PlusAchtergrond

Superieure soapopera The Godfather weer in de bios na 50 jaar

The Godfather keert donderdag vanwege zijn 50-jarig jubileum tijdelijk terug in de filmtheaters. Vijf redenen waarom deze klassieker nog altijd niet gedateerd aanvoelt.

Gudo Tienhooven
Bij The Godfather zijn de hoogtepunten niet op de vingers van een hand te tellen. Beeld Paramount Pictures
Bij The Godfather zijn de hoogtepunten niet op de vingers van een hand te tellen.Beeld Paramount Pictures

1. De perfecte proloog

Er valt niks af te dingen op een volmaakte film als The Godfather, hooguit dat het relaas van de (fictieve) maffiafamilie Corleone in opzet soms doet denken aan een soap. Superieure soap, dat dan wel. Met een briljante proloog waarin de kijker iedereen leert kennen tijdens de weelderige bruiloft van dochter Connie op het landgoed van Vito ‘de peetvader’ Corleone (Marlon Brando). Die glipt op zijn beurt soms naar binnen voor het sluiten van schimmige deals (“I’ll make him an offer he can’t refuse”). Plezier en angst liggen hier letterlijk dicht bij elkaar. Don Vito weigert een familiefoto te laten maken zonder zijn zoon Michael (Al Pacino) die even later arriveert en zijn nieuwe vlam Kay (een pas 25-jarige Diane Keaton) wat achtergrondverhalen influistert over rondlopende gasten. Het is het schoolvoorbeeld van effectief visueel filmvertellen: binnen 20 minuten staan alle belangrijke poppetjes op het speelveld.

2. Geen maffiamachismo

Wie bang is voor een typische schiet- en spierballenfilm: The Godfather voelt eerder aan als een chique klassieke opera dan als een veredelde piefpafpoefgangsterproductie. Van glamourgeweld is geen sprake (iets waar Scarface uit 1983, ook met Pacino, zich wél schuldig aan maakt). De focus ligt meer op hoe verstikkend dit maffiamilieu is. Wie wil overleven, moet op zijn tenen lopen en geen woord verkeerd of te veel zeggen. Wie zich aan de regels houdt, hoeft zich nooit meer ergens zorgen over te maken.

3. Al Pacino als stille ster

Uiteraard steelt Marlon Brando als pater familias met die geknepen stem en gepijnigde blik de show, al wordt zijn rol door imitators vaak onterecht dik aangezet. Vito Corleone wordt nooit een karikatuur, juist omdat Brando het zo verrassend subtiel speelt. En toch: eigenlijk is Al Pacino als Vito’s opvolger dé ster van de film. Overtuigend verandert hij van de gekwelde oorlogsveteraan die niets met de gewelddadige praktijken van zijn familie te maken wil hebben, in een ijskoude alleenheerser. Ironisch genoeg werd Pacino in zijn latere carrière bekend als de schmierende acteur, de man van het grote gebaar. In The Godfather houdt hij het prachtig (en angstaanjagend) klein.

Simonetta Stefanelli als Apollonia Vitelli Corleone en Al Pacino als Michael Corleone. Beeld CBS via Getty Images
Simonetta Stefanelli als Apollonia Vitelli Corleone en Al Pacino als Michael Corleone.Beeld CBS via Getty Images

4. De Amerikaanse Droom aan diggelen

De eerste zin is niet voor niets: “Ik geloof in Amerika...” Het is de opmaat voor een verhaal dat de illusie en het falen van de Amerikaanse Droom vangt. The Godfather gaat over moreel verval en kijkt, in de vroege jaren 70 van de vorige eeuw, toen de VS gebukt ging onder de Vietnamoorlog en het Watergateschandaal, door een cynische bril naar die droom. The Godfather baande het pad voor zwartgalliger films van een nieuwe generatie makers, denk aan titels als Chinatown, Network, The Conversation en The Exorcist.

5. Hoogtepunt na hoogtepunt

Een gemiddelde filmklassieker kent twee à drie onsterfelijke scènes, bij The Godfather zijn de hoogtepunten niet op de vingers van een hand te tellen. Hoe Michael Corleone afrekent met twee opponenten in een restaurantje waar een pistool voor hem verstopt ligt op het toilet, bijvoorbeeld. Het steeds sterker wordende geluid van een voorbijrazende trein voert de spanning tot ondraaglijke hoogte op. Hoe een filmproducent die een vriend van de Corleones weigert een hoofdrol te geven, wakker wordt naast de afgehakte kop van zijn favoriete paard. Hoe een plechtige doopceremonie in een kerk wordt afgewisseld met een reeks aan executies verderop. Ook gedenkwaardig: hoe aan het serene plattelandsleven op Sicilië van een tijdelijk ondergedoken Michael Corleone bruut een einde komt (laten we hier voor de Godfathermaagden niet álles weggeven). Om nog maar te zwijgen over de slotscène waarin Kay wordt gedwongen te accepteren voortaan nooit meer met een woord te reppen over de dubieuze nieuwe baan van haar echtgenoot. De lijst is eindeloos.

Pulp fiction met vergane glorie

In 1972 waren de verwachtingen laag. Na een reeks flops werd enorm neergekeken op regisseur Francis Ford Coppola, Marlon Brando was vergane glorie, Al Pacino een B-acteur en de roman van Mario Puzo waarop de film zich baseert, stond te boek als pulp fiction.

Marlon Brando wilde Vito Corleone het uiterlijk geven van een bulldog en vulde om die reden tijdens de auditie zijn wangen met watten. Toen hij de rol kreeg, liet de acteur een speciaal mondstuk maken bij de tandarts dat hij constant droeg.

Een nog betrekkelijk onbekende Al Pacino kreeg 35.000 dollar voor zijn rol als Michael Corleone. Toen The Godfather een hit werd en Pacino een rijzende ster, vroeg (en kreeg) hij voor zijn rol in het vervolg liefst 600.000 dollar.

Marlon Brando weigerde zijn Oscar voor beste mannelijke hoofdrol en stuurde een onbekende inheems-Mexicaanse actrice naar het gala. Deze Sacheen Littlefeather liet namens Brando in een alternatieve ‘dankspeech’ haar afkeer horen tegen de manier waarop Hollywood native Americans afspiegelde in films.

Regisseur Coppola hield geregeld geïmproviseerde oefensessies met de cast in de vorm van een familie-etentje. Iedereen werd daar geacht zich voor te doen als het karakter dat ze speelden om in de juiste stemming te komen.

The Godfather voor dummies

In wat al decennia wordt beschouwd als een van de beste films ooit gemaakt, staat het in New York opgebouwde maffia-imperium van Don Vito Corleone centraal. Wanneer hij halverwege de jaren 1940 na een aanslag door een rivaliserende familie in het ziekenhuis belandt, is het zijn zoon, buitenbeentje Michael, die het stokje overneemt. Langzaam maar zeker ontpopt hij zich tot een meedogenloze opvolger, maar eerst moet hij korte metten maken met de concurrentie en mogelijk een of meerdere mollen binnen zijn eigen kring. The Godfather werd in 1972 een instantklassieker. Veel cinefielen beschouwen het vervolg uit 1974, met Robert De Niro als de jonge Vito Corleone die zich als Italiaanse immigrant settelt in Amerika, als mogelijk nóg beter. De reacties op deel 3 uit 1990 waren minder enthousiast.

The Godfather – alleen het eerste deel – zal van 24 tot en met 27 februari draaien in zalen in onder meer Amsterdam, Rotterdam, Maastricht, Groningen en Utrecht.

null Beeld -
Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden