Boris Dittrich: ‘Ik had een ideaalbeeld van het leven in een kibboets.’

PlusInterview

Schrijver en politicus Boris Dittrich: ‘­Homoseksualiteit sprak je in de kibboets niet uit’

Boris Dittrich: ‘Ik had een ideaalbeeld van het leven in een kibboets.’Beeld ullstein bild via Getty Images

Met Terug naar Tarvod schreef Boris Dittrich zijn persoonlijkste roman. Voor het liefdesverhaal van een jonge Nederlander en Israëliër putte hij uit de herinneringen aan zijn eigen tijd in een kibboets.

Als gevolg van een misverstand vindt het interview niet plaats bij Boris Dittrich thuis, omgeving Concertgebouw, maar in het atelier van zijn man Jehoshua Rozenman in de Zeeheldenbuurt. In allerijl zijn ze komen fietsen naar het adres dat twaalf jaar lang hun Amsterdamse pied-à-terre was, toen ze vanwege Dittrichs werk als director van het lhbt-programma van Human Rights Watch in New York en Berlijn woonden.

Met een van de laatste vluchten vanuit Berlijn zijn ze terug naar Amsterdam gekomen. ­Dittrich (64) is als Eerste Kamerlid voor D66 ­vorig jaar teruggekeerd naar de Nederlandse politiek. Hij combineert zijn werkzaamheden als politicus en mensenrechtenactivist met een schrijversloopbaan.

Fotograaf Erwin Olaf nam bij de online ­presentatie het eerste exemplaar in ontvangst van Terug naar Tarvod – geen thriller ditmaal, maar het verhaal van een verboden liefde tussen twee jonge mannen in een kibboets in Israël in 1977. “Erwin Olaf heeft veel voor de homo­gemeenschap gedaan. Hij is het voorbeeld van iemand die heel open is over zichzelf. Hij is ­altijd op de bres gesprongen voor mensen die zich in een lastige situatie bevonden. Hij is een prachtig rolmodel.” Toegegeven, dat is hij zelf natuurlijk ook als voorvechter van homorechten. “Maar zo denk je niet over jezelf na. Al heb ik altijd op dit onderwerp mijn best gedaan.”

Terug naar Tarvod is een dubbele raamvertelling. In het boek ontmoet Boris Dittrich een ambtenaar van het Rijksvastgoedbedrijf wier taak het is nabestaanden op te sporen in on­beheerde nalatenschappen. Via deze Sophie Lohman komt hij in het bezit van de memoires van een zekere Roman Ronnes. Terugblikkend op zijn leven schrijft die over de allesbepalende zomer van 1977 die hij doorbracht in de kibboets Tarvod in Israël.

Spanningen

Het is de zomer dat de Arbeiderspartij in Israël de verkiezingen heeft verloren en Menachim Begin premier wordt. In Nederland spelen de Molukse trein- en schoolkaping. Roman wordt verliefd op Noah – een liefde die wederkerig is, al heeft Noah een vrouw en een zoontje.

In het tweede deel, veertig jaar later, beschrijft Dittrich de navorsingen van Lohman in Nederland en Israël – detail: Duncan Laurence heeft er net het Eurovisiesongfestival gewonnen met het toepasselijke Arcade, ‘Loving you is a losing game’ – in de verdere levensloop van Roman en Noah.

“Het is fictie, al bevat het veel autobiografische elementen” benadrukt Dittrich, die in de zomer van 1977 zelf in de kibboets Dovrat bij de berg Tabor werkte, waarin Tarvod te herkennen valt. “Ik was 21 toen ik ernaartoe ging, dat deden heel veel jongeren in die tijd: werken in een kibboets. Ik had er een ideaalbeeld bij, van mannen en vrouwen die gelijk werden behandeld, kinderen die in eensgezindheid in een kinderhuis werden opgevoed, een agrarische gemeenschap, zelf groenten en vruchten verbouwen.”

En dan kom je daar aan met je clubje Nederlanders – zoals het in het boek staat, is het in zijn ­eigen beleving geweest. “Dan zie je een microkosmos, afgesloten van de buitenwereld. Met zoals dat gaat in een groep mensen: een natuurlijke leider, volgelingen, mensen die de boel ­saboteren, mensen die tot niets komen. Je ontdekt de spanningen onderling, je ziet vreemdgaan en ontluikende liefdes. En daar sta je dan met je idealen. Niet zozeer teleurgesteld, maar wel geconfronteerd met de werkelijkheid. Zet een groep mensen bij elkaar en dan gebeurt dat gewoon.”

Maar de grote liefde die hij beschrijft, is niet de zijne. Dat lezers dat misschien toch zullen denken, erkent hij, lokt hij zelf ook wel een beetje uit door zijn spel met de foto op het omslag. Het is een foto van een jonge Jehoshua aan wie Terug naar Tarvod ook is opgedragen – maar in het boek de kleurenfoto van Noah Lauder die opduikt in het dossier Roman Ronnes.

Emotionele zoektocht

“Ik voelde me er vooral heel erg eenzaam. ­Homoseksualiteit sprak je niet uit. Bij het schrijven van het boek heb ik een karakter gecreëerd waar ik toen behoefte aan had gehad. En ik heb voor een verboden liefde gekozen, met Noah als getrouwde man, omdat ik het belangrijk vond alle emotionele ontwikkelingen van Roman weer te geven. Het zichzelf ontdekken, maar ook: hoe ga je om met schuldgevoel? Kom je voor jezelf op ten koste van anderen? Die emo­tionele zoektocht, met alle onzekerheden, is universeel.”

Zijn drieënhalve maand kibboets heeft hij ­ervaren als een hogedrukpan van emotie. “Die tijd heeft veel invloed gehad op de rest van mijn leven en is ook vormend geweest voor mijn ­karakter. De dingen die je meemaakt vormen je, maar zakken ook weer weg. Het schrijven van dit boek was heerlijk, omdat er weer zoveel herinneringen bovenkwamen, je verleden wordt zo weer deel van het heden.”

Boris Dittrich. De politicus, mensen­rechtenactivist en schrijver werkte in 1977 drieënhalve maand in een kibboets.Beeld ANP/JEROEN JUMELET

In het boek deelt Roman een kamer met de Australiër Chris, aan wie hij niet durft te vertellen dat hij op jongens valt. “Dat is wel echt zo ­gebeurd. Toen we na twaalf jaar New York en Berlijn weer in ons Amsterdamse huis terugkwamen, ben ik dozen gaan uitpakken en kwam ik een brief van hem tegen, zo leuk. Op het eind, tijdens een korte vakantie die ik beschrijf, bleek dat Chris het allang door had gehad. En dat hij dus een goede vriend had kunnen zijn. Door de beperkingen die ik mezelf oplegde, heb ik mezelf die vriendschap ontnomen.”

De les die hij daar heeft geleerd, realiseerde Dittrich zich tijdens het schrijven eens temeer, is dat je je moet openstellen. Hij liep al lang rond met het idee dat hij dit verhaal moest vertellen. Het zijn dit soort verhalen die hij zelf heeft ­gemist toen hij jong was, twijfelde en op zoek was naar zijn identiteit. “Nooit gingen boeken over iemand die ik zou willen zijn. Ik was met dit boek ook begonnen met de gedachte dat het een thriller zou worden, omdat ik dat ­gewend was. Maar ineens realiseerde ik me: het moet een liefdesverhaal zijn.”

Vredesinitiatief

In 1982 ontmoette hij de Israëlisch-Nederlandse kunstenaar Jehoshua Rozenman in een ­Amsterdamse discotheek. “Ik vertelde over de kibboets en Israël, dat vond hij heel interessant. En hij vond het interessant dat ik politiek geëngageerd was. Nu zijn we alweer bijna veertig jaar samen. Begin jaren negentig organiseerde ik een vredesinitiatief door Israëlische en Palestijnse jongeren naar Amsterdam te halen en bij D66’ers onder te brengen, met de bedoeling dat ze elkaar als mensen zouden leren zien. Een van de meisjes van toen is de Israëlische mensenrechtenactivist en advocaat Gaby Lasky. Er zijn allerlei lijntjes in mijn leven doordat ik besloot op mijn 21ste naar die kibboets te gaan.”

Het schrijven van een roman smaakt absoluut naar meer, zegt Dittrich. “Het heeft een la in mijn emoties opengetrokken.” Maar bij de vraag of hij hierdoor ook is gegroeid als schrijver ­hapert hij. Dan volgt een aarzelend ja. “Wat me als schrijver soms in de weg zit, is dat ik jurist ben. En dat ik heel veel wil uitleggen. Mijn ­redacteur zegt, als ik iets nog meer wil verduidelijken: ‘Dat kan wel weg, je moet de lezer meer ruimte geven.’ Ik ben gewend dat je iets helemaal voorkauwt. Dat is ook wat wij in de senaat doen in debat met een minister, maar het is een andere tak van sport. Ik zie nu het probleem, al maak ik me er nog weleens schuldig aan.”

Fictie Boris Dittrich Terug naar tarvod Ambo Anthos, €22,99 320 blzBeeld Ambo Anthos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden