Plus Interview

Safran Foer: ‘Ik ben in paniek, maar kan dat ook zo weer vergeten’

‘Toen ik dit boek schreef, was er amper aandacht voor het verband tussen vlees eten en de opwarming van de aarde. Dat is gelukkig veranderd.’ Beeld Patrice Normand/LEEMAGE/HH

Zoiets veelomvattends als klimaatverandering stoppen, volgens bestsellerauteur Jonathan ­Safran Foer is er geen beginnen aan. Of toch? Zijn tip: geen vlees of zuivel bij ontbijt of lunch.

Met gevoel voor horror en tot in de goorste details beschreef ­Jonathan Safran Foer in zijn boek Dieren Eten (2009) de wreedheden van de bio-­industrie. Toch lukte het hem niet om vlees helemaal af te zweren, bekent hij in zijn nieuwe boek Het klimaat zijn wij. Het ligt niet in de menselijke aard om elk ­moment van de dag stil te staan bij de consequenties van ons gedrag, concludeert hij. Hoeveel we ook weten over klimaatverandering en de bio-­industrie, het wil nog niet zeggen dat we daar ook naar handelen. En dus ­bestelde Foer, als hij moe was en moederziel ­alleen op een ­verre reis, toch af en toe een ­hamburger.

Voelde dit als een bekentenis?

“Absoluut! Het is verschrikkelijk gênant. Ik heb het opgeschreven en gewist, opgeschreven en gewist. Maar het is de waarheid.”

Terwijl u de hele wereld hebt verteld over het verdrietige lot van dieren in de bio-industrie...

“Het is het gevoel dat iedereen soms overvalt als het gaat om dit onderwerp en klimaatverandering. Dat we als individu zo klein zijn. Dus geef je er soms aan toe. Vanuit het gevoel: wat maakt het allemaal uit?”

U noemt klimaatverandering een ‘bijna-dood­ervaring die niet zo voelt’.

“We zien de gevolgen steeds vaker in het nieuws, maar we voelen het niet zo. Geen idee wat daarvoor nodig is. Amsterdam dat overstroomt tot kniehoogte, misschien. Maar na een week is het water weer weg en ik vrees dat er dan nog steeds mensen zijn die ontkennen dat ze hun leven moeten veranderen. Dat is het punt met klimaatverandering: als we wachten tot we het niet meer kunnen negeren, is het ­zeker te laat.”

Waarom laten we het daarop aankomen?

“Dat is de menselijke psychologie, helaas. Als het ons uiteindelijk lukt om de planeet te ­redden, dan is dat omdat genoeg mensen hun ­manier van leven hebben veranderd. Zo simpel is het, maar zo ingewikkeld is het ook.”

Is uw boek een zoektocht naar de vraag ­waarom wij mensen niet kunnen omgaan met klimaatverandering?

“Het is een deprimerend mysterie. Het Ama­zonegebied brandt, er is een superstorm op weg naar Florida, de ijskappen smelten. Ik ben ­totaal in paniek, maar als ik er niet over lees, ben ik het meteen vergeten en val ik terug in ­allerlei trivialiteiten. We kunnen simpelweg niet de hele dag rondlopen met die beelden op ons netvlies.”

U vindt dat in het klimaatdebat te veel nadruk lag op het besparen van fossiele brandstoffen?

“Lange tijd werd de oplossing gezocht in recycling, de was drogen aan de waslijn, geen plastic rietjes meer gebruiken of een elektrische ­auto kopen. Allemaal prima, maar de impact valt in het niet bij minder vliegen en een plantaardig dieet. Als we allemaal stoppen met dierlijke producten bij ontbijt en lunch, komen we al een heel eind.”

Het is de ondertitel van het boek, maar begint het redden van de wereld echt bij het ontbijt?

“Een veganistisch dieet maakt een enorm verschil en het voordeel is: we kunnen er meteen de volgende maaltijd mee beginnen. Zelfs als we verder alles doen wat nodig is, zoals energie besparen en minder vliegen, komen we er niet als we niet tegelijk overgaan op minder veeteelt. Toen ik dit boek schreef, was er nauwelijks aandacht voor het verband tussen het eten van vlees en de opwarming van de aarde. Dat is gelukkig veranderd door het rapport van VN-klimaatpanel IPCC vorige maand.”

Hebt u nog hoop?

“Ik heb een dubbel gevoel. Aan de ene kant denk ik: dit probleem is te groot. Wij mensen kunnen het niet bevatten. Aan de andere kant heb ik me nog nooit zo hoopvol gevoeld. Het verandert allemaal zo snel. Ik kan me nu een wereld voorstellen, waarin celebrity’s ­zeggen: ik eet geen vlees meer. Jay-Z en ­Beyoncé ­propageren plantaardige voeding, ­beroemde ­sporters ook. Ik had het niet geloofd als je me een jaar geleden had verteld dat Burger King nu veganistische burgers op het menu zet.”

Het is zelfs trendy om jezelf flexitariër te ­noemen.

“Zo’n labeltje betekent helemaal niks, daar moeten we mee stoppen. Het verveelt me als weer iemand me vertelt over zijn ethische ­wapenfeiten. Ik zie mezelf niet als een vegetariër. Ik doe mijn best geen vlees te eten, elke maaltijd weer. Ik denk dat het inspireert als ­iemand ook vertelt over zijn terugval. We ­kunnen er niet genoeg bij stilstaan dat het ­ontzettend moeilijk is om onze manier van ­leven te veranderen.”

U komt tot de conclusie dat de gevolgen van klimaatverandering ons voorstellingsvermogen te boven gaan, ongeveer zoals uw voor­ouders niet konden bevatten wat ze boven het hoofd hing toen in Polen de nazi’s in aantocht waren.

“Veel waarschuwingen voor klimaatverandering beginnen bij het einde. Maar worden we uitgeroeid over vijftig jaar? Nee, zo simpel is het niet. Moeten we allemaal veganist worden? Nee. Hebben we nog vijf jaar om dit op te lossen? Nee, zo simpel is het ook niet. De consequentie is dat veel verhalen over de opwarming van de aarde uitdraaien op sciencefiction. Ze komen onrealistisch over en ze boeien ons niet. Dit is een persoonlijk boek geworden, maar de context is non-fictie. De lezer moet weten dat alle cijfers die ik noem, worden gedragen door wetenschappelijk onderzoek.”

Zelfs activisten en kunstenaars weten zich geen raad met het klimaat, schrijft u. U hebt eerder fictie geschreven, bestsellers. Had u niet liever die ene wereldschokkende roman over klimaatverandering gemaakt?

“Dat ze ons raakt in het hart is wel de kracht van iemand als Greta Thunberg, die Zweedse ­klimaatspijbelaar. Maar hoe stel je je zo’n roman voor? Een verhaal rond een klimaatwetenschapper? Over iemand in ­Bangladesh? Ik heb er wel over nagedacht, maar steeds dacht ik: dit leidt tot niks. Het is wel een geweldig idee, ik hoop dat iemand erin slaagt.”

CV

Jonathan Safran Foer (1977) is een Joods-Amerikaanse schrijver die woont in New York. Na het verschijnen van bestsellers als Alles is verlicht (2002) en Extreem luid & ongelooflijk dichtbij (2005) werd hij ­gezien als het literaire wonderkind van zijn generatie. Met zijn boek Dieren Eten (2009), een afschuw­wekkend verslag uit de ­intensieve veehouderij, motiveerde hij veel lezers om vegetariër te worden.

Non-fictie Jonathan ­Safran Foer Het klimaat zijn wij. De wereld redden begint bij het ontbijt Ambo Anthos, €21,99, 224 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden