Plus PS

Ruben Terlou: 'China voelt als een tweede thuis'

Opgeleid als arts koos Ruben Terlou (32) voor een carrière als
tv-maker. Vanaf zondag is hij terug met een nieuwe serie over China. 'Toen ik jong was en op school zat, wilde ik altijd weg - en het liefste ver weg. Verdwijnen. Dat kan in China heel goed.'

Ruben Terlou Beeld Jitske Schols

De vorige keer dat ik Ruben Terlou sprak, arriveerde hij op zijn fiets. Met achterop een kinderzitje. Toen we daar vervolgens over spraken, liet hij weten dat hij liever niet had dat ik dat in het stuk verwerkte. Dat was in mei 2016.

Het was kort voor de laatste aflevering van Langs de Oevers van de Yangtze, zijn serie over het huidige China. De doorbraak van Terlou als tv-maker, waarmee hij veel kijkers een nieuwe kijk op het land verschafte. Al was zijn bijna vlekkeloze beheersing van het Mandarijn al reden genoeg om te kijken.

Terlou werd ineens herkend in zijn vaste koffiezaakje, hij ging lezingen geven over China, tekende een contract voor het schrijven van een boek en kreeg mails van onbekende mensen, die allerhande activiteiten met hem wilden ondernemen. Het was veel om te verwerken, zei hij toen.

In dat interview sprak u de hoop uit dat het anderhalf jaar rustig kon worden.
"Dat is redelijk gelukt, hè? Ik was onder de indruk van wat me toen allemaal overkwam. De overweldigende aandacht, de populariteit van de serie. Ik keek ernaar uit om weer een beetje rust te vinden."

Bent u daarin geslaagd?
"Ja, beetje bij beetje. Het gebeurt nog steeds wel dat ik word herkend, maar het fijne is: dat blijkt dus te wennen. Het helpt ook dat mensen overwegend positief zijn. Ze vonden de serie mooi en vinden mij, geloof ik, een leuke jongen. Ik geloof enorm in de nieuwe serie en wil dat die de aandacht krijgt die ze verdient, maar persoonlijk is het best weer spannend."

Zit het kinderzitje nog op uw fiets?
"Dat kinderzitje fascineert je, hè? Wat betreft mijn privéleven sta ik er niet heel anders in dan toen. Ik heb inmiddels hier en daar laten vallen dat ik met mijn vriendin een dochter van vijf heb. Dat is geen geheim, maar ik vind dat het feit dat je op tv komt niet betekent dat je alles maar moet delen."

"Ik ben geen Matthijs van Nieuwkerk, maar ik werd me rond Langs de Oevers van de Yangtze heel bewust van wat je anonimiteit waard is. Dat het ook heel fijn is om niet op te vallen."

Een grijns, zoals die in het gesprek nog vaak terugkomt. "Nu moet ik daarvoor naar China reizen."

Voor de VPRO-serie Door het Hart van China, vanaf zondag 20.15 uur op NPO 2, ging Terlou terug naar China. Opnieuw met regisseur Maaik Krijgsman (O'Hanlons Helden, Nederwiet) en cameraman Joost van Herwijnen.

Toen hij drie jaar geleden door producent De Haaien werd gevraagd voor de eerste reeks, werkte Terlou als arts in het AMC. Op aanraden van neurobioloog Dick Swaab, die wist van zijn Chinafascinatie, kwam de producent bij Terlou met het verzoek voor een proefuitzending bij een kungfuschool in Zuidoost.

Hij was net bezig met zijn promotie­onderzoek naar leukemie, waar hij in 2013 een zeldzame AMC Graduate School scholarship voor had gekregen. Eerder had Terlou cum laude zijn studie algemene geneeskunde afgerond. Alle pijlen stonden in de richting van een carrière als arts. En toch gaf hij de scholarship terug.

Met Langs de Oevers van de Yangtze als bevestiging van zijn keuze.

Bent u anders op reis gegaan voor de tweede serie?
"Bij het begin van de Yangtze-serie was ik zo groen als wat. Ik had geen idee hoe alles in de montage zou verlopen. Ik liep rond alsof ik de hele dag live verslag deed. In één take moest het perfect zijn. Daar had ik 's nachts nog weleens last van. Dan kwamen alle ontmoetingen van die dag voorbij en zag ik voornamelijk de vragen die ik niet had gesteld."

'In één take moest het perfect zijn. Daar had ik 's nachts nog weleens last van' Beeld Jitske Schols

"Als Maaik me dan een nacht had zien woelen, vroeg hij bij het ontbijt vaak: 'Stond het beoordelingsmetertje weer in het rood?' Hij had dat meteen goed door. Nu ben ik wel iets relaxter in het vliegtuig gestapt. Het hielp ook dat we vanaf dag één mooie dingen hebben kunnen draaien."

Van Krijgsman begreep ik iets anders. In eerste instantie wilden jullie voor de tweede serie de Gele Rivier volgen, maar tijdens de eerste researchreis belde u hem teleurgesteld op.
"Haha, dat klopt. Dat is nu ruim een jaar geleden. Toen ben ik drie weken alleen die kant op gegaan. Het was doodsaai. Vanaf de delta van de Gele Rivier in het oosten ben ik een heel stuk het binnenland in gereisd. Het was steenkoud, zeker in Binnen-Mongolië, en ik ging door gebieden met extreme smogoverlast."

"Ik kwam interessante kwesties tegen, maar in zijn totaliteit was het te eentonig, te dunbevolkt en te desolaat om China te kunnen representeren. Bovendien was het een oost-westlijn, net als de Yangtze. Ik heb Maaik gebeld en zei: 'Het is hier helemaal kut, ik vind er geen zak aan.'"

Wat gebeurde er toen?
"Aan de telefoon hebben we het huidige plan in de steigers gezet. Van noord naar zuid, dwars door het land heen. Met tussenstops op het platteland en in de stad. Maar Maaik vond dat ik eerst mijn reis moest afmaken. Dat vond ik vreselijk. Ik vond het helemaal niet gezellig in mijn eentje."

Het deed Terlou terugdenken aan zijn eerste periode in China. Vers van het vwo trok hij als negentien-jarige naar Kunming. Met grote dromen, maar zonder voorbereiding. Met enkel het goedbedoelde advies van zijn vader in zijn hoofd: als je eenzaam bent, wees het dan even en laat het daarna los.

Over die periode heeft u weleens gezegd: ik had eigenlijk geen idee waar ik was.
"Ik wilde de wereld ontdekken en China fotograferen. Dat lukte amper, ik was totaal overweldigd door het land. Dat hielp niet, omdat je moet begrijpen wat je ziet om het te kunnen vastleggen."

'Ik wilde de wereld ontdekken en China fotograferen. Dat lukte amper, ik was totaal overweldigd door het land' Beeld Jitske Schols

"Om meer grip te krijgen ben ik zestien uur per dag Mandarijn gaan leren, zodat ik in elk geval kon communiceren. Dat lukte aardig, maar ik wist me niet te vestigen als fotograaf. Ik keerde, een illusie armer, terug om te gaan studeren."

Waarom koos u voor China?
"Dat blijf ik een lastige vraag vinden. Het was niet heel rationeel. Het was vooral omdat China onbekend en ondoordringbaar was. Toen ik jong was en op school zat, wilde ik altijd weg - en het liefste ver weg. Verdwijnen. Dat kan in China heel goed. Je wordt er niet gedefinieerd door waar je vandaan komt of door het leven dat je leidt. Wat me aanspreekt, en nog steeds fascineert, is de waanzinnige schaal van alles. Je kunt er volledig in opgaan."

Bent u een einzelgänger?
"Ja, dat denk ik wel. Al merk ik steeds meer dat alleen ook maar alleen is. Vroeger genoot ik ergens wel van eenzaamheid. Met de eenzaamheid komt de vrijheid. Tijdens die researchreis vond ik dat ineens heel erg ongezellig. Het is fijn om samen iets te maken."

Was dat een verrassing?
"Dat is een goeie vraag. Misschien wel. Misschien heb ik wel te lang alles alleen willen doen."

Is het liefde wat u voelt voor China?
"China voelt als een tweede thuis. Als ik daar ben, voel ik me geen toerist. Het is niet alleen voor werk, het is een deel van mij. Niet alleen het land, het is ook liefde voor de mensen. Door de jacht van Chinezen op economische voorspoed wordt weleens gedacht dat ze niet naar anderen omkijken."

Jeugdfoto Ruben Terlou Beeld Privé

"Dat is ten dele waar. Ze hebben de harde eenkindpolitiek, maar tegelijkertijd is het een veel collectievere cultuur dan wij hebben. Mensen zijn lief en zorgzaam, en een stuk minder individualistisch. Dat is heel mooi, en ontroert ook."

Als u nu in het land bent, weet u dan helemaal waar u bent?
"Niet helemaal, wel steeds beter. Ik heb het gevoel dat ik wat betreft begrip van cultuur en taal echt de diepte in ben gegaan. We hebben een aflevering in Peking gedraaid over online dubbellevens en homoseksualiteit. De Chinezen hebben in spreektaal woorden voor lesbienne of homo."

"Voor lesbienne is het fonetisch lala en voor homo iets als tónghzhì, een woord dat eigenlijk 'kameraad' betekent en veel gebruikt wordt door de Communistische Partij. Ik steek dan extra tijd in woordjes blokken. Dat zijn kleine dingen, maar dat maakt dat je een gesprek op hetzelfde niveau kunt voeren."

Zou u er als arts kunnen werken?
"Ik heb dat wel overwogen, maar ik weet niet of het kan. Het ziekenhuis is in China toch een staatsorgaan, dat erg wordt gestuurd. Dat maakt het lastig, zeker voor buitenlanders. Misschien zou het in de toekomst kunnen. Het klinkt idealistisch, maar ergens wil ik graag voor de Chinezen zorgen."

"Als arts kun je daar een grote impact hebben. Die gedachte was confronterend tijdens de aflevering die we hebben gemaakt over de gebrekkige zorg. Dat was voor mij emotioneel de zwaarste aflevering."

Volgens Krijgsman interviewt u als een huisarts.
"Maaik en Joost verstaan de mensen die ik spreek natuurlijk niet, maar inmiddels kunnen ze door non-verbale communicatie heel goed aanvoelen wat er gebeurt. Dan zeggen ze achteraf: 'Ik zag het hoor, je zette je zachte huisartsenstem weer op en er begon een traan te twinkelen bij de geïnterviewde.'"

"Zo maken ze er een grapje van, maar ik doe het niet bewust. Ik probeer mensen wel op hun gemak te stellen. Ergens heeft het dit werk wel gelijkenissen met het beroep van arts. Als arts kijk je naar symptomen en zoek je naar de onderliggende oorzaak. Als interviewer probeer ik ook een diepere laag te vinden."

Wat voor band heeft u met Krijgsman?
"We maken de serie samen. Ik leer veel van hem als het gaat om het opbouwen van verhaallijnen. Maaik wist in het begin natuurlijk niet wat hij aan me had. Pas in de vertalingen na de eerste reis zag hij dat mijn Mandarijn inderdaad goed was. Hij geeft mij nu veel vrijheid in de gesprekken."

"Eigenlijk álle vrijheid. Dat vind ik knap, want hij is van ons twee tenslotte de ervaren maker. Hij legt zijn volledige vertrouwen bij mij als het gaat om interviews. We hebben nooit een tolk erbij. Tijdens de eerste reis heeft hij het gesprek weleens onderbroken omdat hij wilde weten wat we bespraken. Toen ben ik behoorlijk tegen hem uitgevallen."

Dat kunt u?
"Denk je van niet?"

Ik zie het niet vaak.
"Haha, geloof het toch maar. Maaik verdiende die uitval natuurlijk helemaal niet: hij stond tien minuten naar een gesprek te luisteren, terwijl hij geen idee had waar het over ging. Nu werken we alweer zo'n tijd samen dat we elkaar daar de ruimte in geven."

Is de serie op een rare manier een beloning voor die eenzame periode op uw negentiende?
"Zo voelt het wel. Toen ik geneeskunde studeerde, heb ik vaak over mijn periode in China gedacht dat het allemaal voor niets was geweest. Echte, pure spijt had ik. Het voelde als een ongeluk, een mislukking van twee jaar."

'Ik geloof erin dat je je onderscheidt als je ongewone keuzes maakt' Beeld Jitske Schols

"Nu is dat totaal omgedraaid. Ik geloof erin dat je je onderscheidt als je ongewone keuzes maakt. Zonder mijn eerste ervaring in China had ik deze serie nooit kunnen maken. Het loont om te laten zien waar je voor kiest en daarmee ook waar je níet voor kiest."

U koos níet voor een promotieonderzoek bij het AMC.
"Ik voel mezelf niet geschikt om dagelijks in een ziekenhuis rond te lopen. Al die jaren specialisatie... Toen ik aan de serie begon, wist ik dat het faliekant kon mislukken, maar toch koos ik ervoor. Die keuze past bij mij."

Uw vader zag al vroeg een documentairemaker in u.
"Dat heeft hij weleens gezegd, ja. Ik ben nog zoekende. Ik denk dat ik een steeds beter gevoel krijg voor verhalen die iets groters symboliseren. Voor mij is een graadmeter dat de gesprekken iets met mij moeten doen. Het gaat om contact, om ontmoetingen."

Op uw zestiende nam uw vader, die in Afrika traumaverwerkingsprojecten opzette, u mee naar Sierra Leone. Later reisde u na uw propedeuse alleen naar Turkije, Irak, Iran en Afghanistan om mensen te fotograferen. Hoe was dat?
"Het zijn reizen die me nog helder voor de geest staan. Mijn vader was veel in Afrika en ik miste hem. Hij heeft mij toen meegenomen. Het was mijn eerste keer buiten Europa. Dat was een intense ervaring, misschien ook omdat ik zo jong was. In de vluchtelingenkampen zag ik veel getraumatiseerde mensen."

"Er werden daar onder anderen verwarde kindsoldaten en verkrachte vrouwen geholpen. De blik van een van die jongens kan ik me nog goed herinneren. Er waren ook veel dingen die ik niet begreep, waarvan pas later begon te dagen wat er precies aan de hand moest zijn geweest. Context is heel belangrijk."

"Ik zag laatste een documentaire over de fotograaf Gregory Crewdson. Zijn vader was psychoanalyticus en hij vertelde dat dat zijn werk als fotograaf heel erg beïnvloed heeft. Dat herken ik ergens wel. Bij mij thuis speelde psychologie ook altijd een grote rol. Dat zie je, denk ik, terug in mijn fotografie en dus ook in de documentaires. Ik heb weleens geprobeerd nieuws te fotograferen, maar daar werd ik doodongelukkig van."

Kunt u zich voorstellen dat u in een ander land de diepte opzoekt zoals u nu met China doet?
"Menselijk contact is niet landgebonden. Dus ja, ik denk dat het kan, en ik zou het graag willen, maar taal is een belangrijk instrument. In China houd ik ook geen hele filosofische of technische gesprekken, maar dat is ook niet het niveau waarop ik een gesprek voer. Dat is bijna meer emotioneel dan inhoudelijk, als je begrijpt wat ik bedoel. Met die subtiliteit zou ik in het Frans of Duits al grote moeite hebben. Sterker, dat zou niet lukken."

"Als er één land is waar ik heel graag iets over zou maken, is het Afghanistan. Dat land is ook ondoordringbaar en letterlijk onherbergzaam. Er valt ook nog wel wat bij te stellen aan het beeld dat wij van dat land hebben. Maar ik vrees dat mijn Farsi niet voldoende is."

In het najaar verschijnt bij Lebowksi uw boek over China. Hoe verloopt dat?
"Het schrijven vind ik moeilijk. Het is wéér een ander ambacht. Tegelijkertijd de serie maken en een boek schrijven was overambitieus. Het boek krijgt meer verdieping juist dóórdat het niet voor de tweede serie al is geschreven. Nu neem ik tot de zomer vrij om te schrijven."

Dat lijkt me ook prettig voor uw gezin.
"Natuurlijk. Ze zijn hartstikke trots, maar missen me ook af en toe. Daar ben ik ook wel blij mee, trouwens. Als je drie keer vijf weken van huis bent, met een kind van vijf, is die lengte gewoon pittig. Ik vind het fijn dat ik nu even geen reizen heb, maar ik ken mezelf: over een tijdje gaat het weer kriebelen. Dat escapisme heb ik nog steeds wel."

Waar gaat het boek over?
"Ik heb nog veel contact met een aantal mensen uit de serie. Niet alleen de ontmoeting is boeiend, ook de ontwikkeling die mensen doormaken. Ik heb nog steeds dagelijks contact met de jongen uit de namaakvoedselfabriek, van de eerste aflevering van de Yangtze-serie. Af en toe stuurt hij me een handgeschreven brief. Ik heb hem in 2016 nog opgezocht en wil weer naar hem toe."

Hoe gaat het met hem?
"Goed. Hij had een moeilijke periode, maar is inmiddels verhuisd en heeft een bedrijfje opgericht waarin hij nog steeds namaakvoedsel maakt. Daarnaast probeert hij veel te lezen en te schrijven. Hij leest nu Norwegian Wood van Haruki Murakami. Een goede keuze, vond ik. Als hij ergens mee zit, bellen we soms even."

Dat is, naar ik kan inschatten, ook het effect dat u op mensen heeft.
"Mensen nemen mij gemakkelijk in vertrouwen, dat klopt wel. Die factor heb ik blijkbaar. Dat was vroeger al zo. Ik heb altijd het gevoel gehad dat andere kinderen mij veel vertelden."

Hoe komt dat, denkt u?
"Ik ben niet zo veroordelend. Je kunt me alles vertellen, ik luister wel. Ik hoef niks af te keuren, dingen zijn zoals ze zijn. Maar ik vind het wel leuk te weten hóe ze zo zijn gekomen."

'Mensen nemen mij gemakkelijk in vertrouwen, die factor heb ik blijkbaar' Beeld Jitske Schols

Ruben Terlou

Geboren
17 mei 1985, Utrecht

2004
Na vwo-diploma naar China om fotograaf te worden

2006
Studie algemene geneeskunde UvA

2009
Eerste prijs Buitenlands Nieuws series Zilveren Camera en Canon prijs Zilveren Camera, onder meer voor fotografie in Afghanistan

2011
Cum laude afgestudeerd

2013
Krijgt scholarship AMC voor promotieonderzoek leukemie

2016
VPRO-serie Langs de Oevers van de Yangtze, met Maaik Krijgsman (regisseur) en Joost van Herwijnen (cameraman), nominatie Nipkowschijf

2017
Eerste prijs Vernieuwende foto­journalistiek Zilveren Camera

2018
VPRO-serie Door het Hart van China. In het najaar wordt zijn boek verwacht bij uitgeverij Lebowski

Ruben Terlou woont samen met zijn vriendin in Amsterdam. Ze hebben een dochter (5).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden