PlusInterview

Schrijver, filosoof en activist Simon(e) van Saarloos: ‘Hoe zou een rechtvaardige wereld eruitzien?’

Simon(e) van Saarloos maakte met Vincent van Velsen Abundance: een tentoonstelling over schaarste en overvloed, die een radicale inclusiviteit voorstelt.

Schrijver, filosoof en activist Simon(e) van Saarloos. Beeld Isabelle Janssen
Schrijver, filosoof en activist Simon(e) van Saarloos.Beeld Isabelle Janssen

Er schuilt enige ironie in de situatie. Chapter 4OUR: Abundance heet de nieuwe tentoonstelling die nu is georga­niseerd in Het Hem in Zaandam. Een tentoonstelling die gaat over schaarste en overvloed. Een tentoonstelling die plaatsvindt in een voormalige munitiefabriek met ruimte in overvloed, maar een schaarste aan publiek. Want Abundance is weliswaar klaar, maar nog niet officieel open. Zodra de coronamaatregelen het toelaten, mag Het Hem weer publiek toelaten, gelijk met de ­musea.

Abundance zou al eerder hebben moeten plaatsvinden, maar Het Hem maakte vorig jaar een financieel wankele tijd door, waarin zelfs aan opheffing gedacht werd. En dat terwijl het begin zo voortvarend was. Het Hem, gevestigd op het Hembrugterrein in Zaandam, werd bij de opening al direct vergeleken met Palais de ­Tokyo in Parijs.

Schrijver, filosoof en activist Simon(e) van Saarloos herinnert zich het eerste bezoek en de aankomst per veerpont. “Dat je deze plek ­gewoon niet kende. Ik weet goed hoe je hier aankwam, langs de fabrieken, langs het afval, langs de geuren die je altijd ruikt in de stad. En dat je dan denkt, dit bestaat! Dat gevoel heb ik willen meenemen in het gevoel van overvloed, dus dat was vrij snel de thematiek.”

Overvloed gaat voor Van Saarloos over rechtvaardigheid, over lichamelijke rechtvaardigheid. “Dus ook over ‘lekkerheid’, dat je zin krijgt om iets te gaan verbeelden of iets anders fysiek te beleven. Dat voelde ik heel sterk toen ik de vraag kreeg om een tentoonstelling te organiseren.”

Het is overigens de eerste keer dat Van Saarloos een tentoonstelling maakte. Je zou je kunnen voorstellen dat de enorme ruimte van Het Hem een aankomende curator een beetje ­zenuwachtig zou kunnen maken, maar daar had Van Saarloos geen last van – bijgestaan door Vincent van Velsen, doorgewinterd tentoonstellingsmaker en kersverse fotografie-conservator van het Stedelijk Museum.

Van Saarloos: “Het thema Abundance kwam eigenlijk voort uit de wens echt na te denken over het vormen van een andere wereld. Hoe zou een rechtvaardige wereld eruitzien? Voor mij was abundance (overvloed) eigenlijk de overkoepelende term voor de wereld die ik me zou kunnen voorstellen.”

Van Saarloos gaat ervan uit de dat we in de westerse samenleving vaak denken in termen van schaarste, een principe dat niet alleen ­economisch geïnterpreteerd hoeft te worden, maar ook sociaal. Er wordt nog te vaak gedacht in normen en afwijkingen.

Roze zand met glitters

Kunstwerken in de tentoonstelling zijn bijvoorbeeld gemaakt door mensen met een beperking. Daarom kun je binnenkomen via de lift, die als goederenlift algauw het gevoel kan geven dat je via een achteringang moet – bijvoorbeeld voor wie een rolstoel gebruikt – maar nu als vip-ruimte is gemarkeerd met roze doeken.

Christine Sun Kim neemt in een reeks video’s de ondertitels van films op de hak. Ze liet ge­luiden in bekende films schrijven door vier ­bevriende personen die allemaal doof zijn. Voor hen is de kijkervaring naar een film zeer afhankelijk van wat de ondertiteling vertelt over wat er te horen is. De teksten blijken vaak nogal ongenuanceerd. ‘Hard geluid’, daar moet een doof persoon het dan mee doen.

Van Saarloos koos een paar jaar geleden voor de genderneutrale voornaam Simon(e). Iets dergelijks deed ook Marlow Moss, die geboren werd als Marjorie Jewel Moss. Haar beeldtaal is verwant aan De Stijl en dan vooral aan Mon­driaan. Het schilderij van Moss hangt in de ­White Cube, een geklimatiseerde ruimte waar museale kunstwerken getoond kunnen worden. De geconcentreerde beeldtaal van Compositie met dubbele lijn en blauw vlak uit 1934 vormt een soort puristische tegenhanger van de vaak barokke beeldtaal in Chapter 4OUR. De tentoonstelling bevat zelfs een bijsluiter, om te waarschuwen tegen ‘expliciete of ontwrichtende beelden’ van uitbuiting, geweld, misbruik en seksualiteit.

Carly Rose Bedford zette een autowrak in de tentoonstelling. De eigenaar van de kleine ­japanner maakte blijkbaar een stevige frontale klapper, want de voorkant van de auto is totaal verfrommeld. Bedford maakte ook een grote berg roze zand, als commentaar op de kunst­matigheid van het Nederlandse landschap. “Het idee om het werk te maken ontstond toen ze een duin zag die een design award had gewonnen,” licht Vincent Van Velsen toe. “Ze komt uit Australië, waar je een hele ­andere verhouding tot de natuur hebt. Dus toen heeft ze heel fijn zand roze gemaakt en vermengd met glitters. Bedford queert objecten: die doen zich anders voor dan ze eigenlijk zijn.”

Chapter 4OUR: Abundance, Het Hem, tot 31 oktober.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden