PlusAchtergrond

Sophie Straat zingt het levenslied met een boodschap

Sophie Straat. Beeld Sabine Rovers
Sophie Straat.Beeld Sabine Rovers

Kunstenares Sophie Schwartz zingt als Sophie Straat smartlappen over onderwerpen als gentrificatie en seksisme. Komende week verschijnt haar nieuwe single Tweede Kamer, die ze opnam met boyband Goldband.

Sophie Schwartz (1994) groeide als dochter van een Amerikaanse vader en een Britse moeder op in De Pijp. De buurt van haar jeugd herkent ze nauwelijks meer in de huidige Pijp. “Mijn moeder woont er nog, dus ik kom er wel, maar het is er zo anders nu. En ik heb die verandering echt meegemaakt. Toen ik op de basisschool zat, zaten er hooguit een paar Nederlandse kinderen in de klas, nu is De Pijp een yuppenbuurt.”

Als student aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (KABK) ging Schwartz in Den Haag wonen. Nu ze is afgestudeerd, zou ze graag weer terug naar Amsterdam gaan, maar de stad is op slot voor mensen zoals zij. “Een woning in De Pijp, mijn eigen buurt, is voor mij niet weggelegd. Daarbuiten is het ook heel moeilijk iets betaalbaars te vinden.”

Schwartz studeerde aan de KABK af op een project over gentrificatie, het Bakfietsproject. “De bakfiets is er een verbindende factor in. Mijn moeder was in De Pijp indertijd een van de eersten met een bakfiets, misschien waren we wel deel van het probleem. Het was nog niet zo’n bakfiets als je nu overal ziet, maar gewoon een fiets met een bak voorop, in elkaar geknutseld door een vriend van mijn moeder. Samen met hem heb ik er voor mijn afstudeerproject weer zo een gemaakt.”

Voor dat project bedacht Schwartz ook smartlappenzangeres Sophie Straat. Gezongen had ze niet eerder, maar met producer Wieger Hoogendorp (inmiddels ook haar vriend) nam ze een compleet album op: ’t Is niet mijn schuld. In het nummer Groen Amsterdam zong Danny de Munk mee in het refrein. “Wieger belde vanuit de studio: ‘Je raadt nooit wie hier vandaag ook aan het werk is, je moet nú komen.’ Danny zei meteen ja toen ik hem vroeg mee te zingen. Hij had natuurlijk ook geen idee dat het zo groot zou worden. Ik zelf ook niet.”

Album ‘T is niet mijn schuld, van Sophie Straat. Beeld -
Album ‘T is niet mijn schuld, van Sophie Straat.Beeld -

Principiële smartlappen

Optreden kan nu vanzelfsprekend niet, maar op de radio wordt de muziek van Sophie Straat geregeld gedraaid. Volgende week verschijnt haar nieuwe single Tweede Kamer, over de scheve man-vrouwverhouding in de politiek. Muzikaal wijkt het nummer af van wat we tot nu van de zangeres hoorden: geen typische smartlap, maar een ska-achtig nummer dat doet denken aan Doe Maar. Ze nam het op met de ook uit Den Haag afkomstige boyband Goldband.

“Ik speel in Den Haag toevallig bij dezelfde voetbalclub als een van de leden van Goldband, In Den Haag kent iedereen elkaar als je met een beetje dezelfde dingen bezig bent. Met Goldband deel ik een zeker gevoel voor humor, maar bij hen gaat het vooral om vermaak. Ik probeer met mijn muziek ook iets over te brengen.’

Ze noemt wat ze zingt ‘principiële smartlappen’. “Ik maak me vaak ergens boos over en heb daar ook echt wat over te zeggen. In feite zijn mijn smartlappen protestliederen.”

De smartlap mag een niet erg gangbare vorm van het protestlied lijken, er bestaat in Nederland wel degelijk een zekere traditie op dat gebied. In zijn onlangs verschenen boek Op de vuist – vijftig jaar politiek en protest­liedjes in ­Nederland beschrijft Laurens Ham hoe in de jaren zestig niet alleen Boudewijn de Groot zich tegen de oorlog in Vietnam keerde, maar ook volkszangers als Johnny Hoes, Cowboy Gerard en de Zangeres Zonder Naam.

“Ik ben dat boek aan het lezen, heel interessant,” zegt Schwartz. “Ik ben niet opgegroeid met smartlappen en levensliederen, mijn ouders luisterden naar jazz en The Beatles. Ik ben me gaan verdiepen in smartlappen en raakte vooral geïnspireerd door de Zangeres Zonder Naam. Ze was in haar tijd heel vernieuwend door het op te nemen voor minderheden. Toen ik de studio in ging was mijn inzet: Ik wil haar zijn.”

Geen parodie

Sophie Straat en haar muziek ontstonden als onderdeel van een kunstproject. Is Sophie Straat nog steeds kunst? “Mijn muziek is wel deel van mijn kunstenaarspraktijk,” zegt Schwartz. “Het is een kunstwerk, maar het is ook deel geworden van wie ik ben.”

Schwartz spreekt keurig ABN waar Sophie Straat in haar smartlappen uithaalt in ouderwets plat Amsterdams. Speelt ze daarmee geen rol? “Ja, maar als ik door de telefoon vragen beantwoord van een journalist speel ik ook een rol. Sophie Straat is een act, maar zeker geen parodie. Als ik van Amsterdamse vrienden hoor dat hun opa’s en oma’s, die opgroeiden met het levenslied, mijn muziek zo mooi vinden, ervaar ik dat als een groot compliment.”

De single Tweede Kamer verschijnt op 5 februari

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden