PlusInterview

Succesauteur Isabel Allende over feminisme: ‘Ik heb nooit mijn vrijheid opgegeven’

In haar boek Wat wij willen beschrijft Isabel Allende hoe het feminisme is geworteld in haar leven. ‘Als je vijftig wordt, mag je als vrouw nog veertig jaar onzichtbaar voortbestaan.’

Isabel Allende: ‘Zelf had ik geen feministisch voorbeeld voorhanden.’  Beeld Taylor Miller / Redux Pictures / ANP
Isabel Allende: ‘Zelf had ik geen feministisch voorbeeld voorhanden.’Beeld Taylor Miller / Redux Pictures / ANP

De wereldberoemde Chileense auteur Isabel Allende (1942) is sinds haar vijfde feminist, weet ze van haar moeder. ‘Het werd nog geen feminisme genoemd hoor, want dat woord kenden we nog niet, maar als klein meisje was ik al heel erg boos over de positie van vrouwen. Als je opgroeit in een machismocultuur ben je je voortdurend ontzettend bewust van de verhoudingen.’ In Wat wij willen beschrijft ze hoe het feminisme geworteld is in haar leven.

In 1967 begon Allende met drie andere vrouwen Paula, het eerste feministische tijdschrift van Chili. De naam heeft overigens niets te ­maken met haar dochter Paula, die op 29-jarige leeftijd overleed aan de gevolgen van een ­medische complicatie. Ze schreef inmiddels 25 romans, waaronder de klassiekers Het huis met de geesten en Fortuna’s dochter, waarin sterke vrouwen een hoofdrol spelen.

Als feministisch boegbeeld had u een gastrol in de populaire Netflixserie Jane the Virgin, een serie over de emancipatie van drie generaties latinavrouwen. Had u een feministisch latinarolmodel toen u jong was?

“Zelf had ik geen feministisch voorbeeld voorhanden. Er waren natuurlijk vrouwen die ons voor waren gegaan in de strijd, iconische vrouwen die voor vrouwenstemrecht in Chili hadden gestreden, maar er was geen beweging. Toen ik het feministische tijdschrift Paula begon, waren veel vrouwen tegen: zij voelden zich bedreigd, omdat de stabiliteit van hun thuissituatie en datgene waarvan zij geloofden dat het hun rol was als vrouw, werden bevraagd. Er heerst nog steeds, zij het in mindere mate, een stigma op het woord ‘feminisme’. Mannen zijn heel succesvol geweest om het feminisme af te schilderen als een ideologie voor harige, lelijke lesbiennes die mannen haten. Samen met de andere redacteuren van Paula las ik feministische boeken, tijdschriften en artikelen uit het buitenland, alles wat we maar te ­pakken konden krijgen.”

De Franse Pauline Harmange schreef vorig jaar het pamflet Mannen, ik haat ze, waarin ze vrouwen oproept zich te verenigen in haat jegens mannen.

“Daar ben ik het absoluut niet mee eens. Er zijn verschillende generaties mannen die zijn op­gevoed door feministische moeders, zijn op­gegroeid met feministische zussen of relaties hebben met feministische vrouwen: goede mannen. Hoe kunnen wij hen haten? We ­moeten de mentaliteit veranderen. Wat is er gebeurd toen mannen vrouwen slecht gingen behandelen? Dat resulteerde in het patriarchaat. Waarom zouden we mannen hetzelfde aandoen? Mijn gedachten gaan direct uit naar mijn zoon: waarom zou iemand hem willen haten? Hij leidt nota bene mijn stichting, die het doel heeft vrouwen te emanciperen. We hebben mannen nodig als bondgenoten.”

Maar van oudere mannen heeft u over het algemeen niet zo’n hoge pet op. U schrijft: ‘Het is domweg een kwestie van wachten tot ze langzaam maar zeker uitsterven.’

“Sommige mannen kunnen niet meer veranderen, ze begrijpen het feminisme niet. Ik ben wel hoopvol als het gaat om jonge mannen, in het bijzonder als het gaat om de vrouwen die de nieuwe generatie mannen zullen veranderen.”

Uw kleinkinderen vertelden u dat ze non-binair zijn en hun gender en relatievormen niet willen definiëren. Wat vindt u daarvan?

“Fantastisch! De manieren waarop gender en familie zijn gedefinieerd zijn altijd erg beperkend geweest voor vrouwen. We worden in een mal gedrukt. Toen ik opgroeide in Chili was je een ouwe vrijster als je geen vaste relatie had op je 21ste en getrouwd was op je 25ste. Ik trouwde op mijn 20ste en kreeg mijn eerste kind toen ik 21 was. Mijn kleindochters willen geen kinderen en die vrijheid hebben ze.”

U trouwde onlangs voor de derde keer. Terug in de mal?

“Ik volgde het advies van mijn zoon Nicolás op. Na drie dagen vroeg Roger (Cukras) mij al ten huwelijk. Na anderhalf jaar zei mijn zoon: ‘Mam, heb je gemerkt hoe jij steeds als Roger over trouwen begint, reageert met Chileens ­sarcasme? Hoe zou jij het vinden als het omgekeerd was en jij graag zou willen trouwen en dat hij dan steeds zou reageren met sarcasme uit de Bronx?’ Dat zou ik verschrikkelijk vinden. Dus ik zei: ja. Ik heb niets te verliezen en ik ben gek op zijn gezelschap.”

Heeft uw liefdesleven ooit geïntervenieerd met uw feministische idealen?

“Verliefdheid maakt waanzinnig en je doet gekke dingen, maar zelfs als ik verliefd ben bepaalt wie ik ben mijn handelen. Ik ben erg romantisch en sentimenteel, maar heb nooit mijn vrijheid opgegeven. Ik heb bijvoorbeeld altijd in mijn eigen onderhoud voorzien. Dat vind ik erg belangrijk. Hoe kun je onafhankelijk zijn als iemand anders de rekeningen betaalt? Dat was ook bepalend voor mijn keuze in mannen: Ik zou geen relatie kunnen hebben met een dominante man die met mijn werk intervenieert. Ik wil als gelijken met elkaar omgaan.”

U bent openhartig over het proces van ouder worden en zaken als libidoverlies. Hoe weet u toch uw sensualiteit te behouden?

“Als ik een blouse kies, denk ik: welke stof wil ik tegen mijn huid aanvoelen? Roger lacht me uit omdat ik de tafel altijd heb gedekt alsof er gasten komen, met bloemen, een mooi tafelkleed, servetten. Waarom? We zijn altijd met z’n tweeën. Sensualiteit gaat niet over seks, maar over de wijze waarop we het leven tegemoet ­treden. Ik sta op om zes uur en ik maak me op, kleed me mooi aan. Ik verwacht van Roger ook dat hij zijn best doet er goed uit te zien. Ik heb er echt een hekel aan als hij korte broeken en een petje draagt als hij de honden uitlaat. Hij moet op z’n minst zijn best doen.”

Lukt dat een beetje?

Lacht: “Hij faalt vaak. We koken altijd samen. Als hij het eten opschept, kwakt hij het op een bord. Ik word dan boos en zeg: ‘Wat is dit? Het lijkt wel op een schoolmaaltijd’.”

Ouderen en in het bijzonder oudere vrouwen worden vaak buitengesloten. Waarom staat dit onderwerp niet hoger op de feministische agenda?

“De maatschappij is gericht op schoonheid, jeugd en succes. Als je vijftig wordt, mag je als vrouw nog veertig jaar onzichtbaar voort­bestaan. Op veel plekken in de wereld zijn oudere vrouwen nog nooit met feminisme in aanraking gekomen, maar in het Westen zijn oudere vrouwen in toenemende mate betrokken. Zij kunnen echt een krachtige bijdrage leveren aan de beweging. Als vrouwen het beter hebben, hebben hun families het beter en in navolging daarvan heeft de samenleving het beter. In de armste landen ter wereld is de positie van vrouwen het slechtst. Van oudsher wordt er meer in mannen geïnvesteerd: zij ­krijgen de studiebeurzen, kansen enzovoort. Omdat er nu meer oudere vrouwelijke filantropen met geld zijn, kunnen zij hun invloed doen gelden. Dat doe ik ook met mijn stichting die investeert in reproductieve vrijheid, economische zelfstandigheid en een geweldloos leven voor vrouwen. Iedere cent die je in een vrouw investeert, betaalt zich in veelvoud uit.”

Zouden jonge feministen oudere vrouwen actiever bij het feminisme moeten betrekken?

“Dat werkt twee kanten op. Jonge feministen moeten zich bewust zijn dat ze een moeder en grootmoeder hebben en dat zijzelf uiteindelijk ook oud zullen worden. Maar voor oudere ­vrouwen geldt net zozeer dat ze jonge mensen moeten opzoeken. Wij ouderen leven ook heel vaak in onze eigen bubbel met generatiegenoten, we vergeten dat de wereld verandert en dat de wereld om jonge mensen draait. Je moet niet wachten tot de mensen je opzoeken. Onderneem zelf actie, blijf betrokken.”

null Beeld

Isabel Allende, Wat wij willen, vertaald door Rikkie Degenaar, €17,50, 176 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden