Plus Ten slotte

Swip Stolk (1944-2019): een Rebelse selfmade ontwerper

Swip Stolk was een vrije geest die graag provoceerde. De eigenzinnige grafisch ontwerper overleed zondag 10 maart op 75-jarige leeftijd.

Swip Stolk in 2009. Beeld Robert Vos

Swip Stolk ontwierp alles: van affiches,winkelinterieurs en toegangskaartjes tot post­zegels, catalogi en complete alfabetten. Ook mensen wie de naam Swip Stolk niets zegt, maar die in de jaren zeventig wel­eens tv keken, kennen zijn werk; Stolk, die zondag is overleden, was de man die het logo ontwierp dat de Vara van 1974 tot 1979 gebruikte. Het werd gedomineerd door een rode haan. Een beest met kloten was het; de lellen onder zijn snavel hadden de vorm van een scrotum.

Op papier riep de haan al wrevel op, maar ronduit irritant vonden veel mensen hem op tv, waar zijn verschijning in leaders van de Vara gepaard ging met luid, bijna agressief gekukel. Een echte oproerkraaier. Na vijf jaar, met veel geklaag, moest de Vara-haan vertrekken. De bijbehorende, door Stolk ontworpen huisstijl, met een eigen typografie, hield het langer vol.

Het gedoe rond de haan was niets vergeleken met de verontwaardiging die Stolk in 1997 opriep met een ontwerp voor het Groninger Museum. Op een affiche voor een tentoonstelling van de fotograaf Andres Serrano waren een jongen en een meisje te zien die plasseks bedreven; haarscherp had Serrano in beeld gebracht hoe zij hem in de mond plaste. Het waren niet alleen steile christenen die aanstoot namen aan het affiche.

Knallen
Provoceren zat in de familie: Swip Stolks jongere broer Rob (die in 2001) overleed) was in Amsterdam een van de oprichters van Provo. De jongens kwamen uit een eenvoudig Zaans milieu. Op de ambachtsschool werd Swip Stolk, die goed kon tekenen, aangeraden over te stappen naar de grafische school.

Een succes werd dat niet. Een vrije geest als Stolk paste niet in het traditionele onderwijs. Maar ook de avondopleiding van de Amsterdamse Kunstnijverheidsschool (de huidige Rietveld Academie) ervoer hij als verstikkend. Ironisch genoeg zou hij daar later wel lesgeven.

Dan maar geen opleiding. Als self­made grafisch ontwerper had Stolk al snel succes. Hij werkte in de jaren zestig nauw samen met schoen­ontwerper Jan Jansen, kreeg later opdrachten van de Bijenkorf, Citroën, de PTT en de Nederlandse Spoorwegen. Het wilde nogal eens knallen tussen de eigenzinnige Stolk en zijn opdrachtgevers, maar uiteindelijk kwamen ze er meestal wel uit.

De oproer kraaiende haan van de Vara. Beeld Vara

In de jaren zeventig had zijn werk nog een zekere hippie-esthetiek, in de decennia daarna zat Stolk meer in de hoek van het postmodernisme. Een overzichtstentoonstelling van zijn werk in het Groninger Museum leidde in 1979 tot een innige band tussen hem en het indertijd door Frans Haks geleide museum.
In 1994, toen het Groninger Museum een nieuw en omstreden gebouw betrok, werd Stolk hoofdontwerper ervan.

Rembrandt

Een tweede tentoonstelling van zijn werk in het Groninger Museum in 2000 heette Master forever. Op het ­affiche beeldde Stolk zichzelf af als Rembrandt door met Photoshop een zelfportret van de oude meester te bewerken. Heel moeilijk was dat niet; met zijn sinds de jaren zestig woeste haardos, fikse snor en bolle gezicht leek Swip Stolk opvallend veel op Rembrandt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden