PlusBoekrecensie

Simone de Beauvoir: de mythe ontkracht

In 1990 publiceerde de Amerikaanse Deirdre Bair een uitstekende biografie van de Franse schrijfster-filosofe Simone de Beauvoir (1908-1986). Daarna verschenen nog ettelijke boeken over haar leven, haar geliefden en natuurlijk haar relatie met filosoof Jean-Paul Sartre. Wat zou een nieuwe biografie hier nog aan kunnen toevoegen? 

Simone de Beauvoir in 1968 in haar appartement in Parijs.Beeld Sygma via Getty Images

Om die vraag te beantwoorden dook de Britse Kate Kirkpatrick niet alleen in De Beauvoirs autobiografie, maar ook in correspondenties en dagboeken die deels pas de laatste jaren zijn vrijgegeven. Nu ligt er een ontmythologiserend boek over de vrouw die zowel bewondering als ergernis oproept.

De Beauvoirs boek De tweede sekse (1949) wordt nog steeds veel geciteerd: ‘Je komt niet ter wereld als vrouw, je wordt tot vrouw gemaakt.’ De vrouw wordt altijd maar in relatie tot de man beoordeeld. Huwelijk en kinderen, toch gezamenlijke keuzes, worden betaald met de vrijheid van de vrouw, zeker in de tijd dat haar boek verscheen.

Nu wisten we al dat De Beauvoir zelf niet tot die categorie van thuis opgesloten vrouwen behoorde. Als excellente studente aan de Sorbonne werd ze toegelaten tot de École normale supérieure. Daar raakte ze bevriend met Jean-Paul Sartre. Al snel sloten ze een verbond, een pact. Ze maakten een onderscheid tussen ‘noodzakelijke’ liefde en ‘contingente’ of ‘toevallige’ liefde. Het beeld is zo ontstaan van een ‘legendarisch paar’ waarvan vooral hij er tal­loze ‘toevallige’ liefdes op nahield. En hoe succesvol De Beauvoir ook werd, zoals met haar in 1954 verschenen roman De Mandarijnen, waarmee ze de Prix Goncourt won: voor velen bleef ze de ‘Notre Dame van Sartre’.

Meisjes voor Sartre

Nu blijkt dat die reputatie ook wel een beetje door haarzelf is gecreëerd. Toen De Beauvoir haar eerste memoires in 1959 publiceerde kwam daar geen man in voor, behalve Sartre, terwijl ze een paar jaar had samengewoond met Claude Lanzmann, die in 1985 wereldberoemd werd met zijn filmepos Shoah. Ze verzweeg ook dat zij er zelf ‘toevallige’ liefdes op na hield. Na haar dood in 1986 verschenen er al publicaties waaruit bleek dat ze niet alleen meisjes voor Sartre ronselde, maar er zelf ook seksuele betrekkingen mee onderhield.

Dat nieuws leidde vooral tot tumult omdat het soms om minderjarige leerlingen van haar ging. Bianca Bienenfeld was pas zeventien toen De Beauvoir een seksuele relatie met haar aanknoopte. Zij omschreef De Beauvoir later als een roofdier dat ‘uit haar vrouwelijke leerlingen jong vers vlees’ koos om ‘er even van te proeven voordat ze hen toeschoof aan Sartre’. De ouders van lycéenne Nathalie Sorokine, die ‘de filosofie van de vrije wil’ kreeg uitgelegd terwijl ze met haar lerares in bed lag, spanden zelfs een rechtszaak aan, met als gevolg dat De Beauvoir in 1943 haar onderwijsbevoegdheid verloor. Overigens kreeg ze die na de oorlog weer terug.

In het licht van #MeToo is deze biografie van De Beauvoir plotseling actueler dan ooit. De Beauvoir onderhield namelijk ook een affaire met haar aangenomen dochter Sylvie Le Bon. Tussen De Beauvoir en Sartre bestond overigens echte verbondenheid, blijkt ook uit deze biografie. De liefdesrelatie tussen de twee heeft maar een paar jaar geduurd, maar ruim een halve eeuw zijn ze geestverwanten geweest, reisden ze de hele wereld af en werkten ze veel samen, onder meer in de redactie van het door hen in 1945 opgerichte tijdschrift Les Temps modernes.

Feministische achterban

Kirkpatrick bewijst het hele boek door lippendienst aan de feministische parochie, met uitspraken als: ‘Biografieën van vrouwen zijn, als ze al zijn geschreven, geschreven onder de restricties van wat aanvaardbaar is en in overeenstemming met wat kan worden weggelaten.’ Zijn in elke biografie van een vrouw dan dingen weggelaten? Vast, maar dat kun je ook van een biografie van een man zeggen, omdat nu eenmaal niet het complete leven in één boek vastgelegd kan worden.Ook haar suggestieve uitspraken over hoe De Beauvoir in de schaduw van Sartre zou hebben geleefd, zijn niet erg overtuigend. Dat menigeen zou denken dat Sartre haar boeken schreef, zoals Kirkpatrick beweert, maakt ze niet hard.

Toch is de biografie van Kirkpatrick een belangrijk boek. Zij maakt duidelijk dat De Beauvoir haar leven heeft vormgegeven zoals ze dat zelf wilde, en daarover naar buiten toe in haar autobiografie berichtte zoals het haar beliefde. Daar kun je commentaar op hebben, maar De Beauvoir was geen ideologische scherpslijper die de huik liet hangen naar haar achterban. Dat wekte met name in feministische kringen vaak grote ergernis op, zoals toen ze in haar boek De druk der omstandigheden schreef te gruwen van vrouwen die op latere leeftijd seksueel actief waren. Je ziet het Kirkpatrick hoofdschuddend opschrijven.

Vertaald door Karl van Klaveren, Indra Nathoe en Michel Meynen, Uitgeverij Ten Have, €34,99, 495 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden