PlusAchtergrond

Surinaamse kunstenaars nemen het heft in eigen handen

Afaka buku van Marcel Pinas, van wie ook werk te zien is op De Grote Suriname Tentoonstelling.Beeld Marcel Pinas

Twee weken geleden vierde Suriname 44 jaar onafhankelijkheid. Kunstenaars denken het land verder te kunnen helpen. Maar het wordt ze niet makkelijk gemaakt.

Het had maar een haar gescheeld of Marcel Pinas had de opening van zijn eigen solotentoonstelling bij Kunst kan… gemist. Hij kreeg geen visum. Pas op de dag van vertrek kwam het papierwerk in orde, een illustratie van de slechte relatie tussen Suriname en Nederland, die er onder Bouterse niet beter op is geworden.

Pinas is inmiddels gewend aan dit soort obstakels. “Ik maak politiek werk,” stelt de kunstenaar, die in De Grote Suriname Tentoonstelling in De Nieuwe Kerk is vertegenwoordigd met een eettafel waar 38 lege stoelen omheen staan, een voor elk dodelijk slachtoffer van de legeraanval op het plaatsje Moiwana in 1986. “Mijn werk gaat over opkomen voor je rechten. Als marrons staan wij onderaan de maatschappelijke ladder, samen met de inheemsen. Ik laat de kloof zien tussen arm en rijk en met de verkoop van mijn kunst kan ik mijn gemeenschap ondersteunen. Politici zien dat wij flink wat mensen op de been krijgen. Dat ervaren ze als een bedreiging, zeker vlak voor de verkiezingen.”

Na een decennium Bouterse kan volgend jaar alles kantelen. En dat zorgt voor spanningen die ook Pinas voelt. In Moengo, ten oosten van Paramaribo, zou in september de zesde editie plaatsvinden van het driedaagse kunstenfestival dat hij in 2013 begon op zijn geboortegrond. Maar het werd afgeblazen toen de overheid dreigde de loods waar zijn stichting al tien jaar een museum exploiteert te onteigenen. En de Tembe Art Studio, waar Pinas en gastdocenten de lokale jeugd leren schilderen, tekenen en musiceren, kreeg te maken met intimidatie.

Pinas bedacht het plan voor zijn kunstkolonie tijdens zijn verblijf in 2007-2008 aan de Rijksakademie in Amsterdam. “Ze vroegen me: wat ga je hierna doen? En ik zei: terug naar Moengo. Om de twee weken praatte ik erover met begeleiders om het plan aan te scherpen. Daarna probeerden we fondsen aan te spreken, maar die wilden er niet in meegaan, net als het Surinaamse Ministerie van OCW. Ik ben toch gegaan, dan maar zonder geld. Eigenlijk ben ik er wel blij om dat ik die ondersteuning niet had. We hebben alles nu gerealiseerd met de community zelf: een beeldenpark met dertig objecten, de studio waarin ook muziek- en theaterruimtes zijn, trainingsfaciliteiten en een museum.”

Economische boost

Het Moengo Festival was de kroon op het werk. De afgelopen jaren trok het tot twintigduizend bezoekers, onder wie veel toeristen uit naburig Frans-Guyana. “Het betekende echt een economische boost voor de regio,” vertelt Pinas. “Suriname is een importland. Met kunst en ambachtelijk werk kunnen we voor inkomsten zorgen en laten zien wie we zijn. Maar nog niet iedereen ziet het belang van kunst. De mindshift moet nog komen.”

Wie de kunsten promoot in Suriname moet een lange adem hebben, is ook de ervaring van George Struikelblok. “Er is maar een kleine groep die hedendaagse kunst begrijpt en apprecieert, en toch moet je doorgaan met wat je wilt doen als kunstenaar. Met kunst kun je heel veel vertellen over wat goed of slecht gaat in een land, maar in Suriname wordt dat vaak politiek geduid en krijg je een stempel opgedrukt.”

Net als Pinas wil Struikelblok niet wachten op de overheid en heeft hij het heft in eigen hand genomen. Hij verkoopt zijn werk via een eigen galerie in Paramaribo. In het aanpalende pand opereert zijn G-Art Blok, een opleidingscentrum waar elk jaar 150 studenten een drie maanden durende cursus tekenen en schilderen volgen. Plannen voor een twee keer zo lange cursus zijn in de maak.

Beperkt kunstonderwijs

De privé-academies zijn een welkome aanvulling op het reguliere kunstonderwijs in Suriname, dat nogal beperkt is. Het belangrijkste instituut is de Nola Hatterman Art Academy, dat is gevestigd in een klein houten huis in het historische centrum van Paramaribo. De school is vernoemd naar de Amsterdamse actrice en kunstenaar die zich in 1953 vestigde in Suriname, daar woonde tot haar dood in 1984 en de laatste tijd wordt herontdekt. Er is een samenwerkingsverband met de Rietveld Academie en docent Kurt Nahar was vorig jaar nog te gast op de Rijksakademie.

“Maar we moeten meer van dit soort uitwisselingen hebben,” vindt de kunstenaar, wiens werk opvalt door de on-Surinaamse, punkachtige heftigheid. “In Suriname kun je als kunstenaar hoogstens het bachelorniveau halen. Het opzetten van een professionele kunstpraktijk na je opleiding is heel moeilijk. Er is maar één galerie, ReadyTex. We hebben gebrek aan ateliers. Er zouden meer verzamelaars bij moeten komen. En Surinaamse kunstenaars moeten vaker worden opgenomen in internationale tentoonstellingen en catalogi.”

Op praktisch vlak ontbreekt het de Nola Hatterman Art Academy aan verf, potloden en andere basics. De groots betitelde mediatheek bevat niet meer dan een paar dozijn boeken en door de Rietveld Academie geschonken computers die er in het tropische klimaat snel mee ophielden. Het instituut verdient bij als buitenschoolse opvang, waar ouders een tientje per kwartaal voor betalen. Dat de personeelskosten door de overheid worden gedragen, mag een klein wonder heten in een land waar sinds 2016 geen enkel museum nog subsidie krijgt.

“We moeten het zelf doen, zelf bouwen,” concludeert Pinas. “Ik wil dat Moengo de kunsthoofdstad van Suriname wordt. We zijn nu bezig met een doorstart van het festival. Het liefst breiden we uit naar zeven dagen. We willen zoveel mogelijk mensen positief beïnvloeden.”

Marcel Pinas: t/m 11 januari in Kunst kan…, Tweede Tuindwarsstraat 4.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden