Rutger Hauer.

Plus Ten slotte

Rutger Hauer (1944-2019): acteren was zijn tweede natuur

Rutger Hauer. Beeld AP

Als Soldaat van Oranje, als Floris en door zijn rol in Turks Fruit behoort Rutger Hauer tot ons nationaal erfgoed. In Hollywood bouwde hij aan een buitenlandse carrière.

‘Er zijn mensen van wie de aanwezigheid in je leven zo vanzelfsprekend is dat je je niet kan voorstellen dat het opeens afgelopen is,’ zei regisseur Paul Verhoeven als reactie op de dood van acteur Rutger Hauer. ‘Rutger was voor mij wat Marcello Mastroianni voor Fellini was: een alter ego. Bij elke film dacht ik: welke rol kan Rutger dit keer spelen?’

Acteur Rutger Hauer is vorige week vrijdag na een kort ziekbed op 75-jarige leeftijd overleden in het Friese Beetsterzwaag. De uitvaart heeft woensdag plaatsgevonden in besloten kring. Dat heeft zijn familie laten weten.

Toneelacademie

Rutger Hauer ging naar de Amsterdamse toneelacademie en speelde eind jaren 60 bij de Noorder Compagnie zo’n beetje alles, van Shakespeare tot Vondel. In 1969 vroeg Paul Verhoeven hem voor de hoofdrol van de stoere ridder Floris van Rosemondt in zijn tv-serie Floris. ‘Op de eerste opnamedag wist ik: dit is mijn medium. Het was een bijlslag,’ vertelde Hauer in eind 2007 bij het verschijnen van zijn autobiografie. ‘Ik wist ook: als ik dit wil leren, dan moet ik mijn vleugels uitslaan. Nou, dat heb ik gedaan. Terwijl ik nooit wist wat er precies van zou komen. Maar als ik het niet had gedaan, had ik ook nooit geweten of het was gelukt.’

Producent Rob Houwer stelde Verhoeven vervolgens voor de jonge acteur ook te overwegen voor de hoofdrol in Turks Fruit (1973; met ruim 3,3 miljoen bezoekers nog altijd de best bezochte Nederlandse film aller tijden) en Soldaat van Oranje (1977). Verhoeven dacht: die uit de klei getrokken jongen uit Floris kan toch geen kunstenaar als Jan Wolkers spelen? Naderhand vroeg hij zich af hoe hij ooit kon hebben gedacht dat Hauer niet geschikt zou zijn voor die rollen?

Turks Fruit en Soldaat van Oranje vormden de basis voor de internationale carrière van Hauer. Acteren was al snel zijn tweede natuur, hij speelde in topproducties én in videopulp, karakterrollen én psychopaten, robots, nazi’s en vampiers. ‘Bad guys, daar ben ik heel goed in; daar draai ik mijn hand niet voor om,’ zei Hauer eveneens in 2007. ‘Als slechterik heb je alle vrijheid om te doen wat je wilt. Ik ben niet bang de duistere kanten in mijzelf te zoeken, in tegenstelling tot veel Amerikaanse acteurs.’

Turks Fruit (1973) met Rutger Hauer en Monique van de Ven. Beeld -

Lange carrière

Als je zo’n lange carrière hebt, is het onvermijdelijk dat je je af en toe gaat herhalen, vond Hauer. ‘Dan hoop je maar dat je toch weer wat bijleert zodat je het net ietsje anders kunt aanpakken. Het is een continu leerproces. Als je geluk hebt om het zo lang te doen als ik, is wat je meemaakt hetgeen waar het omgaat, en niet zo zeer het resultaat. Daarbij komt: hoe goedkoper de film, hoe meer geld ze voor mij willen uittrekken.’

Hij speelde in meer dan honderd films en series (er moet nog een aantal films waarin hij een rolletje heeft in de bioscopen verschijnen), en won onder meer een Golden Globe (in 1988 voor Escape from Sobibor), twee Gouden Kalveren (in 1981, op het allereerste filmfestival, voor zijn hele oeuvre, in 2008 het Cultuurkalf) en een Rembrandt Award (in 2012 voor De Heineken ontvoering). Zijn meest imposante rol is waarschijnlijk die van de androïde Roy Batty in Ridley Scotts sciencefictionklassieker Blade Runner (1982). Zijn zwanenzang, die Hauer voor het grootste deel zelf heeft geschreven, behoort tot de meest citeerde scènes uit de filmgeschiedenis.

Rutger Hauer in Blade Runner (1982). Beeld -

Regisseren

Samen met Erik Lieshout maakte Hauer in 2001 een korte film, The Room, naar een kort verhaal van Harry Mulisch. Bij de verschijning van zijn autobiografie vertelde Hauer dat hij graag vaker had willen regisseren, maar dat plannen voor een lange speelfilm steeds weer niet van de grond kwamen. ‘Ik wil al regisseren vanaf het moment dat ik begonnen ben met acteren, dus daar moet ik mee gaan opschieten.’ Maar spijt had hij niet: ‘Je carrière wordt voor een heel groot deel geschapen door wat je niet doet. Want dat opent de weg naar wat je wél doet. (…) Je weet nooit wat er gemaakt gaat worden. Ook niet als je Rutger Hauer heet.’ Hij vond het ook niet frustrerend dat logistiek en planning zo bepalend zijn voor een filmcarrière. ‘Het is een gegeven. Het is chaos, iedere dag is het chaos. Daar moet je dan zelf een soort orde in aanbrengen.’

De enigszins mediaschuwe Hauer, die een teruggetrokken leven in Friesland leidde, heeft zich intensief ingezet voor onder meer het Rode Kruis, het Aidsfonds en zijn eigen Rutger Hauer Starfish Association, een non-profitorganisatie die mensen in nood steunde. Zijn familie laat weten dat het zijn levensmissie was ‘om een verschil te kunnen maken in de wereld’. Hauer werd in 2013 benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Hij was vijftig jaar samen met zijn grote liefde Ineke Hauer-Ten Cate.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden