PlusAchtergrond

Schilder Polke vs. singer-songwriter Blaudzun is een gok die goed uitpakt

Singer-songwriter Blaudzun liet zich inspireren door een serie gouaches van de in 2010 overleden schilder Sigmar Polke. Het resultaat is een geslaagde dialoog tussen twee kunstvormen.

In een blauwe ruimte in het Cobra Museum klinkt Blaudzuns muziek bij werken van Sigmar Polke.Beeld Peter Tijhuis

Iedere Duitser bezit, gemiddeld gezien, tienduizend voorwerpen. Het is zo’n echte Polketitel: een statement op weg naar een essay, een mededeling waarmee je alle kanten op kunt. Op de gouache waar de titel bij hoort staat een gezin afgebeeld in een archaïsch landschap, een beetje vaag en op de rug gezien. Ze zijn gezichtsloos, gemiddelde Duitsers. Van hun bezit geen spoor. Alsof de schilder wil zeggen: aan die spullen heb je uiteindelijk niets, je hebt alleen elkaar. Gelukkig oogt de natuur vriendelijk, maar dat is verraderlijk. Het weer kan zo omslaan en dan staan vader, moeder en kind onbeschermd in het veld.

Dit werk is onderdeel van de serie Musik Ungeklärter Herkunft, die Sigmar Polke in 1996 maakte en die nu te zien is in het Cobra Museum. De grondlegger van het kapitalistisch realisme, een politiek angehauchte vorm van popart, was toen 64 en extreem productief.

Staatsadelaar

Politiek en maatschappijkritiek zijn bij Polke nooit ver weg. In de titels duiken de Duitse geheime dienst, een minister en de staatsadelaar op, maar er zijn ook veel huishoudelijke referenties: bloemwater dat niet stinkt als je er een stuk steenkool bij doet, tapijten die je moet inwrijven met zuurkool, bewaartips voor augurken.

De afbeeldingen zijn veelal figuratief. Het zijn lijntekeningen die ogen als ouderwetse kleurplaten, vaak laag over kleurrijke laag, uitgevoerd in de puntrasters die Polke graag gebruikte. Soms heeft de kunstenaar de sjablonen verruild voor kwasten en staat er een vogelaarshut of liever nog een verzameling abstracte slierten en druipers op papier.

Dat het Cobra Museum de serie naar Nederland heeft gehaald, is toe te juichen. Hoewel het Stedelijk meerdere Polkes bezit, is zijn werk niet vaak bij ons te zien. Het Amstelveense museum heeft er nog iets aan toegevoegd: muziek. Singer-songwriter Blaudzun is gevraagd zich te laten inspireren door Polkes serie. Hij koos negen werken en schreef er nummers bij.

Je hoort het meteen bij binnenkomst van de bovenzaal. Elektronisch gezoem, violen zonder haast, staccato interpunctie van een basklarinet, spaarzame percussie en natuurlijk Blaudzuns herkenbare hoge stem. Het geluid is afkomstig uit een vierkant blok in het midden van de zaal, waar je omheen moet lopen om erin te kunnen.

Daar zijn de wanden blauw geverfd en de vloer voorzien van tapijttegels. Blaudzuns selectie hangt tussen speakers die de kijker onderdompelen in geluid en door subtiele verschuivingen naar het werk trekken waar het betreffende nummer over gaat.

Niet dat Blaudzun een letterlijke vertaling van Polkes schilderkunst heeft gemaakt die één op één te herkennen is. De muzikant keek vooral naar formele kenmerken en zette die om in geluid. Grillige vormen werden zo gesputter op de synthesizer en lange strepen uitgesmeerde strijkers.

Het effect is filmisch, ergens tussen soundscape en song in. Blaudzun noemt het een soundtrack maar dat klinkt te dienend, alsof hij een omlijsting heeft gecomponeerd. Het is meer dan dat. Er vindt echt een dialoog plaats tussen twee kunstvormen.

Duopresentatie

Zo’n gemengde duopresentatie is natuurlijk een grote gok. Voor hetzelfde geld zitten muziek en beeld elkaar in de weg, leidt het geluid af van het kijken of moet je je ogen sluiten om iets meer te horen dan klankbehang. Maar hier werkt het.

Het is geen tegenstelling zoals de expositietitel Polke vs Blaudzun suggereert, maar meer een samenwerking. Dat merk je ook buiten de geluidsstudio, waar de muziek bijna net zo goed te horen is. Blaudzuns liedjes vertragen het loopritme en verhogen de concentratie. De flarden tekst in Duits en Engels, net als in de schilderingen opgediend in laagjes, vermengen zich met Polkes absurdistische titels.

Nieuwe trend

Misschien is Polke vs Blaudzun ­onderdeel van een nieuwe trend. In september opende in Museum De Fundatie in Zwolle een soortgelijke expositie: Onrust. Rapper Sticks had tracks geschreven die op zaal worden afgespeeld bij videoprojecties. Het is exclusief werk dat na de tentoonstelling, die nog tot en met 5 januari te zien is, nergens meer te horen is:

tegengas voor de SoundCloudcultuur, die luisteraars nummers laat consumeren als kroketten uit de muur. De museumzaal dwingt juist aandacht af.

Wat dat betreft zijn deze tentoonstellingen ook te zien als een volgende stap in de evolutie van het museum, die wordt voortgestuwd door een steeds omvattender opvatting van kunst. Het museum begon in de 19de eeuw als Wunderkammer, een uitstalkast voor snuisterijen, om uit te groeien tot pronkzaal en later tot wit geschilderde tempel voor hoge kunst, liefst de soort gemaakt met verf. Met de opkomst van film en video werd de white cube een black box, vergelijkbaar met een bioscoopzaal.

Nu zijn we beland bij de geluidsstudio. Met een geslaagd experiment als Polke vs Blaudzun belooft dat veel goeds voor de toekomst.

Polke vs Blaudzun. Music of an Unknown Source, Cobra Museum, Amstelveen, t/m 5/4

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden