Plus

Scheltens & Abbenes tonen de onverwoestbare magie van schoonheid

Scheltens & Abbenes fotograferen geen mooie spullen, maar de schoonheid zelf. Of het nu gaat om reclamefoto's van het kunstenaarsduo of hun vrije werk.

zeepjes voor Cos Beeld Scheltens & Abbenes

Het is bijna onvoorstelbaar hoe mooi iets banaals als zeep kan zijn. Dat besef dringt zich op als je het campagnebeeld ziet van de tentoonstelling Zeen in Foam. Afgebeeld staan tientallen zeepjes, gerangschikt op drie glazen planken, met telkens dezelfde tussenruimte.

Er zitten ronde, ovale en rechthoekige tussen, met of zonder een werkje, in kleur variërend van amber tot mosgroen en mat lila. Egale belichting laat de zeepjes een beetje glimmen en geeft ze volume. Hun schaduwen zijn daarentegen plat en zorgen voor een tweede ritmische laag in het beeld.

Beeldenbouwers
Op een bepaalde manier is dit beeld atypisch voor het oeuvre van Maurice Scheltens en Liesbeth Abbenes, beter bekend als Scheltens & Abbenes. In de meeste van hun foto's zijn geen zeepjes of andere voorwerpen te herkennen.

Je kunt op z'n hoogst zeggen dat het 'iets met kleding' is, of 'waarschijnlijk een apparaat'. Het zijn vormen, kleuren en texturen, zonder aanwijsbare functie, maar met een aantrekkingskracht die appelleert aan een esthetisch gevoel dat geen herkenbare drager nodig heeft. Scheltens & Abbenes fotograferen geen mooie spullen, ze fotograferen de schoonheid zelf.

Misschien verdient zelfs de term 'fotograferen' enige nuancering. Scheltens & Abbenes zijn goed beschouwd 'beeldenbouwers'. Hun werk ontstaat in de studio, waar ze met eenvoudige middelen sets construeren. De glasplaten uit de zeepjesfoto staan bijvoorbeeld op bakstenen. Een opstelling hangt vaak van plakband en touwtjes aan elkaar en kan zo weer worden omgegooid. Als het duo iets te pakken denkt te hebben, begint een eindeloos schuiven met voorwerpen en lampen - en elke keer weer terug naar de bewegingsloze, technische camera die het kader dicteert van de foto. Als de perfectionistische kunstenaars twee foto's op een dag maken, beschouwen ze de sessie al als geslaagd.

Liever een sfeer
Die werkwijze is een optelsom van verschillende achtergronden. Scheltens studeerde aan de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunst in Den Haag, een technisch-ambachtelijke opleiding; Abbenes deed Rietveld en de Rijksakademie, waar de nadruk op concept ligt. Die combinatie valt in de smaak bij tijdschriften en vooruitstrevende modemerken die in een advertentie liever een sfeer neerzetten dan een truitje tonen. De opdrachtgevers omarmen ook de kunsthistorische referenties in het werk. Zo knipogen de zeepjes, afkomstig uit een Cos-campagne, naar het pillenkabinet van Damien Hirst. De reclame voor Scholten & Baijings kan wedijveren met de aquarellen van Georgia O'Keeffe. En bij een donkerrood vlak met horizontale streep erin kun je je afvragen of dit Tom Ford is of Lucio Fontana.

Subtiele onderschriften laten weten waar de werken in Zeen vandaan komen. Opdrachtwerk en autonome kunst hangt door elkaar, loopt door elkaar, is niet van elkaar te onderscheiden. Scheltens & Abbenes spelen er ook mee. Naast grote, ingelijste afdrukken zijn pagina's uit tijdschriften geplakt. Onwillekeurig vraag je je af: komt die abstracte kunst voort uit het reclamebeeld? Of andersom? En doet het er eigenlijk toe wat primair is en wat afgeleid? De kunstenaars beantwoorden die vraag zelf ontkennend door er nog een schepje bovenop te doen. In grote, grijze ladekasten hebben ze opnieuw gefotografeerde en opgeblazen pagina's gelegd: toegepast wordt weer autonoom. Het is een spelletje met context.

De reclame voor Scholten & Baijings kan wedijveren met de aquarellen van Georgia O'Keeffe. Beeld Scheltens & Abbenes

Binnen de afzonderlijke beelden wordt die context juist bewust uitgeschakeld. Je ziet niet het object waar je naar kijkt, alleen het oppervlak of de vorm. Dat de bloemstillevens uit de serie Trailer geschilderd zijn op vrachtwagens kun je alleen afleiden uit een randje nagels in de hoek van de foto.

Alle aandacht gaat daardoor naar de haarscherpe close-ups van de bloemen. Verschillen in schittering verraden een overschildering en strepen een schurende gang langs takken. Er is zelfs een vliegje te zien. En wie goed kijkt, ziet in het zwart de benen weerspiegeld van de chauffeurs.

Uitvergrote rekwisieten
Juist door dingen niet of gedeeltelijk te tonen, laten Scheltens & Abbenes je beter kijken en meer zien. Anders was het gewoon een vrachtwagen met bloemenplaatje gebleven.

Met die eenmaal aangescherpte ogen herken je de witte blokken midden in de zaal als uitvergrote rekwisieten uit de foto's. Het voelt in eerste instantie een beetje alsof een goochelaar zijn truc uitlegt. Maar anders dan bij Hans Klok blijven de magie en de verwondering overeind. Ook als je weet dat de balusters voor Pin-Up magazine gemaakt zijn van gestapelde sportbekers en het Delfts blauwe patroon een weerspiegeling is van textiel dat als een tent eromheen is gezet, blijft het beeld trekken. Dat is waarschijnlijk ook omdat het alleen als zodanig bestaat, als foto.

Scheltens & Abbenes, Zeen, Foam, t/m 5/6

Doilies #1 voor Pin-Up magazine Beeld Scheltens & Abbenes
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden