Kinderboekenschrijver Sjoerd Kuyper: ‘Het einde heeft godzijdank nog niemand verklapt.’

Plus Jeugdliteratuur

Sjoerd Kuyper: ‘Het is lastig om nu een kind te zijn’

Kinderboekenschrijver Sjoerd Kuyper: ‘Het einde heeft godzijdank nog niemand verklapt.’ Beeld Erik Smits

Jeugdboekenschrijver en meervoudig Griffelwinnaar Sjoerd Kuyper maakt furore met zijn nieuwe boek Bizar, waarin een dertienjarig meisje de wereld beziet en beschrijft. Een duister verhaal – maar er valt wel veel te lachen.

Eens in de zoveel tijd, zegt schrijver Sjoerd Kuyper (67), moet hij een boek over de wereld schrijven en over zijn ideeën over leven in een wereld die verandert en tijden die veranderen. En zo verscheen onlangs zijn veel­geprezen jeugdboek Bizar, over de dertienjarige Sallie Mo die wordt gedwongen haar veilige wereld van boeken te verlaten om deel te nemen aan het werkelijke leven.

Als ze dan geen dan boeken mag lezen tijdens de eilandvakantie waarop haar moeder haar meeneemt, zal ze maar een boek schrijven. Een dagboek over de verovering van Dylan, de zoon van een van de vriendinnen van haar moeder die ook altijd meegaan naar het eiland. De verwikkelingen in de duinen brengen haar echter op een heel ander boek, waarin ze gaandeweg ontdekt dat ze in haar schrijven de ongenadige waarheid kan ontstijgen.

We zullen het maar niet over de plot hebben. Die is, eh, bizar. Zonde om weg te geven.

“Nee, we houden het bij het hoge filosofische gehalte en hoe reusachtig spannend het is.” Lacht. “Ik ben ook niet zo goed in het bondig samenvatten van mijn boeken. ‘Vertel eventjes kort waar het over gaat,’ zeiden ze laatst tegen me in een radioprogramma. Sorry, daar heb ik echt 320 pagina’s voor nodig. Het is een duister verhaal. Eigenlijk helemaal niet vrolijk. Maar er valt wel veel te lachen.”

Sallie Mo houdt er flinke meningen op na als het gaat om de staat van ons land. Over ­integratie bijvoorbeeld, er kunnen ­makkelijk nog 243 miljoen vluchtelingen bij in Nederland. Maar dan zonder integreren, want dat verlangen van anderen is ‘fucking ­onbeschoft’.

“Het was mijn bedoeling een ideeënroman te schrijven, die ideeën verzamelen zich tot ze naar buiten moeten. Het is natuurlijk een slimme constructie: zo’n meisje dat de wereld moet zien. Ik kan haar van alles laten roepen omdat ze er de consequenties niet van kan overzien. Maar van heel veel dingen die zij vindt, denk ik ook echt dat de wereld zo in elkaar zit – al ben ik genuanceerder omdat ik denk dat sommige dingen niet realiseerbaar zijn. Wij zijn zo misvormd door het leven, maar zij komt uit die ­kelder van boeken naar boven zonder onze gecorrumpeerde blik.”

Waar ze ook een tirade over afsteekt: over ­kinderen met rugzakjes, met autisme, adhd of dyslexie, want ‘dan kunnen ouders op­scheppen dat hun kind het beste niets kan’.

“Ja, liefst met een deftige naam die je niet kunt spellen. Achter alles wat ik Sallie Mo laat verkondigen zit ergernis, terwijl ik toch echt wel een blijmoedig mens ben. Zoals de oude Grieken zeiden: ‘Depressie is wat een normaal mens krijgt als hij om zich heen kijkt.’ In deze tijd moeten kinderen op hun tweede al een beroepskeuzetest doen. Het is lastig om nu een kind te zijn. Ieder gebrek heeft een naam. Iedereen heeft wel wat. Natuurlijk heeft iedereen wel iets. Maar ik vind het een beetje zielig. Laat ze maar in de duinen rennen.”

BN’ers, nog zoiets.

“O ja, o god. Dat je nooit weet waarvan ze je moet kennen. Zo’n merkwaardig fenomeen.”

Kunstbezuinigingen.

“Het is ook verschrikkelijk hoe ze zo’n crisis hebben aangegrepen om alles koud te maken wat warm was. Dat is het met meningen in een boek: het was moeilijk om op te houden met schrijven. Elke dag stond er wel iets in de krant waarbij ik dacht: godver, dat moet er ook in. Het is een vorm waarmee je eigenlijk de rest van je leven wil doorgaan: lichtelijk ongenuanceerd de dingen becommentariëren.”

Sallie Mo etaleert ook haar belezenheid, ze ­refereert aan Kaspar Hauser, ze citeert Tsjechov, Shakespeares Hamlet is een van de rode draden van Bizar. U zet hoog in.

“Kinderen van nu googelen heel veel, dat snappen ze best. Ik vind het ook leuk zo een introductie te geven. In Hamlet zitten echt alle pubervragen die kinderen zich stellen – alleen de taal is een barrière. Daarom laat ik het Sallie Mo helemaal navertellen.”

U wilt uw lezers graag iets bijbrengen?

“Ja, dat is een heel vervelend trekje van mij. Literatuur moet eigenlijk waardevrij zijn hè? Maar als ik iets mooi vind, wil ik dat in mijn boeken hebben. Zijn wij daarom ook niet op aarde als volwassenen? Om anderen iets bij te brengen? Ik heb van veel volwassen lezers gehoord dat ze het boek fantastisch vinden, maar laatst waren er twee meisjes van een jaar of dertien die zeiden dat ze het ‘magisch’ hadden gevonden. Het is ook magisch, hoe Sallie Mo ontdekt hoe ze met de lezer kan spelen en die kan manipuleren.”

Door de manier waarop Sallie Mo tijdens het schrijven terugkomt op keuzes door ­woorden of zinnen te schrappen, zich bewust wordt van opbouw en structuren, is Bizar ook een boek geworden dat over schrijven gaat, een kijkje biedt in de keuken.

“Het gaat over dingen wel of niet schrijven, of je je aan de waarheid moet houden of niet. Tot het einde aan toe, wat godzijdank nog niemand heeft verklapt. Dat kun je ook doen, als schrijver ben je een godje in je eigen boek. En er gebeurt nogal wat met haar in die twee weken.”

“Hotel de grote L was mijn eerste boek in de eerste persoon. Ik vond dat altijd een beetje een rare vorm. Een kind kan nooit die stijl van schrijven hebben. Maar het schreef zo lekker en later blijkt dat het ook een afspraak is waar niemand over valt. Ik wilde dat uitdiepen.”

“De worsteling met het materiaal dat ik had in Hotel de grote L is hier als onderwerp genomen. Het boek heette aanvankelijk ook niet ­Bizar, maar dat woord gebruikt Sallie Mo veel en ze ontdekt dat dat irritant is op het­zelfde moment dat ik dat vind. Op dat moment ben je een-op-een met dat meisje, dat wordt dan veel meer dan een personage waar je op neerkijkt.”

Sallie Mo maakt zich ook druk om boeken die mensen als ‘ontspanning’ lezen. Boeken die haar hoofd leegmaken vindt ze zonde, ze wil haar hoofd liever propvol. Ook een-op-een?

“Nee, daar erger ik me dan weer helemaal niet aan. Ik heb zelf ook momenten gehad dat ik op vakantie naar een Maigretje greep of naar een Sjöwall & Wahlöö. Het is ook geen jaloezie ten opzichte van de beter verkopende collega’s. Ik heb AOW, wat maakt mij het nou uit?”

“Vroeger was die lichte jaloezie er soms wel, als ik tien prachtige recensies had maar ik voor geen meter verkocht. Dan moet je dingen doen om geld. Mijn hoogtijdagen waren halverwege de jaren negentig, met Het zakmes en de Robin-serie, die boeken werden internationaal verkocht en vertaald. Ik denk dat ik daarna last heb gehad van de algehele malaise die de kinderliteratuur in zijn greep had. Het is altijd mijn queeste geweest mensen de literaire waarde van jeugdliteratuur te laten zien. Met de aandacht voor Bizar begint het er weer op te lijken.”

Sallie Mo is een ‘oude ziel’, lijkt ze daarin op u?

“Annie M.G. Schmidt heeft ooit gezegd dat ze altijd dat meisje van acht is gebleven. Ik heb altijd gedacht: ik ben 74. Net als Sallie Mo. Mijn tijd komt nog. Het gaat alleen maar beter.”

Sjoerd Kuyper: Bizar, Hoogland & Van Klaveren, €15.95, 320 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden