Plus Holland Festival

Taal transformeert tot muziek

Enyangeni Ursonate Beeld Zivanai Matangi

Polyfone zang die heerlijk klinkt en je raakt terwijl je er niets van verstaat. Isicathamiya heet het, een a capella-stijl ontwikkeld door Zoeloe-migranten die goud gingen delven in de mijnen. Rijk werden de mannen er zelf niet van, verdrietig wel omdat ze ver weg van hun familie leefden. Dankzij Ladysmith Back Mambazo en Paul Simon hoorden Amerikanen en Europeanen het ook.

Deze songs vormen de bouwstenen van de voorstelling die Nhlanhla Mahlangu maakte met zes zangers en drie danseressen. Hij vermengt traditie met eigentijdse tonen; zo brengt een zanger ook een knap staaltje human beatboxing ten gehore.

Met straffe hand

In het begin lijkt Enyangeni te draaien om strijd tussen de sexen. De heren zitten op het podium te kletsen als het publiek binnenkomt; de zaal wordt tot de nok gevuld. Er is een vrouw voor nodig om het zestal in het gareel te krijgen: met straffe hand dirigeert zij hen door het eerste lied.

Na nog een paar brutale dames-interventies is de groep evenwel een harmonieus geheel. Ze zingen samen en verplaatsen zich geregeld door de ruimte. Dankzij een bouwwerk van steigers kunnen ze zich letterlijk richting maan bewegen, de vertaling van de titel.

De dans is geënt op de passen die isicathamiya-zangers maken: zeer eenvoudig en synchroon. Een korte solo van een van de danseressen oogt daartegenover verbluffend energiek en krachtig. Daar hadden we dan ook graag meer van willen zien.

Eveneens volkomen onbegrijpelijk en toch meeslepend zijn de dadaïstische klanken uit Ursonate, het fameuze gedicht uit 1932 van Kurt Schwitters. In zijn lezing combineert William Kentridge de trots van een professor, de air van een politicus en de kritische knipoog van een kunstenaar. Dankzij zijn briljante timing en dynamiek transformeert taal hier tot muziek.

Grimmiger

Op het scherm achter hem verschijnt simultaan een verzameling beelden uit Kentridges eigen oeuvre: een koffiepot, een borstbeeld, een animatie van een lopend mannetje (hijzelf), een stappend geitje en een slinger muzikanten. Als de beelden grimmiger worden – het geitje zakt in elkaar, een granaat ontploft, een soldaat valt om – ontdekken we dat we dat er ook totaal andere betekenissen schuilgaan onder Schwitters vermakelijke klanken.

In de finale van dit bijzondere dubbelprogramma krijgt Kentridge gezelschap van Mahlangu, een percussionist, de Nederlandse tapdanser Peter Kuit en de Afrikaanse contrabassist Shane Cooper. Wat monoloog was wordt dialoog en een kleurrijk combo. Het is een mooie verwijzing naar The Centre for the Less Good Idea in Johannesburg, waar kunstenaars uit diverse disciplines samenwerken.

Cooper ontwikkelde er met Gerhard Marx de installatie Vehicle, die te zien is in een andere zaal. Daarin zijn snaren en snoeren gekoppeld aan onderdelen van een auto. Een video toont hoe hij klank teweegbrengt met een strijkstok, door de boxen klinkt het verhaal van muzikant Toast Coetzer over een rit naar Johannesburg. Bepaalt dat wat we horen wat we zien, of omgekeerd – het blijft een interessante kwestie. Al met al een avond dus om over na te denken.

Holland Festival Enyangeni/Ursonate

Door Nhlanhla Mahlangu & William Kentridge

Gezien 8/6, Frascati

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden