Plus

Sue Smith van Studio Philadelphia over outsider art: ‘Het gaat erom of een werk je raakt’

Sue Smith van Philadelphia Zorg stelde voor de KunstRAI een expositie samen met werk van kunstenaars die zich bewegen buiten de gebaande paden van de kunstopleidingen en de kunstmarkt.

Mila Hartman met een van haar kleurrijke werken. Sue Smith: 'Qua achtergrond deed ze me denken aan Bruin Parry, een multitalent uit een creatief gezin.' Beeld -
Mila Hartman met een van haar kleurrijke werken. Sue Smith: 'Qua achtergrond deed ze me denken aan Bruin Parry, een multitalent uit een creatief gezin.'Beeld -
Werk van de Surinaamse autodidact Lionel Plak, die al in diverse (inter)nationale musea exposeerde. Beeld Lionel Plak / Outsider Art
Werk van de Surinaamse autodidact Lionel Plak, die al in diverse (inter)nationale musea exposeerde.Beeld Lionel Plak / Outsider Art

Sue Smith, werkzaam als project­medewerker bij Philadelphia Zorg, een organisatie die mensen met een beperking ondersteunt bij een eigen ­leven, komt vaak op plekken waar creatieve dagbesteding wordt aan­geboden voor mensen met een beperking. “Er worden mooie dingen gemaakt, maar ik zag ook echt kunstenaarschap. Ik vond het jammer dat al dat moois dat die mensen maken meestal alleen maar wordt geëxposeerd in achterafzaaltjes met slecht licht. Het zou toch mooi zijn, dacht ik, als we het ook eens in een professionele omgeving kunnen ­laten zien.”

Via haar vriendin Monica van Dijk, die contacten heeft in de kunst­wereld, kwam Smith in contact met de organisatie van de KunstRAI. “Zij waren meteen enthousiast, en gaven ons carte blanche.”

Smith’s plan was dan goedgekeurd, ze had nog geen kunst. Dus plaatste ze een oproep. “Ik kreeg veel lieve ­reacties van trotse begeleiders. Ken je die schilderijen van die vrolijke dikke dames? Die hadden hun cliënten dan heel secuur nageschilderd; heel knap, maar niet wat ik zocht. Als ik dat dan zei, waren ze een beetje beledigd. Dat was lastig, maar het is me te doen om kunstenaarschap. Om ­authenticiteit. Niet om knap naschilderen.”

Samen met Van Dijk ging Smith vervolgens langs bij een aantal centra voor beeldende kunst waar kunstenaars met een beperking onder ­leiding en in samenwerking met professionele kunstenaars hun talent verder kunnen ontwikkelen, waaronder Phila del Art in Leiden, De Witte Olifant in Almere Haven en Zij aan Zij in Amsterdam.

Eigen planeet

“Bij Zij aan Zij ontmoette ik een ­jongen, Jermaine, die nauwelijks was te verstaan. Ik begreep niet wat hij ­bedoelde als hij sprak, maar toen ik naar zijn werk keek werd ik direct ­geraakt. Hij was zelf een beetje vlak en flets, maar door zijn werk zag ik hoe mooi zijn wereld is en wat daarin ­gebeurt, en wat hij te zeggen heeft. Dat vond ik zo bij­zonder; dan zie je dat kunst een heel ­belangrijk communicatiemiddel is.”

In een van de centra vond Smith ­keramiek van een meisje dat haar ­eigen planeet had gecreëerd, met ­keramieken figuren met elk een eigen verhaal. Bij Villa del Art ontmoette ze Mila Hartman, een meisje met het syndroom van Down, dat prachtig, heel kleurrijk werk maakt. “Qua achtergrond deed ze me denken aan Bruin Barry, een multitalent dat in een creatief gezin is opgegroeid en via zijn ouders in contact is gekomen met kunstenaar Jan Hoek. Mila komt ook uit een creatief gezin. Toen ze negen was had haar moeder al geregeld dat ze af en toe kon gaan tekenen in het atelier van een bevriende kunstenares. Zo ontwikkelde ze haar eigen, unieke beeldtaal.”

Het is de bedoeling om tijdens de KunstRAI ongeveer dertig werken te tonen van acht of negen kunstenaars. De bekendste is waarschijnlijk de ­Surinaamse autodidact Lionel Plak, wiens tot in detail uitgewerkte tekeningen van metro- en tramlijnen en routes van bussen en treinen al te zien waren in het Outsider Art Museum (in de Hermitage), het Museum of ­Modern Art in Shanghai, bij galerie HE.RO in Amsterdam-Noord en op This Art Fair.

“We willen de bezoekers verwonderen met een kleurrijke wereld. Dus als je de stand binnenkomt, zie je niet de zorgstickers en -vlaggen, maar goede kunst in al zijn puurheid, kracht en echtheid. Kunst van autodidacten, die doet denken aan grote namen als Basquiat, Picasso, Dumas, Miró, Dalí, en Francis Bacon. Het doet er eigenlijk helemaal niet toe dat we onderdeel zijn van een zorginstelling; het gaat om de makers. Niet om zijn of haar beperking, maar of je geraakt wordt door zijn werk. Ze verschillen ook helemaal niet zo veel van ‘gewone’ kunstenaars. Eigenlijk zijn alle kunstenaars een beetje outsiders – in ieder geval die ik ken.”

Leren verkopen

De werken zijn niet te koop. “Dat is de deal met de KunstRAI: we hoeven niet te betalen voor onze stand, omdat de KunstRAI het belangrijk vindt dat ­deze mensen een podium krijgen, maar we mogen het werk niet verkopen. Maar als er mensen zijn die iets mooi vinden, schrijven we hun ge­gevens op en nemen we na de beurs contact op of ze nog interesse hebben en het leuk vinden om naar het atelier te komen.”

Zelf bezit Smith meerdere werken van outsider kunstenaars. “Als ik op locatie een mooi schilderijtje of borduurwerkje zie, koop ik het. En als er dan vrienden jarig zijn of kinderen krijgen, geef ik ze vaak zo’n kunstwerkje – want iedereen heeft toch ­alles al. Dat wordt altijd heel goed ­ontvangen.”

De prijs is nog wel vaak een ‘probleem’, aldus Smith. “Dan zeggen ze als ik iets moois vind: er zit een lijstje omheen, doe maar twintig euro. Daar moeten we het echt over hebben; de kunstenaars moeten leren om hun werk beter te verkopen.”

Ze hoopt dat haar aanwezigheid op de beurs kan bijdragen aan de emancipatie van outsider art. “Daarvoor hebben we Studio Philadelphia in het leven geroepen. Het zou mooi zijn als we ­vaker kunnen exposeren, niet alleen op andere beurzen en in pop-upgalleries, maar dat we eraan kunnen ­bijdragen dat het werk van outsider-kunstenaars ook in reguliere galeries te zien zal zijn. Daar zou ruimte voor moeten zijn. Jonge mensen die hun eerste kunst kopen of in kunst geïnteresseerd zijn vinden outsider art vaak heel aansprekend. En terecht: het is kleurrijk, vrolijk en cartoonesk, jong, fris en anders.”

Outsider art – backstagepresentatie nr. 15

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden