Plus

Simone van den Ende: 'Televisie is bij uitstek een wegwerpmedium'

Simone van den Ende (61) was de afgelopen negen jaar hoofd kunst, cultuur en drama bij Avro en AvroTros. In die tijd is er veel veranderd. 'De agressie tegen kunst vind ik stuitend.'

Simone van den Ende: 'Waar ik kwaad om word, is dat kunst niet zou mogen van publiek geld en voetbal wel' Beeld Ivo van der Bent

Net als de vraag wordt gesteld waarom het zo moeilijk is kunst, cultuur en drama op een prettige manier op tv te krijgen, staat Simone van den Ende (61) op en loopt ze naar de keuken. "Wil je nog koffie?" Een handigheidje.

Van den Ende was de laatste negen jaar werkzaam bij de Avro - na de fusie in 2014 AvroTros - als hoofd kunst, cultuur en drama.

Daarnaast geeft ze al jarenlang coaching en mediatraining aan presentatoren, politici en mensen uit het bedrijfsleven. Ze leert hen hoe ze moeten omgaan met de media en de camera. Linda de Mol is het meest aansprekende voorbeeld van mensen met wie Van den Ende uitvoerig aan de slag ging.

Beslist: "Dat was nog wel de Linda de Mol uit de jaren negentig. Nu staat ze boven aan de rots." Namen van politici noemt ze niet.

Op 1 oktober nam Van den Ende afscheid bij de AvroTros. Klaar met compromissen sluiten, telkens maar opnieuw de netmanager overtuigen en ellenlange aanloopperiodes voordat een programma daadwerkelijk op tv is.

In haar negen jaar bij de omroep maakte Van den Ende zich uitdrukkelijk sterk voor kunst op televisie: met Cornald Maas ontwikkelde ze Opium; Kunstuur kwam uit haar koker, net als R.E.L. (met Michiel Romeyn en kunstrecensent Jhim Lamoree), De nieuwe Rembrandt en Bloed, zweet en snaren. Ook stond Van den Ende aan de basis van dramaserie La famiglia, die momenteel, na vier jaar ontwikkelingstijd, te zien is op NPO 1.

Het zijn slechts enkele voorbeelden. "Vooral in de beginjaren hebben we echt geknald. Ik heb geprobeerd verbintenissen te leggen met de kunstwereld. Dat doet Hilversum van oudsher minder - en dat is jammer."

Waarom bent u gestopt?
"Ik had ontzettend behoefte om weer te creëren en niet te wachten tot er op drie niveaus overeenstemming is gevonden. Bij de publieke omroep zit momenteel iedereen in de tang van een ander. Dat maakt het heel moeilijk om voortvarend door te kunnen gaan."

Dat is vaag.
"De overheid heeft besloten meer macht te geven aan de NPO en de producenten, maar net niet genoeg om echt de lijnen uit te zetten. Wat staatssecretaris Sander Dekker wilde met zijn Mediawet, is niet gelukt.

Daardoor moeten omroepen, producenten en de NPO voortdurend met elkaar in de slag. De programmaontwikkeling gaat daardoor vele malen stroever dan voorheen. Dat kan je niemand verwijten, maar er gaat veel energie aan verloren."

Het was voor Van den Ende in 2007 een hele stap om bij de Avro te gaan werken. Ze was gewend op eigen benen te staan: na haar studie aan de theaterschool ging ze in 1978 met een beurs naar New York, om naar The Actors Studio te gaan.

Twaalf jaar woonde ze in Soho, toen nog een fabriekswijk. Ze keerde terug om voor TV10 van Joop van den Ende - geen familie - te gaan werken, maar dat avontuur kwam nooit van de grond. Daarop legde ze zich toe op coaching - al bleef ze er altijd eindredactieklussen, brainstormsessies en dramaregie naast doen. Toen kwam de Avro met de functie op de proppen.

"Ik word nerveus van pasjes: pasje voor de deur, pasje voor de koffie, pasje voor de printer: daar gaat mijn vrijheid. Maar mijn hart ligt bij de kunst, dus ik vond het een mooie klus. Een moeilijke klus, dat ook."

Waarom moeilijk?
"Kunstmensen kijken geen tv, en tv-mensen kijken geen kunst - dat past namelijk niet bij mainstream-tv. Maar ik vind het een publieke taak om kunst te laten zien op tv. Wij zijn de enigen die het kúnnen: de commerciëlen zullen het niet doen omdat het geen commerciële waarde heeft."

Hoe kreeg u kunstprogramma's als Kunstuur of Opium op tv?
"Kunstbudgetten bij televisie zijn echt geen vetpot, dus moest ik voortdurend op zoek naar fondsen. Dat mag slechts onder beperkte voorwaarden omdat het anders in strijd is met de Mediawet. Met Lex ter Braak, de toenmalige directeur van het Fonds BKVB, de voorloper van het Mondriaanfonds, heb ik veel om de tafel gezeten om te kijken hoe we elkaar kunnen helpen.

Dat resulteerde in het Avro-programma 4Art. Ook de samenwerking van Opium met het DeLaMar Theater is een verrijking geweest. En toch blijft het een strijd om draagvlak te vinden voor kunst op tv."

Opium werd vorig jaar na 7,5 jaar van televisie gehaald. Waarom?
"Ik ben al blij dat het zo lang op tv is geweest. Elk jaar kregen Cornald en ik te horen: is dit wel iets voor tv? Heeft het nog wel een functie?"

Wie zegt dat?
Van den Ende denkt even na. Dan: "Zowel intern als extern klinkt dat geluid."

Wat politiek correct.
"Het is een samenspel van de omroep en de NPO. Dan past het de ene keer wel in het programmeringsmodel en de andere keer niet. Maar ik nam geen genoegen met nee. Cornald en ik hebben daar hard voor moeten vechten. We zijn steeds op zoek gebleven naar nieuwe verbintenissen: met Oerol en de Uitmarkt hebben we specials kunnen maken. Zo probeerden we het merk Opium in de lucht te houden."

Toch moest het stoppen.
"Uiteindelijk moet je misschien ook niet te lang vasthouden aan bepaalde dingen. Tv is bij uitstek een wegwerpmedium waarin je morgen vergeten bent wat je vandaag gekeken hebt. Ik ben blij dat Volle zalen ervoor in de plaats is gekomen. Tv leent zich uitstekend voor nieuwe experimenten met kunstprogramma's, alleen gebeurt het zo verdomd weinig. Het moet allemaal zo mainstream mogelijk."

Wat blijft er dan over?
"Het is lastig, maar niet onmogelijk. Ik ben heel trots op de serie Bloed, zweet en snaren (over het Concertgebouworkest) en de vervolgen Bloed, zweet en blaren (over Het Nationale Ballet) en Bloed, zweet en aria's (over De Nationale Opera)."

"We wilden laten zien dat bijvoorbeeld de musici van het Concertgebouworkest geen diva's zijn die 's avonds een beetje op hun viool zitten te spelen. Het is keihard werken. Igone de Jongh is de grote ster van het ballet, maar staat de ochtend na een optreden om negen uur gewoon weer in de les - en daarvoor heeft ze haar kind al naar school gebracht."

Van Den Ende: 'Waarom willen mensen afgeven op kunst? Omdat het honderdduizend kijkers scoort?' Beeld Ivo van der Bent

"Om die series te maken, heb ik heel erg het vertrouwen moeten winnen van de verschillende organisaties. Ze zijn toch bang dat de tv wil laten zien waar het misgaat. Maar wij wilden proberen een wereld te openen. Nadat er 'ja' was gezegd, werden de deuren wagenwijd opengezet. Dat is prachtig. Maar ..."

Maar?
"Ik wilde ook graag een serie maken met toneel. Ik was al ver met het Nationaal Toneel en Toneelgroep Amsterdam. Het was sowieso ingewikkelder: toneelspelers zijn gewend gefilmd te worden, dansers en muzikanten zijn over het algemeen iets schuwer."

"Uiteindelijk waren beide gezelschappen bereid de deuren open te gooien, maar dan loop je intern en extern tegen mensen aan die twijfelen. Niet te elitair? Niet te veel grachtengordel? Terwijl het toneel de oudste kunstvorm is die we hebben."

"Als het wél was doorgegaan, hadden we nu Ivo Van Hove kunnen volgen met zijn succes op Broadway - en het aandeel van David Bowie daarin. Als, als, als. Daar heb ik toch even om moeten vloeken."

Is zoiets een incident?
"Ik wil geen treurig beeld schetsen, maar: nee. Ik begrijp het gewoon niet. De grachtengordel? Dat zijn niet per se cultuurminnende mensen meer. De agressie tegen kunst vind ik stuitend. Zowel intern als van de kijker."

"Waarom willen mensen afgeven op kunst? Omdat het honderdduizend kijkers scoort? Dat is hartstikke veel voor beeldende kunst. Je moet het niet vergelijken met De wereld draait door. En als het je niet interesseert, ga dan naar een ander net."

"Dat doe ik bijvoorbeeld met voetbal. Daar ben ik totaal niet in geïnteresseerd en ik heb het mijn hele leven goed kunnen vermijden. Waar ik kwaad om word, is dat kunst niet zou mogen van publiek geld en voetbal wel. Weegt het plezier van miljoenen zwaarder dan het plezier van een paar honderdduizend op ­televisie? Maar nogmaals: ik zeg dit als voorvechter van kunst op televisie, niet om alleen te zeuren."

Een programma als Tussen kunst & kitsch scoort daarentegen al jaren uitstekend op televisie. Onophoudelijk boven de miljoen kijkers.
"We houden in Nederland heel erg van imperfecties. Programma's als Heel Holland bakt scoren goed; zangprogramma's waarin mensen niet kunnen zingen, dansprogramma's waarin deelnemers niet kunnen dansen. Misgelopen liefdes bij Boer zoekt vrouw - daar houden mensen van. Meeleven. En als het wel lukt, zijn we ook blij. Tussen kunst & kitsch staat in die zin ook dicht bij de mensen, het is een mainstreamprogramma. Alleen moeten die programma's niet bepalen dat er geen nicheprogramma's meer mogen zijn."

Punt gemaakt. Laten we drama niet vergeten: u ontwikkelde La Famiglia. En Ramses, toch de kroon op uw werk, lijkt me.¿
"Ja. Zonder twijfel. We hebben vier jaar intens aan Ramses gewerkt. Het draaide in het begin niet om de kijkcijfers. Toen de serie uiteindelijk het festivalcircuit in ging, hebben toch heel veel mensen hem gezien. Maarten (Heijmans, speelt Ramses Shaffy in de serie, red.) heeft er een Emmy voor gewonnen. Alle credits voor Michiel van Erp."

Bijten drama en kunst elkaar?
"Nee, ze zijn niet in competitie met elkaar. Er zijn losse budgetten voor. Kunst is altijd het ondergeschoven kindje geweest, maar drama excelleert de laatste jaren op tv. Het dient als uithangbord van de omroepen en de NPO; dat geldt nu ook voor La famiglia bij de AvroTros. Op elke internationale conferentie die ik heb bezocht, blijkt dat wij in Nederland veruit het laagste budget hebben van alle landen. Als je kijkt wat de Scandinaviërs te besteden hebben... Dat is ongelofelijk.

Dat maakt het ook mogelijk writers' rooms in te zetten, waar scenaristen bij elkaar kunnen kruipen. Daar wordt het script per definitie beter van. Bij de AvroTros is nu een serie in ontwikkeling over Plesman, Fokker en het ontstaan van de luchtvaart in Nederland, waar een writers' room op zit. Dat is fantastisch, maar uitzonderlijk."

Gaat u nu fulltime als coach werken?¿
"Ik ga eerst de hele maand november naar New York. Daar hoop ik een frisse blik te hervinden. Het is inmiddels zo ver dat ik bij het voorstellen van ideeën al meteen denk welke compromissen ik zal moeten maken, haha. Maar de ambitie om fulltime te coachen heb ik niet. Je wilt uiteindelijk ook zelf iets creëren en niet alleen dienstbaar zijn."

Heeft u in dit interview dingen gezegd die niet door de beugel kunnen?
"Ik weet heel goed hoe ik politiek correct een interview moet doen, haha. Ik ken de impact van wat je zegt. Wat je ook zegt in de pers, er is altijd wel iemand op zijn tenen getrapt. Natuurlijk zou het voor jullie, de journalisten, mooi zijn als we allemaal echt alleen maar de waarheid zouden vertellen. Wat ik altijd adviseer is: zeggen waar je voor staat - ook al kan dat je impopulair maken. Het wordt pas link als je andere mensen gaat afzeiken. Dat moet je mijns inziens ook nooit doen."

Van Den Ende: 'Ik zeg het als voorvechter van kunst op televisie, niet om alleen te zeuren' Beeld Ivo van der Bent

Opgebiecht

Leermeester: "Dat zijn er veel, maar vooral New York: de stad en de mentaliteit maken je nederig en groots denkend tegelijk. Door mijn huwelijk met een New Yorkse kunstenaar stond ik midden in de veranderende kunstwereld van de jaren tachtig; ­uiterst leerzaam."

De beste uit het vak: "Alle bevlogen makers. Als ik namen noem, vergeet ik vast weer iemand, dus alleen even voornamen, dan kunnen ze zelf de achternamen erbij bedenken: Michiel, Job, Linda, Frans, Cor, Ted en Paul."

De slechtste uit het vak: "Mensen die macht interessanter vinden dan nieuwe ideeën."

Het beste advies gegeven: "Toen ik op de Nel Roos balletacademie zat, werd ik eraf gestuurd met het advies: ga jij maar toneelspelen."

Het slechtste advies: "Als je haar maar goed zit."


CV:
Geboren 26 april 1955, Amsterdam
Opleiding Amsterdams Lyceum, vwo, Theaterschool Amsterdam, Media Academie: regie.
Loopbaan General manager van twee New Yorkse restaurants, sinds 1990 presentatiecoach/ mediatrainer van tv-presentatoren, politici en ceo's, eindredactie van onder meer Taxi, Kopspijkers, Koefnoen, dramaregie, sinds 2007 hoofd kunst, cultuur en drama Avro, later AvroTros.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden