PlusInterview

Schrijfster Lionel Shriver: ‘Ouder worden is het allermoeilijkste’

De Amerikaanse schrijfster Lionel Shriver roept wereldwijd woede over zich af met haar omstreden meningen over onder meer brexit, culturele toe-eigening en de maatregelen tegen de coronacrisis.

Lionel Shriver: ‘Minderheden in romans worden tegenwoordig onder een vergrootglas gelegd.’Beeld BELGA

De weg van de meeste weerstand (The Motion of the Body Through Space), de meest recente roman van de Amerikaanse succesauteur Lionel Shriver (1957), die de helft van de tijd in Londen woont, gaat over de wereld van sportfanaten die aan marathons en ­triatlons deelnemen. Daarnaast zag ze ruimte in haar satirische roman om af te rekenen met de door haar gehekelde identiteitspolitiek.

Ik ontmoet haar in de lobby van het Apollo Hotel in Utrecht aan de vooravond van een optreden voor het International Literature Festival Utrecht (ILFU) in TivoliVredenburg, een dag nadat premier Rutte eind september verscherpte maatregelen ter bestrijding van het coronavirus heeft afgekondigd. Shriver: “En nu is de organisatie in rep en roer, want ze weten niet hoe ze me een avondmaaltijd kunnen bezorgen na tien uur – ik eet nooit voorafgaand aan een optreden – omdat alle restaurants dan zijn gesloten; een belachelijke maatregel die nog meer restaurants de kop zal kosten. Overheden ruïneren de economie en dat zal op de lange duur nog meer slachtoffers opleveren.”

Shriver, bekend van romans als We need to talk about Kevin en The Mandibles, roept wereldwijd woede over zich af met haar omstreden meningen over – inderdaad – de corona­crisis; ze is probrexit, ziet de weerstand tegen culturele toe-eigening als een modegril, die hopelijk weer snel voorbij is, en spreekt zich uit tegen de Amerikaanse gezondheidszorg ‘die meer levens kost dan redt’.

Ze ziet er voor een vrouw met zo’n stevige reputatie opmerkelijk broos en onopvallend uit: ze is klein, draagt geen make-up, wel een afgedragen leren jas. En ze loopt moeilijk, want ze heeft een versleten knie, net als haar hoofdpersonage Serenata Terpsichore, met wie ze ook haar scherpe tong deelt. Serenata, net zestig geworden, is altijd erg sportief geweest, maar moet lijdzaam toezien hoe haar man, die vervroegd met pensioen is gegaan, zich na een zittend bestaan plotseling vol overgave op de duursport stort. Zijn nieuwe obsessie neemt gevaarlijke vormen aan.

U legt in uw verhalen een voorliefde aan de dag voor personages met lastig uit te spreken namen. Eva Khatchadourian in We need to talk about Kevin hebben, Serenata Terpsichore…

Ze corrigeert direct, denk de Engelse tongval erbij: “Terpsikorie, rijmt op hickory. Zal ik de naam ontrafelen? Ik koos voor Serenata, serenade, omdat ze een stemacteur is. Haar man werd verliefd op haar stem. En Terpsichore betekent ‘zij die van dansen houdt’, dat past wel bij de beweging die centraal staat in de roman. Haar man heet Remington, naar de typemachine die zijn moeder op haar werk gebruikte, maar het is ook een wapenfabrikant. Zijn achternaam Alabaster (verwijst naar gips) heeft een fijn ritme en is ook een knipoog naar witte mannen in Amerika, die het momenteel moeilijk hebben. Ik geef mijn vertellers graag afwijkende, buitenlandse namen, om te benadrukken dat het buitenstaanders zijn.”

Serenata is nooit lid geweest van een sport­vereniging, maar wel erg geobsedeerd bezig met haar persoonlijke trainingsprogramma. Hoe is uw relatie met sport?

“Ik ben sinds mijn tienertijd lichamelijk actief geweest, maar ik heb nooit deelgenomen aan groepsactiviteiten, zoals spinningklasjes. Ik lijk daarin op Serenata. Dat maakt de publicatie van dit boek ook ongemakkelijk voor me, want ik beschouw mijn inspanningen als een strikt particuliere privéaangelegenheid. Ik wil er ­verder ook niet om bekend staan of mee geassocieerd worden, want het is mechanisch en saai. Maar ik ben in mijn leven gedisciplineerder geweest als het gaat om lichamelijke oefeningen dan als het gaat om schrijven. Ik sla geen dag over. Nou ja, zondag heb ik niets gedaan.”

En hoe voelt u zich daarover?

“Verstoord en vol wroeging, grenzend aan het neurotische.”

Moet u daar de dag erop voor boeten?

“Nee, maar ik zorg er wel voor dat ik mijn oefeningen de volgende dag wel doe.”

Serenata heeft moeten stoppen met hardlopen, omdat ze artritis in haar knie heeft. Wat betekent het om de hele dag pijn te hebben?

“Als je een actief leven hebt gehad, krijg je waarschijnlijk artritis over je hele lichaam, je wordt ervoor bestraft. Dat is zo frustrerend. Als je jong bent en aan artritis denkt, denk je aan een of ander oud omaatje, dat staat ver van je af, maar als je ouder wordt, overkomt het jou ineens. Je kunt beter niet te veel sporten, dan raak je tenminste niet versleten.”

Hoe was om stil te staan bij het hele proces van ouder worden?

“Ouder worden is het moeilijkste wat mensen in hun leven meemaken. Dat is het onderzoeken waard, maar het is ook confronterend, want je gaat nadenken over de tijd die je nog rest. Je gaat leven met de dood, die wordt ineens heel erg ‘echt’ en komt heel dichtbij. Maar niet te dichtbij hoor.”

Ze slaat op de tafel en lacht hard.

Ik veronderstel, gezien uw afkeer van groepsactiviteiten, dat u nooit hebt deelgenomen aan een marathon of triatlon?

“Nee, ik begrijp niet dat iemand daar zin in zou hebben. Maar ik realiseer me dat er mensen zijn die erg opgewonden worden van gemeenschappelijke ervaringen. Ik ben afwijkend in mijn afkeer.”

“In het kader van mijn research heb ik samen met mijn man Ironman bezocht in Lake Placid, NY. Ik had, los van mijn kapotte knie, zelf niet mee kunnen doen, want dan moet je negen maanden trainen. Ik geloof er te weinig in – ik vind het excessief en narcistisch – om daar zoveel tijd aan te besteden.”

“Het bezoek aan Ironman heeft mijn kijk op triatlons wel een beetje veranderd. In de roman gaat Serenata aan het einde van de triatlon Metalman kijken naar mensen die de laatste paar minuten binnenkomen. Dit zijn de mensen die het net redden, niet de profs, maar gewone mensen die zichzelf een ongewoon doel hebben gesteld. Hoewel het allemaal om jezelf verbeteren draait, heeft het ook echt een bewonderenswaardig aspect in zich. Voor sommige mensen is zo’n triatlon de meest bijzondere ervaring van hun leven. Dat is ontroerend.”

De roman gaat ook over twee babyboomers die door millennials worden bekritiseerd op hun werk, omdat ze niet politiek correct zouden zijn. Remington wordt ontslagen na een conflict met zijn nieuwe leidinggevende, een jonge onbekwame zwarte vrouw. Serenata wordt beschuldigd van culturele toe-eigening omdat ze voor luisterboeken stemmen van mensen met andere culturele achtergronden inspreekt. Kun je zeggen dat deze babyboomers de tijdgeest niet meer begrijpen?

“Er zijn ook babyboomers die eraan bij hebben gedragen dit nieuwe klimaat te scheppen.”

Zelf heeft u een grote bijdrage geleverd aan het debat over culturele toe-­eigening met uw speech in 2016 waarin u waarschuwde dat de identiteitspolitiek beter niet tot het terrein van de fictie kon doordringen.

“Voordat ik die speech gaf, was het begrip ‘culturele toe-eigening’ buiten de mode-industrie nog relatief onbekend. Het had nog weinig impact op fictie en ik wilde voorkomen dat het die invloed zou krijgen, want dat zag ik als het einde van fictie. Maar ik heb gefaald: de bizarre publiciteitsgolf die ik met die speech over me afriep, heeft het taboe gepromoot in plaats van opgelost. Dat was het tegenovergestelde van wat ik wilde bewerkstelligen.”

“Minderheden in romans worden tegenwoordig onder een vergrootglas gelegd. In De weg van de meeste weerstand komt een onsympathieke zwarte vrouw voor. Dat was een van mijn meest gewaagde zetten in deze roman.”

In welke stemming verkeerde u bij het schrijven?

“Ergens tussen ergernis en wanhoop. De ­lockdowns vervullen me met afschuw, identiteitspolitiek verdeelt mensen en werpt ons decennia terug in de tijd als het gaat om rassen­verstandhoudingen. Maar ik heb wel een klein beetje goede hoop dat Trump wordt afgezet, dus dat is iets positiefs…”

Bestseller verfilmd

Lionel Shriver (geboren als Margaret Ann Shriver, Gastonia, 1957) is een Amerikaanse journalist, columnist en schrijver. Ze publiceerde onder andere So much for that (genomineerd voor de National Book Award) en de internationale bestseller We need to talk about Kevin, dat bekroond werd met de Orange Prize en succesvol werd verfilmd met Tilda Swinton in de hoofdrol. Eerder verschenen ook de romans Big Brother en The Mandibles.

Lionel Shriver, de weg van de meeste weerstand. Vertaald door Karina van Santen en Marian van der Ster, Atlas Contact, 24,99, 352 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden