PlusExpositie

Sjaak Kooij maakt de zelfkant tot nieuwe norm

Het lijkt of Sjaak Kooij een voorgevoel had toen hij eind vorig jaar New York bezocht.

Sjaak Kooij, Horseback Rider (2020). Beeld Galerie Bart

In The Road zwerven een naamloze man en zijn zoontje door postapocalyptisch Amerika. De mensheid is door onbekende redenen bijna uit­gestorven. De overblijvers zijn hongerig en op de vlucht voor kannibalen. ­Cormac McCarthy schreef zijn dystopische roman in 2006. Drie jaar later volgde een verfilming. Weer elf jaar later maakt Sjaak Kooij Horseback Rider, een sculptuur van een man met kind op zijn rug, een regelrechte verbeelding van de hoofd­personen uit The Road.

Bij het verschijnen van de roman werd het door McCarthy geschetste wereldbeeld ervaren als zwartgallig scenario voor de toekomst, aanstaand maar nog niet reëel. Kooijs beeld voelt nu veel urgenter, zeker in Amerikaans perspectief. Covid-19 zal in de VS heel veel levens eisen en er wordt gevreesd voor ontwrichting van de samenleving, zo niet regelrechte anarchie.

Man op een straathoek

Het lijkt erop dat Kooij een voor­gevoel had toen hij eind vorig jaar New York bezocht om inspiratie op te doen voor Enter the Zone. Naast de omineuze sculptuur omvat de tentoonstelling bij Galerie Bart een serie indringende schilderijen waarin het ‘gewone’ leven ver weg lijkt en de zelfkant de nieuwe norm is.

In Sleeper zit een dakloze vrouw tussen boodschappentassen, de ogen dicht maar haar houding verraadt alertheid. In The Retainer staat een man op een straathoek met een haas in zijn armen. Surrealistisch, maar ook symbolisch, als je bedenkt dat de haas het christelijke symbool is voor wederopstanding.

En natuurlijk opende Joseph Beuys zijn eerste galerie-expositie in 1965 met een nu wereldberoemde performance, waarbij hij schilderijen uitlegde aan een dode haas. Het is een wereld verwijderd van Kooijs zwerver, maar levert eenzelfde beeld op: kunst wordt in­gehaald door het echte leven.

Keihard fluororanje

Kooij kwast dat echte leven ook weer de kunst in. Sommige details zijn bijzonder realistisch, terwijl hij een paar centimeter verderop genoeg heeft aan een sliert bruingroen om een struik te suggereren. Hij besteedt veel aandacht aan ­schaduw en subtiele lichtinval, maar schrikt niet terug voor keihard fluororanje.

Het sterkste zijn de schilderijen waar helemaal geen mensen in voorkomen, alleen de voorwerpen die herinneren aan hun aanwezigheid en handelingen. En die stillevens geven een weinig flatteuze indruk. Zo is de papieren zak met McDonald’s-logo bij het vuilnis duidelijk met meer eerbied behandeld dan het schilderij ernaast, waar een luie spuitbusstreep overheen is ge­trokken.

Enter the Zone

Wie Sjaak Kooij
Waar Galerie Bart, Elandsgracht 16
Te zien t/m 16/5 (op afspraak)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden