PlusInterview

Tekeningen van het kampleven: honger, straffen en het eindeloze prikkeldraad

De 91-jarige Thomas Geve zat bijna twee jaar in drie verschillende concentratiekampen. Als vijftienjarige legde hij het kampleven vast. Vandaag (28 april) verschijnt zijn boek ‘De jongen die Auschwitz tekende’.

In De jongen die Auschwitz tekende staan 56 tekeningen die Thomas Geve direct na de bevrijding maakte Beeld -
In De jongen die Auschwitz tekende staan 56 tekeningen die Thomas Geve direct na de bevrijding maakteBeeld -

De tekeningen lezen als een soort stripverhaal over het leven in het concentratiekamp. Het verhaal begint op het perron in Auschwitz waar de selecties plaatsvinden en volwassenen en kinderen veroordeeld worden tot leven of dood. De nazi’s hebben hun geweren in de aanslag. Daarna volgen de ontsmetting en het tatoeëren: namen worden nummers.

Thomas Geve (een pseudoniem) die tweeëntwintig maanden in drie verschillende concentratiekampen – Auschwitz, Gross-Rosen en Buchenwald – zat, legde de dagelijkse routine, de gruwelijkheden en de strijd om het overleven vast. “Ik deed het voor mijn vader die tijdens de oorlog in Engeland zat, zodat hij dit kon zien. Tekeningen zijn krachtiger dan woorden,” zegt Geve van het vandaag verschenen boek De jongen die Auschwitz tekende.

Geve werd geboren in 1929 als kind van de Joodse arts Erich Cohn (1896-1951) en Berta Cohn-Goetze (1906-1944) in de destijds Duitse stad Stettin. Het gezin wilde naar Engeland vluchten, maar het proces verliep te traag. Geve’s vader besloot in 1939 alvast te gaan. Zijn vrouw en kind zouden hem achterna reizen. Maar toen brak de oorlog uit. De grenzen werden gesloten. Geve en zijn moeder werden in juni 1943 opgepakt en naar Auschwitz gedeporteerd, waar ze van elkaar gescheiden werden.

Hij kwam op de metselaarsschool van het kamp, de Maurerschule, terecht waar hij het metselvak leerde en meewerkte aan de bouw van een vrouwenkamp. Hij moest cementzakken in de betonmolen gieten en beton scheppen. Met zijn moeder die in een naburig kamp zat, had hij nauwelijks contact. Hij kreeg van haar af en toe korte briefjes: ‘zorg goed voor jezelf, blijf veilig’.

Plattegronden

Geve begon tijdens zijn gevangenschap in Auschwitz met het tekenen van plattegronden van het kamp met daarop hekken, barakken en uitgangen. Hij tekende met stompjes houtskool op afgescheurde cementzakken zodat hij tijdens een eventuele opstand kon ontsnappen. De ruwe schetsen verstopte hij in zijn strozak.

“Ik deed dat ’s avonds, heel stiekem, na acht uur. Het was gevaarlijk maar ik vertrouwde erop dat ze het niet zouden ontdekken,” zegt Geve aan de telefoon vanuit Israël.

Toen het Rode Leger oprukte richting Auschwitz werden de gevangenen in januari 1945 naar het Westen geëvacueerd. Geve ging mee op dodenmars en moest zijn tekeningen achterlaten. Hij kwam in kamp Gross-Rosen en vervolgens Buchenwald terecht, waar hij op 11 april 1945 werd bevrijd. De vijftienjarige Geve verbleef er vanwege zijn slechte gezondheid nog twee maanden en begon de beelden van het kamp die nog in zijn hoofd zaten, te tekenen. Hij tekende aan één stuk door en maakte tekeningen van het kampleven: de appels, straffen, ziektes, honger, het kamporkest en het eindeloze prikkeldraad. Later kleurde hij de 82 tekeningen in met waterverf die hij van een Amerikaanse soldaat kreeg.

Zijn moeder had Auschwitz niet overleefd. Geve besloot samen met vierhonderd andere tieners op uitnodiging van de Zwitserse regering een half jaar bij te komen in Zug. In november 1945 vloog hij naar zijn vader in Londen. Hij liet zijn tekeningen aan zijn vader zien die geen idee had wat zijn kind had doorgemaakt. Geve: “Ik vertelde hem verder weinig en hij vroeg er niet veel over. Ik was druk bezig met mijn toekomst en stak liever energie in het heden dan het verleden.”

De tekeningen van Geve lezen als een soort strip over het leven in het kamp. Beeld -
De tekeningen van Geve lezen als een soort strip over het leven in het kamp.Beeld -

Zijn vader wilde de tekeningen laten uitgeven maar geen uitgever was geïnteresseerd. Geve: “Your sonny-boy is no Picasso’, zeiden ze.”

‘Het publiek wil tegenwoordig ook vrolijke onderwerpen lezen,’ schrijft Geve ook in zijn inleiding. “De wereld was er nog niet klaar voor om het verhaal te horen,” zegt Geve.

Hij behaalde in Engeland een bouwkundediploma en emigreerde in 1950 naar Israël, waar hij huizen en nederzettingen bouwde. De vaardigheden die hij op de metselaarsschool in Auschwitz had geleerd en die tot doel hadden mee te bouwen aan het Derde Rijk, hielpen hem bij de opbouw van de nieuwe Joodse staat. “Het was mijn eigen persoonlijke manier om wraak te nemen, en het voelde als een nieuwe overwinning.”

Pseudoniem

Midden jaren vijftig wilde Geve alsnog zijn manuscript publiceren. “Anders zouden mensen niet geloven hoe ver de kwaadaardigheid van de nazi’s reikte”. Zijn belangrijkste missie was een actieve Holocaustgetuige te worden. In 1958 verscheen zijn boek Youth in Chains en bijna dertig jaar later Guns and Barbed Wire met zeventien van zijn tekeningen. Hij koos voor een pseudoniem om zijn privacy te beschermen.

In De jongen die Auschwitz tekende, een herziene versie van deze twee eerdere boeken, staan 56 kleurentekeningen. De tekeningen zijn zijn testament geworden.

Geve: “Historici vergeleken mijn tekeningen met foto’s van de kampen. Ze zijn zeer accuraat, zeiden ze.”

Ze worden bewaard in het Yad Vashem Museum in Jeruzalem. “Met deze kennis zullen mensen hopelijk verstandigere beslissingen nemen, en een beter leven en een betere toekomst scheppen voor iedereen, overal ter wereld.”

De jongen die Auschwitz tekende van Thomas Geve, Uitgeverij HarperCollins. Prijs: 22,50.

De jongen die Auschwitz tekende, Thomas Geve. Beeld HarperCollins
De jongen die Auschwitz tekende, Thomas Geve.Beeld HarperCollins
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden