Plus

Terugblik op het theaterseizoen: waar kwam die astronaut vandaan?

Terugblikkend op het afgelopen theaterseizoen viel iets op: in verscheidene voorstellingen doken astronauten op. Zwevend in de ruimte besef je hoe kwetsbaar de aarde is, maar je kunt daar niets uitrichten.

Beeld Bowie Verschuuren

Astronauten worden in de ruimte vaak overvallen door het overzichtseffect: juist door de afstand die ze voelen tot de aarde, ervaren ze een gevoel van nabijheid. Om die reden ging theatermaker Marjolijn van Heemstra op zoek naar nieuwe perspectieven om verbinding met haar omgeving te zoeken. In haar persoonlijke theatermonoloog Stadsastronaut deed ze verslag van die reis. Wat levert het op als je de wereld om je heen en je eigen leven vanuit een ander perspectief benadert? Kan dat aanzetten tot meer verbinding?

Het afgelopen theaterseizoen doken er in meerdere voorstellingen astronauten(referenties) op. Wat zegt dit, welke rol vervullen ze in het theaterlandschap?

In de jeugdvoorstelling Robotje van NTJong vervult de astronaut een hoofdrol. Hij stond symbool voor alles wat vreemd is, alles waar we aanvankelijk bang voor zijn. Zo ging ook die voorstelling expliciet om het zoeken naar verbinding tot een ander.

In Over de natuur van de dingen van Het Zuidelijk Toneel en De Nieuwe Oost keek een astronaut vanuit de ruimte op de aarde neer. Hij zag de aarde als één geheel, voelde aanvankelijk een overweldigende verbondenheid, maar werd vrijwel meteen overvallen door het frustrerende besef dat hij niet in kan grijpen. Hetzelfde gold voor de eenzame astronaut in de openings­monoloog van De wereldvergadering van Orkater, die vergeefs neerkeek op de aarde met haar spartelende, altijd tekortschietende mensheid.

Publiek omhelzen

Die uitzoombeweging zagen we in veel voorstellingen terugkeren dit seizoen. Vergelijkbaar met de astronaut is bijvoorbeeld de rol van Romana Vrede in Onze straat bij Het Nationale Theater, die als verteller/God boven de andere personages zweefde en letterlijk in- en uitzoomde. Regisseur Daria Bukvić liet in het programmaboek optekenen: “Meestal gaan mijn voorstellingen over uitgesproken maatschappelijke thema’s. Ik heb me de afgelopen jaren over een hoop dingen kwaad gemaakt en Onze straat is als het ware een epiloog van deze periode. Met deze voorstelling hoop ik mijn publiek te omhelzen.”

Ook Davy Pieters zoomde uit in de mimevoorstelling What We Leave Behind – en toonde zo hoe de perceptie van de geschiedenis onze kijk op het nu bepaalt. Jakop Ahlbom deed ongeveer hetzelfde (maar veel explicieter) in Le Bal, waarin een eeuw aan historische gebeurtenissen wordt uitgebeeld, en hij overigens ook letterlijk een astronaut opvoerde – maar die symboliseerde simpelweg een astronaut.

Beeld © Sanne Peper

Conflictloos

Al die producties hebben een opmerkelijke gemene deler: het zijn allemaal voorstellingen die zich niet focussen op een concreet drama of conflict, maar het theater gebruiken om een groter mensbeeld te schetsen en verbinding te zoeken. Dat is een opvallende verschuiving na jaren waarin met name jonge makers veel egodocumenten maakten waarin ze vanuit een specifieke, vaak persoonlijke onvrede het conflict aangingen. De theatermakers zoomen uit, tonen het grotere geheel. Het zijn astronauten geworden.

Theater dat niet zozeer gaat om drama of conflict, maar op zoek gaat naar verbinding, zagen we het afgelopen jaar volop: in het ontwapenende De verse tijd toonden Mokhallad Rasem en Kuno Bakker dat je ook van elkaar kunt houden als je elkaar niet begrijpt, het nagenoeg conflictloze Laatste paar dagen van Esther Scheldwacht en Kees Hulst handelde expliciet over toenadering, Noem het maar liefde van Toneelgroep Maastricht was een (wat vrijblijvende) collage aan miniatuurtjes over de liefde, en Liefdesverklaring (voor altijd) van Het Zuidelijk Toneel en Nicole Beutler Projects was een regelrechte, anderhalf uur durende omarming van het theater en haar publiek.

Jerrycan met vloeistof

Zelfs regisseur Milo Rau, die van het opvoeren van expliciete conflicten en maatschappelijke pijnpunten zijn handelsmerk heeft gemaakt, leverde bij NTGent met Lam Gods een voorstelling af waar per saldo niets op het spel stond: een theatrale gemeenschapsviering die vooral niemand wilde buitensluiten.

En dat terwijl theatermaker Chokri Ben Chikha het theaterseizoen in september opende met een omstreden maar geëngageerde Staat van het theater. Daarin riep hij op tot meer activisme in het theater, goot vervolgens een jerrycan met vloeistof over zich uit en suggereerde zichzelf in brand te steken.

Jan Joris Lamers van Maatschappij Discordia kwam ongevraagd het podium op en stuurde Chokri weg. Die spontane actie, bij de aftrap van dit seizoen, bleek exemplarisch: blijkbaar was er dit jaar meer behoefte aan verbinding dan aan activisme op de planken.

Seizoen 2018-2019

Beste voorstelling: Citizen K. –Trouble Man, Het Nationale Theater

Theatermaker Sadettin Kirmiziyüz bracht dit seizoen zijn indringendste werk tot nu toe. In een anderhalf uur durende opsomming deconstrueert hij zijn eigen pijn en angst, en verknoopt dat op zeer confronterende wijze aan de recente geschiedenis van een verhardend Nederland. Een voorstelling die voortdurend rake klappen uitdeelt.

Verrassendste voorstelling: Turks Fruit – Hummelinck Stuurman ­Theaterbureau

Wat op het eerste gezicht de zoveelste plichtmatige theateradaptatie van een literaire klassieker dreigde te worden, bleek een artistiek en inhoudelijk zeer prikkelende voorstelling die op slimme wijze het perspectief van Wolkers’ iconische roman naar deze tijd kantelt.

Grootste misser: Dood in Venetië – ITA, Koninklijk Concertgebouworkest

ITA bracht een ondramatische, afstandelijke en overgestileerde theaterbewerking van Thomas Manns novelle. Een voorstelling die omgeven werd door grote gebaren en bombast, maar waarin per saldo niets interessants te beleven was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden