo fijn uitgepakt. Maar nu zitten we hier en het gaat goed met me. Doordat ik altijd een buitenstaander ben geweest, heb ik nu een beschouwende blik. Ik heb over de dingen leren nadenken en kan het ook nog een beetje eloquent verwoorden - dat komt allemaal door mijn ouders."

Maar u probeert het nu anders te doen met uw kinderen.

"Toen mijn vader was opgegeven en ik hem zei dat ik het jammer vond dat hij niet meer ging meemaken dat ik kinderen zou krijgen, antwoordde hij: 'Maak je maar geen zorgen, ik heb geleefd voor tien.' Hij was dus weer met zichzelf bezig, terwijl ik mijn eigen verdriet verwoordde. Maar als je een groot kunstenaar wilt zijn - en ik denk dat we toch wel kunnen stellen dat mijn vader dat was - moet je misschien zo bezeten zijn en is het wellicht logisch dat je niet afgeleid wilt worden door zulke mondaine zaken als een gezinsleven."

"Als wij op vakantie gingen, nam mijn vader twee camera's mee en was hij soms dagen weg. Het is niet helemaal te vergelijken, maar ik heb ook twee zomervakanties en veel weekeindes opgeofferd voor het schrijven van mijn boek. Dan gingen we naar Zuid-Spanje en lagen de kinderen en mijn vrouw in het zwembad en zat ik te tikken. Mijn jongste dochter maakt nu al schriftjes vol verhalen en tekeningen, dus misschien schrijft zij over twintig jaar wel een weinig vleiend boek over mij. Wat was dat ook alweer, dat gedicht van Philip Larkin..."

Van de Keuken pakt zijn telefoon en begint te googelen.

"Ah hier: They fuck you up, your mum and dad. / They may not mean to, but they do. / They fill you with the faults they had / And add some extra, just for you. / But they were fucked up in their turn ... Het eindigt zo: Get out as early as you can, / And don't have any kids yourself."

Hij lacht. "Te laat!"

U verschilt misschien wel minder van uw vader dan u zou willen.

"Het engagement van de mensen uit de jaren zeventig en tachtig was abstracter, het kwam voort uit een bepaalde ideologie. Ik kijk gewoon naar de samenleving, zie wie buiten de boot vallen, en als ik denk dat dat onrechtvaardig of onterecht is, proberen we daar aandacht aan te besteden met De monitor. De linkse, intellectueel artistieke elite waarvan mijn ouders deel uitmaakten, had weliswaar het beste voor met de wereld, maar meende ook te weten wat goed was voor de wereld. Ze kwamen op voor de arbeiders... in theorie, althans, maar de werkelijke confrontatie met die arbeider verliep vaak niet zo lekker. Want die wilde heel andere dingen dan zij wilden. Ze waren grof en goede smaak hadden ze ook niet. Dat speelt nog steeds, dat met die goede smaak. Toen ik nog programma's voor de VPRO maakte, zat ik in het goede kamp. Nu ik De monitor maak voor KRO-NCRV haalt een bepaald slag mensen daar zijn neus voor op. Ik vind dat dan juist leuk."

'Ik wilde een eerlijk portret schrijven. Genadeloos, ja, maar dat is voor mij niet hetzelfde als liefdeloos.' Beeld Marc Driessen

Wat precies: tegendraads zijn of KRO-NCRV?

"Allebei. Ik vind het keurslijf van de goede smaak en de juiste mening soms knellend. Ik heb me daar altijd tegen verzet, dat mensen denken: hij komt uit een bepaald milieu, werkt voor de VPRO en schrijft voor de Volkskrant - dat is er ook weer zo een. Juist daarom vind ik het leuk ergens anders te werken; om programma's te maken voor en over dezelfde mensen met wie ik op de lagere school heb gezeten."

"In De slag om Nederland zat ook een zeker engagement. De omroepleiding vond het prachtig, maar sommige, vooral wat oudere programmamakers bij de VPRO keken erop neer. Die wilden liever van die mooi-geserreerde, enigszins beschouwende documentaires. Maar als je jezelf ergens ingooide... we werden beschuldigd van populisme!"

Populisme is u vreemd?

"Als je de gewone man aan het woord laat en die dingen zegt die niet allemaal even prettig zijn, vinden die zelfverklaarde progressievelingen dat eng. Het gaat nu vaak over 'de boze witte man', maar dat vind ik een hopeloze term. In De monitor praat ik met verwarde mensen, met mensen die problemen hebben met hun pgb of drie baantjes tegelijk moeten houden omdat ze nergens meer een vast contract kunnen krijgen en nauwelijks hun hoofd boven water kunnen houden. Het zijn mensen die aan de kant worden geschoven. Ik snap goed dat ze boos zijn, dat ze zich als vuil behandeld voelen. Daar willen we met De monitor wat aan doen; we komen op voor mensen die geen stem hebben."

Opgebiecht

Leermeester
"Wim Noordhoek, mijn eindredacteur bij radioprogramma De Avonden. Op charmante wijze wist hij de gemakzucht er bij mij uit te drijven."

De beste uit het vak
"Welk vak? schrijver? Vasili Grossmann van Leven en Lot. Als je dat leest durf je geen letter meer op papier te zetten. En zíjn voorbeeld Tolstoj natuurlijk"

De slechtste uit het vak
"Een kwaaie blogger of volger die zo slecht is dat we nog nooit van hem hebben gehoord."

Het beste advies gegeven
"Ga zo door, jongen!"

Het slechtste advies
"Wat je ook doet, voorkom te allen tijde een pensioenbreuk."

U praat makkelijker over uw journalistieke werk dan over uw roman.

"De journalistiek en televisie, daar ben ik heel zelfverzekerd over. Maar dit boek gaat écht over mij. Het klinkt misschien als een cliché, maar mijn ziel en zaligheid zit erin. Ik ben er zelf heel tevreden over, maar nu het er ligt, kan het ook afgeserveerd worden. Het ergste wat me kan gebeuren? Dat het in een zwart gat verdwijnt. Dat is het allerergste. Ik denk dat ik dat nog erger vind dan als iedereen het slecht vindt."

Met een lach: "Dat iedereen het slecht vindt, is het een-na-ergste wat kan gebeuren."

Teun van de Keuken: Goed volk. Uitgeverij Prometheus, 192 blz., 19,99 euro. Van de Keueken presenteert vanaf 30/1 vier keer Het Monitordebat, NPO 2, 21.00 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden