PlusConcertecensie

Spectaculair rollende r’en bij de Matthäus in het Muziekgebouw

Luidruchtig bladzijden omslaan kan het mooiste moment in een Matthäus-Passion bederven, ondervond de Nederlandse Bachvereniging in Utrecht. Ook in het Muziekgebouw klonk de Matthäus, fraai en overtuigend.

Erik Voermans
Cappella Amsterdam en het Orkest van de Achttiende Eeuw, onder leiding van Daniel Reuss. Beeld Hans Hijmering
Cappella Amsterdam en het Orkest van de Achttiende Eeuw, onder leiding van Daniel Reuss.Beeld Hans Hijmering

De cultus rond de Matthäus-Passion, waarvan er jaarlijks voor Pasen in Nederland honderden worden uitgevoerd, ter overdenking van de zonden, maar ook wel om zachtjes te wenen bij Erbarme dich en Aus Liebe, begon in 1899 bij het Concertgebouworkest en zijn dirigent Willem Mengelberg. Vanaf 1922 droeg ook de Nederlandse Bachvereniging haar steentje bij aan wat een nationale fixatie is geworden. Bach zelf had ervan staan te kijken.

Vanaf zijn wolk in den hoge zal Bach regelmatig hoofdschuddend hebben aangehoord wat er met zijn belangrijkste stuk (vond hij zelf) zoal is uitgevreten. Er waren verminkte versies (Mendelssohn), versies zo monumentaal en traag als olietankers (Mengelberg), heel snelle en klein bezette versies (Rifkin, McCreesh) en alles daar tussenin.

Om nog maar te zwijgen van de alternatieve Matthäussen van bijvoorbeeld dj Joost van Bellen en vj Gerald van der Kaap, de hertaalde Passie van Jan Rot, de Meezing-Matthäussen, of recent, de versie van het Nederlands Blazers Ensemble met danser en poppenspeler Duda Paiva.

Rusteloos

De Nederlandse Bachvereniging staat tegenwoordig onder leiding van violist Shunske Sato, na Jos van Veldhoven en zijn voorgangers, terug tot Anthon van der Horst, Evert Cornelis en Johan Schoonderbeek. Die laatste dirigeerde op 14 april 1922 de eerste Matthäus-Passion in Naarden.

Sato is een kind van zijn tijd en een man van de synthese. De felste revoluties rond de Matthäus lijken dan ook wel achter de rug. Zijn referentiepunt is de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk, wat een slanke passie oplevert, die bij het concert in Utrecht werd gekenmerkt door een enorme vaart. Bijna alle nummers gingen zonder pauze in elkaar over, wat een zekere rusteloosheid in de hand werkte.

Vilein effect

Nee, dan deed dirigent Daniel Reuss dat met het Orkest van de Achttiende Eeuw en Cappella Amsterdam in het Muziekgebouw twee dagen later overtuigender. Veelvuldig markeerde hij met een serene stilte de boodschap van het gezongene. En ook bij de dynamische opbouw van de koren en koralen viel er bij hem meer te halen.

Geestig was dat Sato in de publiciteit nogal een nummer maakte van de rollende r’en die hij op het woord Barrabam en elders wilde toepassen, wat inderdaad bij de volksscène waarin Pilatus het publiek laat kiezen tussen Jezus of Barrabas een treffend vilein effect had. Maar bij Reuss waren die rollende r’en nog veel spectaculairder! En wat speelde het Orkest van de Achttiende Eeuw fraai, met die kenmerkende zoete strijkersklank, die de Christuspartijen van de prachtig zingende Henk Neven van een stralende nimbus voorzag.

Johannes-Passie

De evangelist bij Reuss, de fraai getimbreerde tenor Thomas Walker, pompte het drama zo flink op dat hij bij ‘und weinete bitterlich’ met piepende banden uit de bocht vloog.

De tenor bij de Bachvereniging werd op deze plek gehinderd door massaal geritsel van blaadjes, want aan stil en intelligent bladzijden van het tekstboekje omslaan deed het publiek in Vredenburg niet.

Tussen de uitvoeringen in Vredenburg en het Muziekgebouw speelde het Concertgebouworkest de Johannes-Passie, geleid door de Brit Andrew Manze – ooit een geweldige vioolvirtuoos in de oude muziek, maar nu al jaren uitsluitend chef van de NDR Radiophilharmonie in Hannover. Manzes expressieve gebaren maakten veel indruk, het orkest speelde vervoerend en alert en het Laurens Collegium zong zeer overtuigend, net als de solisten, onder wie Maximilian Schmidt als evangelist.

Klassiek

Matthäus-Passion
Door
Nederlands Bachvereniging/Sato
Gehoord 6/4, Tivoli/Vredenburg

Johannes-Passion
Door Concertgebouworkest/Manze
Gehoord 8/4, Concertgebouw

Matthäus-Passion
Door
Orkest van de Achttiende Eeuw/Reuss
Gehoord 9/4, Muziekgebouw

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden