PlusBoekrecensie

Sciencefictionfabel over liefde en opoffering

Klara is een humanoïde robot die wordt uitgekozen door het meisje Jossie. Beeld Shutterstock
Klara is een humanoïde robot die wordt uitgekozen door het meisje Jossie.Beeld Shutterstock

Zes jaar na het nogal teleurstellende fantasy-met-draken-en-trollenuitstapje The Buried Giant (2015) keert Nobelprijswinnaar Kazuo Ishiguro (1954) in zijn achtste roman terug op vertrouwd terrein. Dat van een dystopisch toekomstvisioen dat even prettige als beklemmende herinneringen oproept aan Never Let Me Go (2005). Met een wereldvreemde en extreem vormelijke protagonist die, net als butler Mr. Stevens in The Remains of the Day (1989), evengoed je hart verovert. En het breekt.

Vertelster in Klara en de Zon is een humanoïde robot, een zogenoemde KV (Kunstmatige Vriendin), die wanneer we haar ontmoeten in een KV-speciaalzaak gespannen afwacht door wie ze gekocht zal worden. Een bijzonder exemplaar is ze, ook volgens ‘Cheffin’, zelfs nu een geavanceerder model op het punt staat haar generatie KV’s te verdringen. Vooral ­vanwege haar al in de etalage, eh, geëtaleerde ‘verlangen te observeren en te leren’.

Die eigenschappen komen goed van pas wanneer ze uiteindelijk wordt uitgekozen door de 14-jarige Jossie, en ze niet alleen haar weg moet vinden in een onbekende wereld, maar bovendien haar rol binnen het gezin moet bepalen.

Klassenmaatschappij

Langzaam ontdekt de lezer, via Klara, dat in deze toekomst sommige kinderen worden ‘opgetild’ (d.w.z. een soort gentechnische ­hersenoptimalisatie ondergaan), terwijl andere, zoals Jossies buurjongen Rick, in deze meritocratische klassenmaatschappij minder ‘fortuinlijk’ zijn. Dat het milieu nog zwaardere klappen heeft gekregen, en robots en kunst­matige intelligentie alomtegenwoordig zijn. En, op gezinsniveau, dat Jossie ernstig ziek is, terwijl haar oudere zus eerder al onder nooit opgehelderde omstandigheden overleed.

Aanvankelijk meent Klara uit een naïef soort dienstbaarheid dat het haar taak is Jossie te (helpen) genezen. (Ontroerend misverstand: omdat ze zelf op zonne-energie werkt hoopt ze daarbij lang op bijstand van de goddelijke Zon.) Maar geleidelijk blijkt dat ‘de Moeder’ héél andere plannen met haar heeft.

Welke dat zijn, geven we hier uiteraard niet weg. Want Ishiguro’s talent voor suspense en plotwendingen met een valluikeffect is ook dit keer net zo’n troefkaart als zijn vermogen de bedrieglijk simpele zinnetjes die uit Klara’s mond komen een intens emotionele lading te geven.

Resultaat is een fraai sciencefictionfabel die draait om liefde en opoffering, om de grenzen van de technologische maakbaarheid en, ­uiteindelijk, om wat een mens uniek (en) ­menselijk maakt. En dat dan verteld door een lief (of toch gewoon liefdevol geprogrammeerd?) ‘apparaat’ dat je mist zodra je haar ­verhaal treurend hebt dichtgeslagen.

Fictie

Kazuo Ishiguro
Klara en de Zon
Vertaald door Peter Bergsma
Atlas Contact, €22,99
350 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden