PlusInterview

Schrijver Sipko Melissen: ‘Zijn we ineens een ander land?’

De vierde mei van Sipko Melissen, waarin de Dam op Dodenherdenking leeg blijft na een aanslag, is onbedoeld actueel. Maar de roman gaat ook over de vraag wat je met je leven hebt gedaan. ‘We zitten in een andere werkelijkheid.’

Sipko Melissen: ‘Dat hedonistische, zijn we dat straks kwijt?’Beeld Marc Driessen

‘Als er nu doden langs de kant van de weg zouden liggen, met bulten en zweren…” Sipko Melissen (78) kijkt vanuit zijn huis aan de Weesperzijde naar buiten. De Amstel glinstert, er is geen wolkje aan de lucht te zien. “Kijk, allemaal vrolijke mensen. Het lijkt of er niets aan de hand is.”

Toch heeft het coronavirus het land veranderd, net zoals in de nieuwe roman van Melissen een ingrijpende gebeurtenis het land op z’n kop zet. In De vierde mei wordt een aanslag gepleegd op de Dam, op 4 mei. ‘Zijn we misschien van het ene moment op het andere een ander land geworden?’ vraagt een presentator van een talkshow zich af.

“Ja, dat is, hoewel in een andere context, een actuele vraag.” Melissen kijkt weer naar buiten. “Daar aan het water krioelde het van de jongens en meisjes die lagen te zonnen, en ze zwommen zo heerlijk in het water. Echt een meesterlijk gezicht was dat om ze zo te zien genieten. Ik mocht er graag langslopen. Dat hedonistische, zijn we dat straks kwijt? We zijn het zo gewend dat het ging zoals het ging en dat het voor altijd zo zou doorgaan. Vannacht werd ik wakker en was ik toch wat somber. Ga ik het nog beleven dat het ooit weer normaal zal zijn?”

Lege wereld

Nu ja, het levert ook wat op, zo’n crisis, want als schrijver kun je mooi reflecteren op deze tijd. Toch? “Ik wil er wel iets mee doen, ja. Ik maak elke ochtend een wandeling naar het Amstelstation, rond een uur of negen. Het is heel stil op straat, heel absurd. Ik loop om het station heen naar café De Omval aan de Weespertrekvaart en ga daar op een bankje zitten – een beetje kijken en mijmeren. Dat is nu een rare ervaring, de wereld is leeg, we zitten in een andere werkelijkheid. Ik heb zo’n Moleskineboekje gekocht en ben daarin gaan schrijven. ‘In die tijd ging ik elke ochtend…’ Alsof het al achter de rug is, die crisis. Dat vind ik wel een mooie invalshoek.”

Terug naar het boek dat er nu ligt, De vierde mei. Daarin vertelt Melissen mooi, uitgesponnen en in elkaar grijpend, beeldend en ingetogen over de 69-jarige Altea, vertaalster en redacteur bij een uitgeverij. Ze moet een controversieel manuscript beoordelen: De vierde mei, de roman in de roman – Melissen speelt in meer romans dit spel – waarin een aanslag op de Dam wordt gepleegd. Dat manuscript zorgt op een avond voor onenigheid tussen Altea en haar man Olly. Zo zeer zelfs, dat Altea zich de volgende ochtend, 4 mei, afvraagt of ze nog bij Olly wil blijven en, als ze een foto onder ogen krijgt waar ze erg van schrikt, wat ze met haar leven heeft gedaan. Ze gaat de stad in om een antwoord op die vraag te vinden.

“Al voor ik die foto ontdekte, liep ik rond met een verhaal over een aanslag op de Dam.” Hij wordt onderbroken. “Welke foto? Daar kom ik zo op. Maar goed, een zwaar onderwerp toch, zo’n aanslag op zo’n symbolische dag. Wat zou daar het gevolg van zijn?” Voor hij dat verder kon uitwerken ontdekte Melissen ‘de foto’.

“Ik zat in een doos met oude foto’s te kijken en bij toeval plukte ik er eentje uit; een foto die ik me niet meer voor de geest kon halen. Wie is die knappe jongen? dacht ik. Toen zag ik dat ik naast die jongen stond. Dat was mijn vriend, toen. Ik schrok dat ik dat moment vergeten was. Zo zeg ik het ook als Altea in de roman zo’n foto vindt en daar ook van schrikt: alsof je niet bij je eigen leven aanwezig bent geweest. Dat spreekt me erg aan: dat blind zijn voor je eigen leven, dat je te laat ziet wat je eigenlijk had.”

Beladen datum

Zo kwamen de twee verhalen bij elkaar: de door Altea – een personage dat dicht bij Melissen ligt – gevonden foto en de aanslag op de Dam. “Net of ik had voorzien dat er op 4 mei iets aan de hand zou zijn… Een soort visioen. Zo’n leeg plein, op zo’n beladen datum en moment. Dat gaat nu gebeuren hè. In het boek is de Dam een plaats delict, dus kan er geen dodenherdenking plaatsvinden. De Dam blijft leeg, net als dit jaar op 4 mei. Dus…”

Wat als hij die foto niet had gevonden? “Ik denk dat ik dit boek dan niet had geschreven. Ik was met een ander boek bezig. Maar die foto was zo dwingend… Die confrontatie. Dat je eigenlijk denkt: zo iemand had ik moeten hebben in mijn leven. Dat laat ik Altea ook zeggen. En ze heeft hem! Al bijna haar hele leven. Dat maakt haar zo van streek. Dat moest ik onderzoeken.”

Melissen kijkt nog een keer naar buiten, in die andere werkelijkheid. “Een lege Dam… De wereld die wij tot twee maanden geleden kenden, komt misschien in die vorm nooit meer terug.”

Maar niet gesomberd, er liggen nog steeds geen dode lichamen langs de kant van de weg, en bij De Omval staat nog altijd dat bankje waarop Melissen kan mijmeren over de tijd na het virus. Dat levert vast weer een mooi boek op.

Sipko Melissen

Melissen schreef poëzie, romans en novellen. Met de roman ­Jongemannen aan zee (1997) won hij de Anton Wachterprijs voor het beste debuut. Een kamer in Rome uit 2012 (vijf sterren in deze krant) stond op de longlist van de AKO Literatuurprijs en de Libris Literatuurprijs. Zijn voorlaatste roman, Oud-Loosdrecht, verscheen in 2014. Melissen is een bewonderaar van Franz Kafka, die veelvuldig in zijn werk opduikt. In 2017 schreef hij het fraaie Kafka op Norderney (2017), waarin hij een tamelijk onbekende episode uit Kafka’s leven onderzoekt. De kijk op de werkelijkheid, vriendschap en daaruit voorkomende erotische geladenheid zijn belangrijke thema’s in zijn werk.

Sipko Melissen, De vierde mei, Van Oorschot, 216 blz, €20,-Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden