Plus Achtergrond

Tacita Dean brengt een abstract begrip als tijd concreet in beeld

Museum De Pont in Tilburg heeft een solotentoonstelling samengesteld met werken van Tacita Dean uit de eigen museumcollectie.

Een van de foto’s uit Der Jungbrunnen, Fountain of Eternal Youth. Beeld Tacita Dean

Exit set left. Zoom in. Last shot. Foto’s van rampen en ongevallen – een zinkend schip, een ingestorte pier – zijn door de Britse kunstenaar Tacita Dean voorzien van teksten die klinken als regieaanwijzingen. Helaas is haar handschrift in deze serie fotogravures van The Russian Ending (2001) niet overal even duidelijk, maar is er genoeg leesbaar om te zien hoe ze beweging probeert te krijgen in een stilstaande afbeelding uit het verleden. Als je je de aanwijzingen voorstelt, beginnen deze storyboards van historische gebeurtenissen zich inderdaad af te spelen in je hoofd.

Museum De Pont in Tilburg heeft een solo­tentoonstelling gemaakt met werken van Dean uit de eigen collectie. Het is een mooie verzameling, doordat het museum de kunstenaar al meer dan twintig jaar trouw volgt. In 1998 kreeg ze in Tilburg haar eerste solotentoonstelling en sindsdien koopt het museum nu en dan werk van haar aan. Een selectie uit die verzameling foto’s, films en krijttekening is nu samengebracht in de Nieuwe Vleugel van het museum.

Abstract en concreet

Het werk van Dean is vrij associatief en het kan soms even duren voor je doorkrijgt waarom ze in beeld brengt wat ze in beeld brengt. In Der Jungbrunnen (1998) baden, anders dan de titel doet vermoeden, rijpere dames. De film en foto’s zijn gemaakt in Hotel Gellert, een bekend badhuis in Boedapest. Slechts gehuld in witte schortjes lopen de vrouwen ontspannen de baden in- of uit. Ze betreden geen werkelijke bronnen van de eeuwige jeugd, maar de zwaarte van deze hangende lijven verdwijnt wel degelijk tijdelijk in het thermale water.

Schuin tegenover foto’s uit dit badhuis hangt een bewerkte afbeelding van de Crowhurst yew; een eeuwenoude taxus in Groot-Brittannië. ­Dean heeft op deze zwart-witfoto de hele achtergrond bedekt met witte gouache, zodat de boom er geïsoleerd bij staat en zijn fraaie, oeroude vormen majesteitelijk benadrukt worden.

Deans werk draait steeds om zoiets abstracts als ‘de tijd’ (en dan vooral de afbraak die de tijd inzet) en geeft dat verrassend genoeg weer met heel concrete middelen. Zo maakt ze bijvoorbeeld krijttekeningen die niet zijn gefixeerd. Je ziet de korrels van het krijt liggen op het schoolbord, maar ze lijken er zo tijdelijk te rusten; één veeg en ze zijn weg.

Bij Disappearance at Sea (Cinemascope) uit 1996 komt dat abstracte en dat concrete ook heel succesvol bij elkaar; je hoort de projector van 16mm-film flink achter je ratelen (tastbaar), terwijl de projectie (ontastbaar) een vuurtoren toont (tastbaar) die een lichtbundel ronddraait (ontastbaar).

Het is een film die veertien minuten lang betovert, terwijl er eigenlijk niet eens zo heel veel gebeurt. Het helpt dat er een comfortabele bank is om op te zitten, maar het komt vooral door de sfeer die Dean weet op te roepen.

Opgelost in zee

De hypnotiserende film begint met een statisch shot van een draaiende vuurtorenlamp die nog niet is ontstoken. Dan komt de kust in beeld. Langzaam en eigenlijk onwaarneembaar zakt de zon in de zee. Uiteindelijk sluipt de lichtbundel van de vuurtoren langs de kliffen en lost op in zee. Aan het einde van de film ben je zelf ook opgegaan in de verduisterde filmzaal.

Het woord disappearance uit de titel verwijst niet alleen naar het verdwijnende licht, maar ook naar het vergaan van Deans favoriete filmmateriaal; de verouderde 16- en 35mm-film verdwijnen in de bijna totaal gedigitaliseerde filmwereld.

Wat je niet ziet, is dat de film geïnspireerd is op het leven van Donald Crowhurst (die inderdaad zijn naam deelt met de eerdergenoemde taxus). De Brit Crowhurst deed mee aan een zeezeilwedstrijd, maar toen hij zich realiseerde dat zijn boot de wilde zee niet zou aan kunnen, hield hij stil en vervalste hij rapporten van zijn voortgang waardoor hij aan de winnende hand leek.

Het is een verhaal dat tot de verbeelding spreekt; want stel je het gemoed voor van de dobberende Crowhurst; eenzaam en steeds wanhopiger omdat hij ergens verwacht wordt waar hij niet zal aankomen. Uiteindelijk sprong hij in zee en verdronk.

Goed, zijn verhaal is met geen mogelijkheid uit de video van de vuurtoren te halen, maar ook zonder die achtergrondinformatie kun je je heel goed laten overspoelen door een overeenkomstig gevoel van onvermijdelijkheid.

Collectiepresentatie Tacita Dean: t/m 2 februari in De Pont, Tilburg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden