Plus

Scheepvaartmuseum brengt ode aan de verzamelaar

Schilderijen van zeeslagen, scheepsmodellen en navigatiehandboeken: voor de tentoonstelling Drijfveer deed het Scheepvaartmuseum een greep uit de collectie die de afgelopen honderd jaar werd aangelegd.

Patrick Meershoek
Zeehond, getekend tijdens een van de expedities van Willem Barentsz Beeld Scheepvaartmuseum
Zeehond, getekend tijdens een van de expedities van Willem BarentszBeeld Scheepvaartmuseum

Een van de nieuwste aanwinsten van het ­museum hangt ook in de tentoonstelling: het schilderij dat Cornelis Vreedenburgh in 1937 maakte van een jachthaven aan de Loosdrechtse Plassen. Het zomerse tafereel past perfect in de belangstelling voor de watersport en ­recreatievaart die de conservatoren van het ­museum eigenlijk pas de laatste tientallen jaren als serieus aandachtsgebied hebben omarmd.

"We kijken nu bijvoorbeeld met interesse ­terug op de emancipatie van het zeilen en de ­opkomst van de kano," vertelt conservator ­Sarah Bosmans. "Dat zullen de oprichters ­van het ­museum niet hebben zien aankomen."

Succes
De oprichters van de Vereeniging ­Nederlandsch Historisch Scheepvaartmuseum, dat waren mannen met baarden, afkomstig uit de wereld van de scheepvaart en de industrie. Zij staken hun startkapitaal in de aankoop van het schilderij Schermutseling tussen Amsterdamse en Engelse oorlogsschepen van Hendrik Cornelisz. Vroom.

Een ander werk van Vroom, De slag bij Sluis uit 1603 dat zich met al zijn ­kanongebulder laat bekijken als een Amerikaanse actiefilm, maakt ook deel uit van de ­tentoonstelling Drijfveer, een greep uit de meer dan vierhonderdduizend objecten die het museum in de loop van ­honderd jaar heeft verzameld.

Het plan voor een maritiem museum volgde op het succes van de Eerste Nederlandsche Tentoonstelling op Scheepvaartgebied, een groots opgezette expositie in 1913 op de plek van de huidige Tolhuistuin in Noord.

Nationale identiteit
Bosmans: "Een bijzondere tentoonstelling, want voor het eerst werd uitgebreid stilgestaan bij de geschiedenis en de betekenis van de scheepvaart.

"Voordien stonden zulke evenementen in het teken van de vooruitgang en ­werden nieuwe motoren of nieuwe visnetten­ getoond. Nu draaide het om maritieme geschiedenis, en daar kwam prompt een miljoen bezoekers op af. Het was ook een periode waarin nadrukkelijk werd gezocht naar de nationale identiteit. Zeehelden en zeeslagen waren ­razend populair."

In 1916 gingen de oprichters daadwerkelijk van start, met een erecomité van bekende reders, industriëlen en ministers, én een miljoen gulden voor de bouw van een nieuw gebouw in Zuid en de aankoop van de eerste stukken.

Walvisvlees met uien en jus
"Het erecomité kwam goed van pas," zegt Bosmans. "Daar zaten nogal wat grote verzamelaars bij. Van maritiem historicus Ernst Crone kreeg het museum een verzameling navigatiehandboeken uit de zestiende eeuw. Vanwege zulke bijzondere schenkingen behoort onze bibliotheek vandaag de dag tot de absolute wereldtop."

Curieus is de verzameling van Thijs Mol, een laborant en volkskundige die in zijn vrije tijd alles verzamelde wat ook maar iets te maken had met de walvis en de walvisvaart. Op de tentoonstelling is een klein deel te zien, variërend van een gegraveerde potvistand tot een pakje walvisvlees met uien en jus, zoals dat in Zuid-Afrika te vinden is in de supermarkt.

"We hebben de collectie in 2008 gekregen van het Zuiderzeemuseum," zegt Bosmans. "We waren er erg blij mee, want de verzameling sluit prachtig aan op onze eigen wat serieuzere collectie over de geschiedenis van de walvisvaart."

Liefhebbers
Drijfveer is eigenlijk ook een ode aan de verzamelaar. Bosmans krijgt een merkwaardige glans in haar ogen als ze vertelt over de collectie herdenkingspenningen die het museum kreeg van de Amsterdamse effectenhandelaar Christiaan Beels.

"Een prachtige verzameling van meer dan honderd penningen uit de zestiende tot en met de negentiende eeuw. Het was in die tijd gebruik om bij bijzondere gebeurtenissen zo'n munt te slaan. Bij zeeslagen bijvoorbeeld, vooral zeeslagen die in het voordeel waren beslist. De collectie van Beels is de basis geweest voor onze beroemde penningenverzameling."

Model van een pinas, een VOC-schip uit de zestiende eeuw Beeld Scheepvaartmuseum
Model van een pinas, een VOC-schip uit de zestiende eeuwBeeld Scheepvaartmuseum

Met de tentoonstelling lijkt het Scheepvaartmuseum ook te willen terugkeren naar de bron: de collectie. De afgelopen jaren waren vaak woelig, en zeker na de verbouwing kreeg het museum het verwijt vooral publiek te willen trekken met maritieme pret, en de opgebouwde kennis en kunde te verwaarlozen.

Bosmans zegt dat beeld absoluut niet te herkennen. "De focus is niet veranderd. We organiseren tentoonstellingen voor het gezin, maar ook voor de liefhebbers van maritieme geschiedenis. Drijfveer is duidelijk voor de tweede groep gemaakt, maar de verzameling is altijd de basis geweest en gebleven."

Penning van zeeheld Cornelis Evertsen de Oude Beeld Scheepvaartmuseum
Penning van zeeheld Cornelis Evertsen de OudeBeeld Scheepvaartmuseum
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden