PlusExpositierecensie

Tekeningen als communicatiemiddel in film van Erik van Lieshout over collega-kunstenaar René Daniëls

René Daniëls en Erik van Lieshout, 2021 Beeld Martijn van Nieuwenhuyzen
René Daniëls en Erik van Lieshout, 2021Beeld Martijn van Nieuwenhuyzen

Erik van Lieshout maakte een film over collega-kunstenaar René Daniëls. Ze eten haring, gaan uit lunchen en maken samen kunst, maar tot een echte dialoog komt het niet.

Kees Keijer

“Lang zal hij leven!” René Daniëls wordt zeventig. Reden voor een feestje in huize Daniëls, waar de kunstenaar in het zonnetje wordt gezet. De festiviteiten worden vastgelegd door collega-kunstenaar Erik van Lieshout, die Daniëls ruim een jaar volgde voor zijn laatste film.

Het is een wat ongemakkelijk feestje en een wat ongemakkelijke film. René Daniëls (Eindhoven, 1950) wordt beschouwd als een van de belangrijkste schilders van zijn generatie. Zijn eerste tentoonstelling was in 1987 in Amsterdam. Het was een tijd waarin de toon in de kunstwereld werd gezet door de Duitse wilde schilderkunst, de Italiaanse transavantgarde en graffiti uit New York. In Nederland maakte Daniëls furore met schilderijen vol grammofoonplaten, skateboards, goochelaars en camera’s. Daniëls was succesvol, maar stond ook kritisch ten opzichte van museumprofessionals en kunstcritici. De opwinding over jonge schilderkunst ironiseerde hij in schilderijen met veelzeggende titels als Palais des Beaux-aards of Hollandse nieuwe, waarin haringen elkaar lachend opvreten.

Hersenbloeding

Zijn loopbaan werd in 1987 abrupt onderbroken door een hersenbloeding waar hij nooit van herstelde. Lange tijd bleef het stil rondom zijn persoon, hoewel zijn oeuvre een legendarische status heeft gekregen. Twintig jaar na zijn hersenbloeding begon Daniëls weer te schilderen. Met links, want zijn rechterhand kan hij niet meer gebruiken.

En praten, dat lukt eigenlijk ook niet meer, blijkt uit de film van Van Lieshout. Ja-zeggen, dat is vrijwel het enige waar hij toe in staat is. En een enkele keer zegt hij nee, maar dan alleen tegen zijn begeleidster die hem indringend toespreekt: “Kijk mij eens aan.”

Communiceren kan hij iets beter via tekeningen. “Is dat een verftube?” Vraagt Van Lieshout als Daniëls met een potlood een langwerpige vorm op papier zet. Vier letters op de vorm maken duidelijk wat hij bedoelt: ‘wine’. René Daniëls drinkt graag een glaasje en dat kan hij duidelijk maken.

Maar meestal legt Van Lieshout hem woorden in de mond. “Wil je koffie?” Zullen we een landschap schilderen?” “Hou je van landschapschilderijen? Jan van Goyen, Ruysdael, Corot, Van Gogh?” “Hou je van Rembrandt?” Van Lieshout praat honderduit, maar er komt bijna niets terug.

Oude bekenden

Toch lijkt Daniëls het wel naar zijn zin te hebben met zijn jongere collega. Ze gaan ook op stap, een stuk fietsen in de buurt van Daniëls woonplaats Eindhoven. Ze komen oude bekenden tegen, of nieuwsgierige kinderen die de beroemde schilder niet kennen, maar hem gelijk gaan googelen.

Van Lieshout verkent het werk van Daniëls, gaat op zoek naar betekenissen en komt erachter dat zijn schilderijen eigenlijk veel politieker zijn dan hij gedacht had.

Er zitten ook grapjes in de film verwerkt. Zo gaan ze samen haring eten, een verwijzing naar het eerder genoemde schilderij Hollandse nieuwe. Als ze in een restaurant eten, staan er opeens twee stukjes groente overeind - een verwijzing naar een ander beroemd werk, Twee I’s strijdend om een punt.

De Pont laat ook recente schilderijen zien van René Daniëls. Duistere koppen doemen op vanuit een zwarte achtergrond. Andere figuren worden omgeven door afstandbedieningen. Het zijn prachtige, gevoelige schilderijen, vaak met viltstift getekend.

En Van Lieshout heeft ook portretten gemaakt van Daniëls en van zichzelf, gebaseerd op stills uit de film. Gemaakt met plakplastic en olieverf, die wat viezig en onconventioneel in elkaar gezet zijn. Daniëls verschijnt daarin als een grote, gevoelige man met een ongrijpbare blik in zijn ogen.

René Daniëls van Erik van Lieshout: t/m 1 mei in Museum De Pont, Tilburg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden