PlusInterview

Ted van Lieshout schreef een boek over wat kunst is: ‘Het is zo wijd, weids en groots’

Een stad die op papier oogt als een kunstwerk is Amsterdam, zoals op deze kaart uit de 17de eeuw, die ook weer kunst is, zoals Ted van Lieshout betoogt.Beeld FREDERIK DE WIT (1630-1706)

Woensdag verschijnt het boek Wat is kunst? van Ted van Lieshout over dat wat de geest voedt zoals voedsel het lichaam. ‘Kunst krabbelt met een nagel een gaatje in je hoofd zodat er licht door naar binnen valt.’

Komt een meisje bij de schrijver: ‘Wat is kunst?’
‘Eh, dat is een lastige vraag.’
De schrijver laat het meisje aanspoelen op een onbewoond eiland om haar zelf te laten ontdekken wat kunst is en wat kunst vermag.
Dat is het staketsel van het nieuwe boek van Ted van Lieshout waarin hij de vele facetten van kunst belicht.

U hebt een ziedend werktempo. Na Ze gaan er met je neus vandoor vorig jaar kwam u dit jaar al met het kinderboek De gemene moord op Muggenmietje en Bloot over bloot in de kunst door de eeuwen heen. En nu alweer Wat is kunst?
“Ik merk wel dat er mensen zijn die denken: die Van Lieshout, nou weten we het wel. Misschien is het een goed idee mijn werktempo naar beneden bij te stellen. Het komt in die zin goed uit dat de uitgeverijen door corona langzamer werken. Dan ga ik maar eens een boek lezen, en ik heb The Crown nog niet gezien. Ik heb een gevoel alsof ik in mijn prepensioen zit, ik word in december 65. Niet dat je als schrijver met pensioen hoeft. Ik heb me het me wel eens voorgesteld, hoe het zou zijn om met pensioen te gaan. Ik dacht: eindelijk tijd om te schrijven!”

Je zou Wat is kunst? kunnen lezen als een pamflet, ik zou zelfs zeggen: verplichte leeskost voor politici in een tijdsgewricht waarin de kunsten zo onder druk staan. Is dat ook uw bedoeling geweest?
“Het is een ode aan de kunst, zo zou je het het handigst kunnen zeggen. Ik wil er geen politieke boodschap van maken, maar ik ben er wel van geschrokken hoe in de strijd voor Black Lives Matter kunst moest wijken, met smoesjes dat het lelijke standbeelden waren, kunst die niet deugt. Ik denk vanuit het standpunt van de maker, die heeft een werk gecreëerd. Het doet er dan niet toe van wat. Je kunt een beeld maken van een slavendrijver en dat mooi vinden in het teken van kunst. Ik was nog meer geschrokken dat kunstenaars erin mee gingen. Ik had verwacht dat we ons allemaal zouden uitspreken vóór Black Lives Matter en tégen het slopen van kunst. Maar ik was toen al lang bezig met mijn boek, dat was niet de aanleiding.”

Wat was dan wel de aanleiding?
“Als je vraagt wat kunst is, is er niemand die het weet, het is zo veelomvattend. Geen enkele definitie lijkt of schijnt te voldoen. Ik ben dat gaan omdraaien en gaan kijken naar de oorsprong van kunst. Niet de definitie van hoe we kunst zien in onze maatschappij nu, maar wat de essentie is van kunst – om daarvandaan tot een definitie te komen en te laten zien dat kunst net zo belangrijk is als eten: voedsel voor de geest. Kunst krabbelt met een nagel een gaatje in je hoofd zodat er licht door naar binnen valt.”

Ik voel me nu ook wel een beetje dat meisje dat bij de schrijver komt met die grote vraag.
“Dat meisje, dat was nog wel een punt van discussie bij de uitgeverij. Aanvankelijk liet ik haar volledig naakt aanspoelen, zodat ze vanaf de basis moet zorgen voor wat ze nodig heeft. Maar dat vonden ze niet goed. Ik ben erin meegegaan omdat bloot, vooral meisjesbloot, veel gevoeliger ligt dan een aantal jaar geleden. Ik kom uit de tijd van bloot, so what? Maar dat is nu veel beladener, er zijn voorbeelden te over van beelden die niet meer tentoongesteld mogen worden. Nou ja, dan krijgt ze een broekje aan.”

Ik bedoelde eigenlijk dat meisje dat aanklopt bij de schrijver omdat ze een opstel moet schrijven over kunst – u geeft dat weer in een grafisch spel.
“Ik moest een manier vinden om mijn boek te splitsen. Door het meisje zelf te laten uitvinden wat kunst is, kon ik parallel daaraan mijn verhalen vertellen over kunst. Al snel wist ik dat ik haar fysiek het boek moest laten inlopen. En daarna volgt dan anderhalf jaar schuiven, schuren en schrappen net zo lang tot ik weet: nu zit het organisch goed in elkaar. Het is een voordeel dat ik ook grafisch vormgever ben en mijn boek zelf kan opmaken, dat is voor niet veel anderen weggelegd. Ik heb de vrijheid om te experimenteren en uit te proberen.”

U laat in uw boek de enorme reikwijdte van kunst zien, het gaat niet alleen om beeldende kunst maar ook over parfums, mode, design, gastronomie – en sport.
“Ik heb eerst een lijst gemaakt van wat er allemaal in moest om te laten zien hoe wijd, weids, groots het is. Geuren, smaken, de popmuziek waar je naar luistert. En ja, ook sport hoort erbij want sport is ook kunst, al beseffen we dat niet omdat we het een andere naam hebben gegeven. Als we iemand bij turnen een oefening op de balk zien doen, zeggen we ‘het is net kunst’. Nee, het ís een onderdeel van kunst. Kunst is alles wat je doet om je niet dood te vervelen.”

Ted van Lieshout, Wat is kunst?Beeld -

Ted van Lieshout: Wat is kunst? Leopold, €24,99

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden