Stadsgezichten: Het Scheepvaartmuseum

© Scheepvaartmuseum / Martin Waalboer Beeld
© Scheepvaartmuseum / Martin Waalboer

Het Scheepvaartmuseum is 2 oktober weer geopend, na vier jaar gesloten te zijn geweest voor het publiek. Liesbeth van der Pol (architect van Dok architecten) heeft samen met projectarchitect Jan Jaap Roeten de algemene renovatie onder haar hoede genomen.

Laurent Ney (Ney & Partners) heeft het ontwerp gemaakt voor de spectaculaire overkapping van het binnenterrein. Volgens de ontwerpers van Dok architecten kan de bezoeker, na de lange sluiting, de schoonheid van het oorspronkelijke gebouw weer ervaren.

Het Scheepvaartmuseum is in 1656 ontworpen door Daniël Stalpaert, als pakhuis van de Admiraliteit van Amsterdam. In dit pakhuis, genaamd 's Lands Zeemagazijn, lag de scheepsuitrusting voor de oorlogsvloot opgeslagen. Onder de bestrating van de binnenplaats bevonden zich vier reinwaterkelders, waarin regenwater werd opgevangen. Die voorraad voorzag de scheepsbemanningen van drinkwater. Aan de waterkant lag de hoofdentree van het classicistische gebouw, zo konden de schepen direct vanaf het water het gebouw bevoorraden.


Oude tekeningen

Dok architecten is tijdens het bestuderen van oude tekeningen in een ontdekkingsreis beland waarbij de geheimen van het meesterschap van Daniël Stalpaert naar boven kwamen.

Zo heeft de toenmalige architect een geometrisch gebouw ontworpen, waarbij de poorten in de gevel als opening zijn doorgezet in de binnenmuren en de binnengevels aan het plein. Daarmee ontstonden zicht-assen in het gebouw die vanaf het water doorliepen tot in de binnenplaats. Deze assen, door latere verbouwingen onzichtbaar geworden, zijn nu opnieuw opengewerkt.

De noord-zuid richting is nog extra geaccentueerd doordat de steiger, die naar de replica van het VOC schip leidt, in het verlengde van deze as ligt. Ook de nieuwe trappen die Dok architecten heeft ontworpen zijn op deze assen geplaatst.

Het pakhuis had van oorsprong geen trappen, met uitzondering van de stenen wenteltrappen in de noord-zuid uitbouwen aan de buitenkant.

Trappen
Met grote zorgvuldigheid en oog voor detail zijn nieuwe trappen vormgegeven. Geen royale trappen die je normaliter in musea tegenkomt, maar eerder ontworpen als 'moderne ladders'. De stalen, wigvormige, open traptreden zorgen voor dit laddereffect en doen denken aan de trappen op een boot. De ledverlichting, die verstopt zit aan de onderkant van de leuningen, geeft de trappen een transparante gloed. Op deze manier domineren ze de ruimte niet, maar worden ze op een heldere manier opgenomen in het interieur. Bij het betreden van de trap, die vlak langs de balkoplegging loopt, kun je de zeventiende eeuw letterlijk aanraken.

In een indrukwekkend ondergronds gangenstelsel van bakstenen kruisgewelven zijn de toiletten en garderobe ondergebracht. Dit stelsel kwam tijdens de bouw als verrassing naar boven. Niemand kon vermoeden dat deze achttiende eeuwse gewelven nog in tact zouden zijn. Net zoals de originele eikenhouten kozijnen uit 1656. Deze zijn aangetroffen op de plaats waar in de achttiende eeuw extra risalieten zijn aangebouwd om verzakkingen te voorkomen. De kozijnopeningen zijn destijds allemaal dichtgemetseld met een zeventig centimeter dikke muur.

Om de vormentaal van de oorspronkelijke functie van het gebouw als pakhuis in het water te benadrukken zijn de steigers rondom het gebouw verwijderd. Hierdoor is de ware massa weer zichtbaar geworden. Nu ervaar je het museum als gebouw in het water, in plaats van áán het water. (ARCAM/Meintje Delisse)

Met dank aan Else Serindou - Wissink, Dok architecten

Naam: Het Scheepvaartmuseum Amsterdam
Adres: Kattenburgerplein 1
Architectenbureau: Dok Architecten, Amsterdam o.l.v. Liesbeth van der Pol en Jan Jaap Roeten
Ontwerper overkapping: Ney & Partners, Brussel
Adviseur restauratie: Rappange & Partners Amsterdam
Gebouwhistorisch onderzoek: de Fabryck-bureau, Utrecht
Opdrachtgever: Rijksgebouwendienst, Haarlem
Opleverjaar: 2011

Op zaterdagavond 5 november, om 18.30 uur, zal de opening van de museumnacht in Amsterdam plaatsvinden op het Open Pleyn van het Scheepvaartmuseum. Aansluitend, tussen 19.00 uur en 20.00 uur, verteld projectarchitect Jan Jaap Roeten van Dok architecten bij buurman ARCAM over de verbouwing. Daar zal ook de maquette tentoongesteld worden. Voor meer informatie over de n8 bij ARCAM.

Op dinsdagavond 8 november zal Laurent Ney, van Ney & Partners uit Brussel, een lezing geven in de Brakke Grond. Ney & Partners heeft de overkapping van het binnenplein ontworpen. Zie het programma van ARCAM voor meer informatie.

Archiefbeeld © Stadsarchief Amsterdam Beeld
Archiefbeeld © Stadsarchief Amsterdam
© Dok architecten / Arjen Schmitz Beeld
© Dok architecten / Arjen Schmitz
De ontdekte kruisgewelven met nieuw ontworpen trap. © Scheepvaartmuseum/Eddo Hartmann Beeld
De ontdekte kruisgewelven met nieuw ontworpen trap. © Scheepvaartmuseum/Eddo Hartmann
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden