PlusInterview

Schrijver Jean Kwok: ‘Als immigrantenkind hoorde ik nergens bij’

Jean Kwok: ‘In westerse ogen ben ik heel succesvol, maar mijn familie ziet dat niet zo.Beeld Jitske Schols

De perfecte zus van de Amerikaans-Chinese bestsellerauteur Jean Kwok speelt deels in Nederland, waar ze twintig jaar geleden voor de liefde heen verhuisde. ‘Voor mij was Nederlands een soort monsterpraat.’

Ze is net terug ‘van overal’ en is alweer op weg naar overal, lacht Jean Kwok aan de eettafel in haar hagel­witte keuken in Voorschoten. Ze heeft in de afgelopen weken onder meer lesgegeven in Florida en een artist retreat achter de rug, een schrijfresidentie in een enorme villa in Chicago die ze deelde met twaalf andere schrijvers en kunstenaars.

Eind februari vliegt ze naar New York voor een optreden in de Today Show, dan door naar Tucson, Arizona voor een literair festival, en terug naar New York voor een afspraak met de publiciteitsmedewerkers van haar uitgeverij. Vervolgens naar Florida, waar ze hoofdgast is op een conferentie over geletterdheid. “Dat laatste ligt me na aan het hart. Mijn ouders hebben amper onderwijs genoten. Het is zo belangrijk dat mensen in de gelegenheid worden gesteld om te leren lezen. Zonder dit soort initiatieven had ik dat ook nooit geleerd − laat staan dat ik ooit schrijver was geworden.”

Maar net zo opgetogen is ze over de cameraploeg van Omroep West die haar een dag lang kwam volgen en de aandacht van andere ­Nederlandse media. Door de publicatie van de vertaling van De perfecte zus hebben die ineens in de gaten dat de Chinees-Amerikaanse bestsellerauteur een band heeft met Nederland, waar het boek zich deels afspeelt. Twintig jaar geleden kwam ze om de liefde hiernaartoe. Met haar man en zoons van 13 en 16 woont ze in Voorschoten.

Sneeuw Jasmijn

Toen het boek vorig jaar in de Verenigde Staten verscheen onder de titel Searching for Sylvie Lee belandde het meteen in de bestsellerlijst van The New York Times. Haar derde en succesvolste boek tot nu toe is deels gebaseerd op haar eigen leven. Geboren in Hongkong groeide ze op als jongste van zeven kinderen in New York, waar ze als klein meisje na school in een kledingfabriek werkte. Ze studeerde aan de universiteit van Harvard en werkte keihard om aan een leven in de fabriek of een traditioneel Chinees huwelijk te ontkomen. En, droevige en levensbepalende omstandigheid, haar broer Kwan verdween spoorloos, zoals in haar boek de ‘perfecte zus’ Sylvie.

Sylvie is door haar armlastige jonge ouders als baby naar Nederland gestuurd om bij haar grootmoeder in het gezin van de nicht van haar moeder in betere omstandigheden op te groeien. Vernederlandst heeft ze na haar terugkeer naar de VS moeite om te aarden, maar ze streeft verbeten een carrière na en klimt daarnaast ook sociaal op door haar huwelijk met een miljonairszoon. Als grootmoeder op sterven ligt, keert ze terug naar Nederland, om daar te verdwijnen. Hierna gaat haar jongere zus Amy, die zichzelf in alle opzichten als de mindere beschouwt, op onderzoek uit.

Kwok ontvouwt het mysterie in drie stemmen: die van de twee zussen en die van hun ‘ma’. De laatste is melancholiek en aandoenlijk in de wetenschap dat haar dochters haar zijn ontgroeid. Zij liet met haar wankele Amerikaans (de ‘Moedige Taal’ van het ‘Prachtige Land’) Sylvie ‘zo onnozel als de kikker onder in de put’ naar Nederland gaan. Sneeuw Jasmijn, had ze haar oudste dochter genoemd: Sul-Li. Sally, in haar Amerikaanse geboortebewijs. In Nederland is dat Sylvie geworden.

In de drie stemmen kan ze ook haar eigen vervreemding weergeven, als iemand die twee keer is geëmigreerd en zich twee keer aan een nieuwe wondere wereld heeft moeten aanpassen.

Waar staat de shampoo?

Kwok vertelt in een klaterend Nederlands; haar eerste prioriteit toen ze hier kwam was de taal leren. “Mensen zeiden tegen me dat het niet nodig was, dat Nederlanders heel goed Engels spreken, maar je wordt nooit een met een land als je de taal niet beheerst. Dat wist ik al uit ervaring. Ik vond het ontzettend moeilijk, Nederlands was voor mij een soort ‘monsterpraat’. ‘Waar staat de shampoo? Waar staat de shampoo?’ oefende ik als ik naar de Etos ging. Maar dan kreeg ik een antwoord waar ik natuurlijk helemaal niets van verstond.”

Uit die taalbeheersing slaat ze nu munt in De perfecte zus; ze doorspekt het relaas van vooral ‘ma’ met vele bloemrijke Chinese gezegdes. Haar Amerikaanse lezers, vertelt Kwok, vonden vooral de Nederlandse uitdrukkingen geweldig. “‘Als je voor een dubbeltje geboren bent, word je nooit een kwartje: prachtig vonden ze dat! In Amerika vinden ze het ook heel bijzonder dat ik drie talen spreek; dat is hier natuurlijk heel gewoon.”

Fictie jean Kwok De perfecte zus Searching for Sylvie Lee, vertaald door Iris Bol en Marcel Rouwé, Boekerij, €19,99 384 blz.

“Maar zo kon ik spelen met de taal. Amy denkt in het Engels, Sylvie in het Nederlands en hun moeder in het Chinees. Zo laat ik zien hoe binnen een gezin een enorme taal- en cultuurkloof kan ontstaan. Alleen de ­lezer kan bij iedereen in het hoofd kijken en leert iedereen echt kennen.”

Zo’n cultuurclash is bijvoorbeeld het Chinese ­altaartje dat Kwok heeft gemaakt op de grote, losstaande Amerikaanse koelkast in het oer-Hollandse rijtjeshuis – ‘heiligschennis’, lacht ze. Tussen de godenbeelden staan de portretten van haar eigen moeder en die van haar broer Kwan – de jongste van haar oudere broers en veel ouder dan zij.

“Hij is degene door wie ik ben gaan schrijven. Mijn broers moesten na hun werk in de kledingfabriek nog tot twee, drie uur ’s nachts in restaurants werkte. Op een nacht, ik sliep op een matras op de grond, legde hij zomaar een cadeautje voor mij op mijn hoofdkussen neer. Dat was voor mij al zo onwerkelijk. We kregen in de ­sweatshop 1 cent per stuk betaald, we hadden geen geld voor snoep of speelgoed of cadeaus. Maar hij gaf me wat mijn leven zou veranderen: een dagboek.”

Een kapot boek, is wat ze eerst dacht: want er stonden geen woorden in. “Ik hield van boeken, mijn leven is gered door de bibliotheek waar ik gratis boeken kon lezen. Maar wat was dit? Nee, zei mijn broer, het is niet stuk, dit boek is voor je eigen woorden, je eigen gedachten. Ik was een immigrantenkind, ik hoorde nergens bij. Het was voor mij zo’n bijzonder idee dat mijn gedachten de moeite waard zouden zijn om in een boek te zetten.”

Toen Kwan verdween, woonde ze al in Nederland. “Ik was net als Amy in het boek: ik wist dat ik moest uitzoeken wat er met hem was gebeurd. Uiteindelijk bleek dat hij in Texas in een vliegtuigje was opgestegen, maar nooit was geland. Weken is er naar hem gezocht. En we hebben hem gevonden – dat was erg,maar het gaf ook rust. Mijn eerste boek zou net verschijnen, mijn droom zou uitkomen. Op dat mooiste moment van mijn leven gebeurde het allerergste: mijn broer was dood.”

De broer naar wie ze, zoals Amy naar Sylvie, zo had opgekeken, die alles wist, die alles kon. Die iedereen geweldig vond. “Kijk, in westerse ogen ben ik natuurlijk heel succesvol nu, maar mijn familie ziet dat helemaal niet zo. Niemand in mijn familie bewondert mij.”

Geheimen voor elkaar

“Als mijn familie Erwin ziet, mijn man, hebben ze medelijden met hem. Ze vinden het zielig voor hem dat hij met mij is getrouwd. Als Chinese dochter ben ik echt een ramp: ik wil niet luisteren, ik kan geen wontons en dumplings maken, ik ben te zelfstandig.”

Ze vond het te zwaar, te dichtbij, om direct over Kwan te schrijven, daarom koos ze voor twee zussen. Maar haar boek is in zekere zin wel rouwverwerking, zegt Kwok. “Ik schrijf alleen over dingen die mij heel diep raken en waar ik vragen bij heb. De verdwijning van mijn broer was de emotionele inspiratie voor dit boek, maar de intellectuele inspiratie is de centrale vraag: hoe goed kennen we de mensen van wie we het meest houden, hoeveel geheimen hebben we voor elkaar, hoe goed kennen we elkaar? Vooral als er zo’n grote kloof is wat betreft taal en cultuur.”

Haar vader is lang geleden overleden, haar moeder heeft nog meegemaakt dat haar eerste twee boeken werden gepubliceerd. “Maar ze heeft nooit Engels leren lezen; maar goed ook, want ze zou het nooit goed gevonden hebben dat ik zoveel aan ons verleden heb ontleend.”

Haar zoons spreken geen Chinees. “Het was al moeilijk om ze naast het Nederlands perfect Engels te leren, dus ik spreek alleen Engels met ze. Zo gaat dat, met iedere generatie verlies je iets. Misschien is dat ook een van de stuwende krachten achter mijn schrijven: om alles zo toch een beetje vast te leggen. Om het idee dat als mensen mijn boek lezen, mijn moeder en broer daardoor een beetje voortleven.

Drie romans vertaald

Jean Kwok werd geboren in Hongkong en groeide op in New York. Ze studeerde scheikunde en Engelse en Amerikaanse literatuur aan de universiteit van Harvard, waar ze met vier bijbanen in haar levensonderhoud voorzag. Ook werkte ze als professioneel ballroomdanser. Aan Columbia University studeerde ze af op fictie. Ze publiceerde de boeken Girl in Translation (Bijna thuis), Mambo in Chinatown (Dans met mij) en Searching for Sylvie Lee (De perfecte zus).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden