Plus

Stedelijk had geen verloren Mondriaan, maar wat dan wel?

Een verloren gewaand werk van Mondriaan dook op bij het Stedelijk Museum, maar werd ontmaskerd als kopie. Wie wél de schilder is blijft de vraag, net als wanneer het werk weer elders opduikt.

De betwiste 'Mondriaan' Beeld Museum Bozar

Curator en Mondriaanexpert Hans Janssen van het Gemeentemuseum in Den Haag zou het schilderij dat een periode door het leven ging als Mondriaans B149 graag zien. "Het ziet er wel oud uit."

Niet dat de curator daarmee wil zeggen dat het hier toch om een Mondriaan gaat, maar het is op zijn minst de moeite waard om te bekijken van wie het dan wél is. Betwijfelde werken, zegt Janssen, komen namelijk meestal elke paar jaar weer bovendrijven.

Erkenning
"Ik werk sinds 1991 in het Gemeentemuseum en ik kan hier tientallen voorbeelden van noemen. Het is ook logisch. Een eigenaar heeft vaak veel geld uitgegeven voor een werk, en wil dat het erkend wordt."

Vorige maand bleek dat het Stedelijk Museum in 2016 een Mondriaan in huis had die werd ontmaskerd als kopie. Het werk was geleend van een Zwitserse particulier. Het was de bedoeling geweest om het te presenteren bij het honderdjarige jubileum van De Stijl in 2017.

Het Stedelijk wees het schilderij uiteindelijk af, omdat het onder andere afwijkt van zwartwitfoto's van het origineel. De handtekening van Mondriaan zit op een andere plek en lijnen zijn dikker op de foto dan op de kopie.

Zo doorzichtig
Kunstadvocaat Quirijn Meijnen vindt het een a-typisch verhaal. "Een vervalsing is zelden een kopie van bekend werk," zegt hij. Vaker duiken zogenaamd 'nieuwe' werken op die moeilijker te ontmaskeren zijn, omdat er geen documentatie van bestaat. "Dat is hier gek. Het kan bijna geen opzet zijn, want het is zo doorzichtig."

Ook Hans Janssen vindt het 'onwetenschappelijk' om direct van een vervalsing te spreken, 'omdat de valse intentie van de maker nog maar moet blijken'. Hij stelt dat het mogelijk is dat een collegakunstenaar zich heeft laten inspireren door Mondriaan. "Daarom zou ik het zo graag willen zien. Ik zou wel willen bekijken of het door een kunstenaar of amateur is gemaakt."

Dat het een echte Mondriaan is, is onwaarschijnlijk. Daarvoor is Mondriaans oeuvre te nauwkeurig in kaart gebracht, hoewel de kunstenaar wel vaker variaties op hetzelfde werk maakte.

Reputatieschade
Het Stedelijk Museum laat weten zelf geen interesse te hebben om te onderzoeken van wie de 'Mondriaan' wel is, maar vindt het an sich een interessante vraag.

Eerder zei het museum het werk te hebben teruggegeven en er weinig woorden meer aan vuil te willen maken. Het museum wil wel nog zeggen dat het verder geen stappen gaat ondernemen tegen de eigenaar.

Bergh, Stoop & Sanders Advocaten, een kantoor dat zich specialiseert in kunstrecht, stelt dat de reputatieschade voor het Stedelijk beperkt is gebleven doordat de 'Mondriaan' hier nooit is tentoongesteld.

Anders is het voor museum Bozar in Brussel, dat het werk na een tip van het Stedelijk tentoonstelde in 2016 in een tentoonstelling over Theo van Doesburg (men dacht toen nog dat het echt was).

"Voor het Bozar is de reputatieschade nu veel groter," aldus advocaat Gert-Jan van den Bergh. Bozar laat weten geen 'officieel' contact meer gehad te hebben met het Stedelijk over de zaak.

Niet overtuigd
De vraag is nu wanneer het werk weer opduikt. De verantwoordelijke curator van Zentrum Paul Klee, een museum in het Zwitserse Bern dat het werk in 2012 al eens tentoonstelde, laat desgevraagd per e-mail weten nog niet overtuigd te zijn dat 'het werkelijk om een kopie gaat'.

Advocaat Quirijn Meijnen stelt dat het nu eenmaal ontbreekt aan regelgeving over al dan niet vervalsingen.

"Als een museum of veilinghuis merkt dat een werk niet goed is, wordt het teruggegeven, maar dan wacht een eigenaar tien of vijftien jaar en probeert het dan eens elders waar ze er wellicht anders over denken."

De foto van het origineel Beeld Hannover/Niedersächsisches Landesmuseum

De 'Mondriaan'

De Tilburgse hoogleraar en Mondriaanbiograaf Léon Hanssen herkende in 2016 in museum Bozar in Brussel een Mondriaan die voor het laatst in 1937 was gezien. Het werk was dat jaar tentoongesteld bij de tentoonstelling Entartete Kunst in München en daarna verdwenen. Bozar vertelde Hanssen dat het werk uit het Stedelijk Museum kwam, dat het weer had geleend van een Zwitserse zakenman. Bozar noch het Stedelijk wist hoe bijzonder het werk was.

In opdracht van het Stedelijk verrichtte Hanssen, van wie vorige maand de Mondriaanbiografie Alleen een Wonder Kan Je Dragen verscheen, daarop onderzoek naar het schilderij. Samen met een restaurator van het Stedelijk ontdekte hij dat het werk een kopie betreft.

NRC Handelsblad onthulde daarop dat de eigenaar wist dat het om een kopie ging toen hij het werk aan het Stedelijk uitleende. Ook schreef de krant dat de eigenaar afspraken aan het maken was met een veilinghuis. Werk tentoonstellen in een museum zorgt ervoor dat het in waarde stijgt en kan een manier zijn om een twijfelachtige herkomst 'wit te wassen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden