Plus

Techjournalistiek is eindelijk geen ondergeschoven kindje meer

Joost Schellevis (NOS) en Daniël Verlaan (RTL Nieuws) zetten met veelal jonge vakgenoten de techjournalistiek op de kaart en ontmaskerden een vermeende cyberexpert bij Nieuwsuur. 'Het is minder abracadabra dan jij misschien denkt.'

Joost Schellevis (l) en Daniël Verlaan. 'De interesse in tech neemt toe, maar er is nog een wereld te winnen' Beeld Mark van der Zouw

Bijna 400.000 handtekeningen kwamen er eind 2017 binnen voor een raadgevend referendum over de herziening van de Wet op de inlichtingen- en veiligheids­diensten (Wiv). En dus ging Nederland eind maart niet alleen naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen.

Joost Schellevis (28), techjournalist bij de NOS: "Voor mij hét bewijs dat tech mainstream is geworden. Dat zo veel mensen een handtekening hebben gezet vóór een referendum en er vervolgens ook veelvuldig is gestemd, laat zien dat het mensen bezighoudt." De meeste mensen stemden tégen de zogenoemde sleepwet. En voor wat het waard is: donderdag besloot de coalitie alsnog tot aanpassingen van de wet.

Het is een van de zaken waar Schellevis en ook Daniël Verlaan (29), techjournalist bij RTL Nieuws, de laatste tijd veel over hebben bericht. Andere recente wapenfeiten: het nieuws dat webcambeelden van saunakleedkamers heimelijk verspreid worden op internet, items over het hacken van digitale autosleutels, het openbaren van een op het darkweb breed verspreid handboek voor pedofielen en eerder al de ontmaskering van Rian van Rijbroek, die bij Nieuwsuur aanschoof als cyberexpert.

De twee verdiepen zich sinds een aantal jaren in een vak dat lange tijd een ondergeschoven kindje was op algemene redacties: technologie. Een relatief nieuw vak, waarvan het belang door de privacyvraagstukken rond en invloed van Facebook inmiddels wel duidelijk is. Samen hebben ze plannen voor een boek.

Wat delen jullie?
S: "Als je het sec bekijkt zijn de NOS en RTL concurrenten."

V: "Je kunt beweren dat we een gelijk doel hebben; we zijn concullega's. We willen dat mensen zich online veiliger kunnen bewegen en uitleggen hoe ze zich kunnen beschermen. Tegelijkertijd willen we, net als journalisten in andere specialismen, misstanden aan de kaak stellen."

Wat maakt de techjournalist anders?
S: "Veel mensen gebruiken wel Facebook en Whatsapp, ze hebben bijna allemaal smart­phones, maar wat er onder de radar plaatsvindt, weten veel mensen niet. Dan heb ik het niet alleen over hackers, maar ook over langetermijneffecten voor de samenleving. Zo schreef Wouter van Noort, techjournalist bij NRC, een boek over de invloed van de smartphone op onze levens."

V: "De techjournalistiek in Nederland is een klein wereldje. Heel arrogant gezegd: als je ons niet kent, zit je niet in het wereldje."

Hoe komt dat?
V: "Techjournalistiek is een jong vak, maar het wordt - net als bijvoorbeeld schrijven over gezondheid - steeds populairder. Dat is logisch. De eerste iPhone kwam elf jaar geleden uit. De interesse in tech neemt toe, maar er is nog een wereld te winnen. Om terug te komen op het Wiv-referendum: een vrouw voor mij in de rij dacht dat het ging om een wet voor vissers; het sleepnet. Ze heeft 'voor' gestemd."

Lang werd bij 'tech' vooral gedacht aan Alexander Klöpping die bij De Wereld Draait Door ­vertelt over de nieuwste iPad. Zelf zei hij: 'Tech heeft lang gelijk gestaan aan gadget­journalistiek. Nu hoort het bij redacties en wordt het serieus genomen.'

S: "Heel veel media werken met generalisten. Politiek en economie staan daar vaak los van, omdat iemand met kennis van economie beter over de huizenmarkt kan schrijven dan ik. Net zoals een politiek journalist meer weet van de dynamiek in de Tweede Kamer. Langzaam is doorgedrongen dat tech ook zo'n gebied is. Niet per se als pagina waar gadgets worden geïntroduceerd, maar als onderdeel van verhalen over grote bedrijven en hun invloed."

V: "We hebben veel te danken aan Alexander. Hij heeft het imago van de techjournalist als nerd opgepoetst."

Hoe zagen de techafdelingen van RTL en NOS eruit toen jullie er, ongeveer tegelijk, drie jaar geleden binnenkwamen?
V: "Ik was de eerste techjournalist bij RTL. Nu hebben we er twee."

S: "Bij de NOS zaten twee mensen, anderhalve fte."

Schellevis begon als techjournalist voor het echie bij Tweakers, Verlaan bij Nu.nl. Het kijken naar het NOS Journaal of RTL Nieuws was geen deel van de dagelijkse routine. Waar ze eerder diep op materie konden ingaan, moeten ze bij de NOS en RTL Nieuws het nieuws toegankelijk maken voor een brede groep kijkers.

CV Daniël Verlaan

Geboren
11 februari 1989, Luxemburg

Opleiding
School voor Journalistiek, Utrecht

Loopbaan
2008-2015: freelancejournalist voor diverse kranten, tijdschriften en online
2013-2015: tech­journalist Nu.nl
2015-nu: techjournalist RTL

Zeker voor Verlaan, af en toe een waterval van moeilijke begrippen, wel eens lastig.

Verlaan: "Voor ons is iets als end-to-end-­encryptie een normaal begrip. Ik word er door mijn eind­redacteur nog wel eens op gewezen dat je dat even moet uitleggen. Dan doe ik dat. In die zin mogen mensen heel blij zijn dat wij er zitten."

Ja?
V: "Wij bewegen ons makkelijk over het internet en slagen er daardoor in verhalen te maken die hiervoor in algemene media niet werden verteld. We hebben bijvoorbeeld de Nederlandse stemsoftware laten onderzoeken en vonden zo uit dat die helemaal niet veilig was."

"Dat haalde The New York Times. Na het verhaal over de webcams in kleedkamers waar heimelijk beelden van online worden gezet, heb ik veel berichten gekregen van mensen die het nu de ogen heeft geopend en, eindelijk, hun webcam zijn gaan afplakken. Dat is belangrijk."

Afgelopen week schreef RTL Nieuws over een handleiding op het darkweb waarin op verknipte wijze staat uitgelegd hoe pedofielen te werk gaan. Dat lijkt me een voorbeeld van de verhalen waar u op doelt.
V: "Voor een onderzoek was ik op het darkweb aan het browsen. Ik klikte wat door en kwam op vage websites over seks met kinderen en seks met dieren. Uiteindelijk vond ik een goed verstopt handboek voor pedofielen. Daar schrok ik van."

"Kinderporno is al ontzettend heftig, maar dit handboek gaf onder andere op een pedagogisch onderlegde manier uitleg over hoe je kinderen kunt misleiden. Ik vertelde daar terloops over op de redactie. De hoofdredactie zag er meteen een verhaal in."

CV Joost Schellevis

Geboren
17 mei 1989, Heerhugowaard

Opleiding
Media, informatie en communicatie, Hogeschool van ­Amsterdam

Loopbaan
2010: freelance journalist
2011-2015: journalist Tweakers
2015-nu: journalist NOS

S: "Het is goed om met collega's te sparren óf iets een onderwerp is. Wij vinden het bijvoorbeeld ook normaal dat je ransomware kunt kopen op internet. Toen ik het daarover had met een collega, zijn we toch een item gaan maken."

Eh, ransomware?
S: "Voor 300 euro heb je je eigen virus. Dat stuur je in een mailtje naar mensen toe en als zij op het bestandje klikken, moeten ze binnen 72 uur betalen. Doen ze dat niet, dan zijn ze alles wat op hun computer stond kwijt. Dat werkt supergoed."

V: "Het lukt zelfs ons niet dat tegen te gaan."

U komt soms best een beetje belerend over. Hoe komt dat?
V: "Ik vind het in mijn vak belangrijk om mensen iets te leren. Dat komt overigens in veel gevallen tot stand door met hackers te bellen voor uitleg."

S: "Daniël heeft ook een website gemaakt, Laat je niet hack maken, waar hij stap voor stap uitlegt hoe je je kunt beschermen tegen hackers."

V: "Als er een hack is geweest, zoals destijds bij de Fappening (waarbij de cloud van Hollywoodsterren werd gehackt en naaktfoto's on­line werden gezet, red.), probeer ik mensen te vertellen hoe ze dat kunnen voorkomen. Ik kwam er toen ook achter dat vlogster Laura Ponticorvo was gehackt. Ik zat op fora waar die shit werd gedeeld."

Zouden jullie niet rijker zijn als jullie fulltime ransomware zouden verspreiden?
V: "We zouden wel securityonderzoeker kunnen worden. Dan zouden we het drievoudige verdienen."

S: "Dat zit hoger dan de omroep-cao, inderdaad. Maar blackhat worden - dat zijn hackers met slechte bedoelingen - is geen duurzaam model. Los van de ethische bezwaren, natuurlijk."

Wat voor jullie een glorieus moment was: de ontmaskering van Rian van Rijbroek, die in januari als cyberexpert bij Nieuwsuur was uit­genodigd. Jullie toonden afzonderlijk aan dat zij helemaal niet zo'n expert was en dat het boek dat ze met oud-minister Willem Vermeend schreef bol stond van het plagiaat.
V: "Ik zat na de uitzending het boek te lezen, omdat ik die uitzending gewoon gevaarlijk vond. Alle tips die Van Rijbroek gaf om jezelf te beschermen tegen hackers, waren geen goede tips."

Beeld Mark van der Zouw

S: "Het gaat over collega's van mij, dat is lastig, maar ik snap wel waar het mis is gegaan. Als er online iets gebeurt, zoals een hack- of ddos-aanval, zijn er veel onduidelijkheden. Als ik dan aanschuif bij een radioprogramma, of zoals die bewuste avond bij Jinek, ben ik genoodzaakt te zeggen dat 'we het nog niet weten'. Als er dan iemand opstaat die zegt: 'Ik weet het allemaal wel', is dat aantrekkelijk voor media. Als diegene dan ook nog eens een fris gezicht is en een boek heeft geschreven met een oud-minister..."

Waar het toe heeft geleid: jullie gaven onlangs een presentatie over techjournalistiek bij BNNVara. Daarbij ging het onder meer over het uitnodigen van de juiste gasten.
S: "Als je als leek het boek van Rian van Rijbroek leest, durf ik wel te zeggen dat je het niet kunt onderscheiden van de waarheid. Er zitten correcte termen in en je moet er wat kennis van hebben om te zeggen: dit is onzin. Uiteindelijk is het minder abracadabra dan jij misschien denkt. Je moet je erin verdiepen, maar deze materie is geen hogere wiskunde. Ik heb bijvoorbeeld nooit een techopleiding gedaan."

V: "Weinig journalisten in algemene media hebben dat. Daarom proberen we mensen enthousiast te krijgen voor techjournalistiek. Tien jaar geleden waren we allemaal blij met de ­shiny iPhones. Facebook was leuk, want zo kon je zien wat je vrienden uitspookten. Dat heeft plaatsgemaakt voor scepsis. Dat is goed."

Het maakt ook dat je als naïeve gebruiker wel eens het idee krijgt dat je in een variant van Big Brother zit.
S: "Mensen slaan soms wel wat door."

V: "Ik zeg bijvoorbeeld niet dat mensen massaal Facebook moeten deleten, of zo. Ik hoop alleen dat mensen zich ervan bewust zijn dat Facebook gegevens van je verzamelt. Als ik een post van een vriend like, weet ik dat die data wordt toegevoegd aan mijn profiel."

S: "Sommige mensen willen hun bankapp niet meer gebruiken, uit angst dat het onveilig is. Dat is onzin. Ik plak bijvoorbeeld wel mijn webcam af, dat is gezonde paranoia, maar bankapps zijn superveilig."

V: "Het gaat heel vaak over afluistermicrofoons in telefoons, maar het grootste gevaar voor iedereen is gewoon dat je op een verkeerd linkje drukt in mailtjes. Phishing dus, of dat je een game of film downloadt waar ransomware aan vast zit. Dát zijn de meest voorkomende dreigingen."

S: "En het vervelende is dat wij daar ook wel eens bijna intrappen."

Opgebiecht

Daniël Verlaan

Leermeester
"Tien jaar geleden was Pieter Klein mijn journalistieke voorbeeld, nu maak ik samen met hem verhalen."

De beste uit het vak
"Bas Haan en Siebe Sietsma van Nieuwsuur en Huib Modderkolk van de Volkskrant."

De slechtste uit het vak
"Journalisten die geen experts bellen omdat ze denken dat ze het beter weten."

Het beste advies ooit gekregen
"Houd je mond over dingen waar je geen verstand van hebt."

Het slechtste advies
"De School voor Journalistiek zei ooit tegen me: er is geen werk in de techjournalistiek dus je kunt beter wat anders zoeken."


Joost Schellevis

Leermeester
"Wilbert de Vries, destijds hoofdredacteur van Tweakers, heeft me nieuws leren maken."

Beste in het vak
"Huib Modderkolk van de Volkskrant."

Slechtste in het vak
"Journalisten die over tech schrijven zonder de moeite nemen de materie te begrijpen."

Beste advies ooit gekregen
"Ga ­mediteren."

Slechtste advies
"Om niet bij ­Tweakers stage te lopen maar bij een zeker tijdschrift. Daar heb ik niet naar geluisterd."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden