PlusFilmrecensie

Tenet: een zintuiglijke ervaring waar soms geen touw aan vast te knopen is

In een razend tempo gaat het van continent naar continent in Tenet.Beeld -

“Probeer het niet te begrijpen. Voel het,” zegt de mooie laboratoriumtechnologe tegen de Protagonist, een superspion die zojuist kennis heeft gemaakt met geïnverteerde kogels: kogels die heen en weer in de tijd kunnen reizen. Het is een bruikbaar advies – ook voor de bioscoopganger, in ieder geval voor iedereen die geen graad heeft in thermodynamica, kernfysica of theoretische natuurkunde.

Tijd – van continuïteit tot de perceptie van tijd – speelt een belangrijke rol in het oeuvre van de Britse filmmaker Christopher Nolan. Dat was al zo in zijn lowbudgetdebuut Following, het is nog duidelijker in het achterstevoren vertelde Memento. In Dunkirk verdikte en verdunde Nolan de tijd, in Interstellar draait het om zwarte gaten, wormgaten en tijddilatatie: het effect waarbij de tijd gekke dingen gaat doen wanneer je heel snel beweegt. In Tenet, waarvoor Nolan net als bij Interstellar te rade ging bij theoretisch-fysicus Kip Thorne, kan door de tijd worden gereisd. Nolan – en zijn personages dus ook – spreekt zelf overigens liever van inversie: het buigen en kneden van de tijd.

Tenet begint met een werkelijk adembenemende proloog, waarin de Protagonist (John David Washington, de al even charismatische zoon van Denzel Washington, eerder te zien in Spike Lee’s BlacKkKlansman) een aanslag/gijzeling in een volgepakte concertzaal in Kiev probeert te verijdelen. Hierin worden de eerste sporen zichtbaar van een conflict tussen Amerikaanse spionnen en Russische huurlingen.

Vooruit en achteruit

“Je taak ontstijgt nationale belangen; voor zover ik het begrijp, proberen we een Derde Wereldoorlog te voorkomen,” krijgt de Protagonist nadien te horen. “Een nucleaire holocaust?” vraagt hij wijsneuzerig. Het antwoord zet de boel nog verder op scherp: “Nee, veel erger.”

Dan trekt hij de wijde wereld in. Het palindroom ‘tenet’ zal hem helpen bij zijn missie; het opent de juiste deuren – en ook een aantal verkeerde. Ook krijgt de Protagonist hulp van ene Neil, een wel zeer vage collega-agent (heerlijke rol van Robert Pattinson).

In een razend tempo gaat het vervolgens van continent naar continent; van Mumbai naar de even fotogenieke Amalfikust, van Oslo naar Londen – en weer terug. Er wordt gebungeejumpt van wolkenkrabbers, met catamarans geracet en er zijn zinsbegoochelende autoachtervolgingen, waarin jacht wordt gemaakt op plutonium, die zich tegelijkertijd vooruit als achteruit afspelen. Spierballenvertoon to the max. Op de soundtrack combineert de Zweeds componist Ludwig Göransson pulserende beats met de hartslag van Nolan en achteruitgespeelde stukjes muziek. Je trilt bij tijd en wijle van (het puntje van) je stoel.

Zintuiglijke ervaring

Nolan koos er in nauwe samenwerking met de Nederlands-Zweedse cameraman Hoyte van Hoytema (die eerder Interstellar en Dunkirk draaide) voor om geen green screen-opnamen te doen. Het 2,5 uur durende Tenet bevat slechts 280 VFX-shots, minder dan de meeste romantische komedies. In plaats daarvan werden veel scènes twee keer opgenomen: een keer gewoon en een keer met de acteurs die alles achterstevoren deden. Producente Emma Thomas – Nolans vrouw – kocht een Boeing 747 om hem te laten ontploffen (de film mocht wat kosten; het geschatte budget is 205 miljoen dollar). Ook dat was ‘efficiënter dan computereffecten’.

Het maakt Tenet tot een zintuiglijke ervaring; een uitgebalanceerde combinaties van actie à la James Bond en gegoochel als in Nolans The Prestige. Het gaat allemaal zo snel dat er bij tijd en wijle geen touw aan vast te knopen is. Er wordt gesproken over gaten in het tijd-ruimtecontinuüm, parallelle werelden, een meervoudig bewustzijn, temporele tangbewegingen, de grootvaderparadox en andere vicieuze cirkels, maar er zijn genoeg uitleggerige dialogen en clous, zodat je jezelf af en toe heel slim kunt vinden.

Tegelijkertijd is Tenet heel overzichtelijk: behalve de protagonist die de wereld moet redden is er een megalomane, schurken-Engelssprekende antagonist. En tussen hen beiden staat een mooie, droeve trofeevrouw (Elizabeth Debicki) die zielsveel van haar zoontje houdt – soms vindt de Protagonist haar levensgeluk belangrijker dan het lot van de rest van de wereld.

Tenet

Regie Christopher Nolan

Met John David Washington, Robert Pattinson, Elizabeth Debicki, Dimple Kapadia, Michael Caine, Kenneth Branagh

Te zien in Arena, City, De Munt, De Uitkijk, Euroscoop, Eye, FC Hyena, Filmhallen, Kriterion, The Movies, Studio/K, Tuschinski

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden