PlusInterview

Ronit Palache: 'Wát Joods-zijn precies is, dat is onmogelijk te zeggen'

Ronit Palache (32) interviewde drie jaar elke week een Joodse Nederlander voor het Nieuw Israëlietisch Weekblad (NIW). De interviews zijn nu gebundeld in Ontroerende Onzin. 'Het gaat altijd over afkomst.'

Ronit Palache: 'Ik ben nog nooit écht verliefd geweest op een niet-Joods iemand'Beeld Thomas Schlijper

Wat hebben al deze interviews je geleerd?
"Dat er heel veel kanten aan het jodendom zitten waar ik niks vanaf wist. Veel pijnlijke kanten ook, waarvan ik me niet bewust was."

Wat zijn bijvoorbeeld kanten waar je niks vanaf wist?
"De kwestie vaderjoden, bijvoorbeeld, komt steeds terug. Er zijn heel wat mensen die daarmee in hun maag zitten. Als je, zoals ik, een Joodse moeder én een Joodse vader hebt, is het allemaal heel vanzelfsprekend."

"Door die gesprekken kwam ik erachter hoe tragisch het voor veel mensen is als ze alleen een Joodse vader hebben en niet echt voor vol worden aangezien. Het woord vaderjood alleen al is zo verschrikkelijk, omdat je daarmee meteen het onderscheid maakt."

Het jodendom hangt nou eenmaal van rare regeltjes aan elkaar, en dit is een van die regeltjes.
"Maar je kiest er niet voor hè? Ook als je alleen een Joodse vader hebt, kun je een heel Joodse opvoeding krijgen. En dan nog vinden mensen dat je er niet echt bij hoort. Dus dan heet je Jasha Cohen, word je elke week naar sjoel gesleurd, je krijgt alle tradities mee, je viert de joodse feestdagen en dan nóg mag je niet op een joodse school of je aansluiten bij een joodse vereniging! Dat is heel lullig."

"Buiten de orthodoxe gemeenschap is er ook een liberaal-joodse gemeenschap. Je zou verwachten dat zij wel wat coulanter zijn over dit onderwerp, dat is ook wel zo, maar ook bij de liberalen moet je, zoals dat heet, worden bevestigd in je jodendom."

In het boek schrijf je dat je er nog altijd niet uit bent wát Joods-zijn precies is.
"Er is geen eenduidige definitie te geven; het is voor iedereen zo verschillend. Maar in al die verhalen zit een grote gemene deler: de meeste mensen uit het boek voelen een connectie met andere Joden, hebben het prettig in Israël, volgen het nieuws over dat land... Maar wát Joods-zijn precies is, nee, dat is onmogelijk te zeggen."

Als niet-Jood kun je je toch ook heel prettig voelen in Israël?
"Ik zou het niet weten, want ik ben geen niet-Jood."

Dat heb je toch weleens aan iemand gevraagd?
"Ja, maar dan gaat het altijd over plattere zaken: het weer is zo lekker, het eten is zo goed, de mensen zijn zo onbeschoft. Ja, dat vind ik ook, maar tegelijkertijd voel ik me daar heel ambivalent. Aan de ene kant heel geborgen, maar ik kan er onmogelijk apolitiek rondlopen."

"Daar zijn, zonder dat ik nadenk over de discriminatie die er heerst, de felle tegenstellingen - ook tussen Joden onderling. Hoe er bijvoorbeeld wordt neergekeken op Joden uit Arabische en islamitische landen door de Asjkenasische ­Joden, of op Joden uit Ethiopië, of Russische Joden. In ­Israël gaat het altijd over afkomst, waar je vandaan komt."

Net zoals hier met de vaderjoden.
"Afkomst, daar hebben Joden het altíjd over! De zogenoemde misjpologie: 'Dat is toch de broer van die? Ja, en dat is familie van zus-en-zo, die komen toch daar en daar vandaan?' Zeker omdat ik in Nederland ben opgegroeid, in een vrij kleine Joodse gemeenschap, vond ik dat vrij benauwend. Dan vergeet je weleens dat er nog een ándere essentie van het jodendom is."

"Die zit 'm in de mooie tradities en gebruiken. Hoe er wordt omgegaan met rouw bijvoorbeeld: dat je zeven ­dagen rouwt en de gemeenschap zich daarna over de naaste familie ontfermt. Maar ook in de Joodse literatuur."

"Ik weet zeker dat ik ook zo van Philip Roth, Saul Bellow of Joseph Brodsky hou omdat ik Joods ben. Of het laatste boek van Jonathan Safran Foer - een door- en door-Joods boek. Als ik de recensies lees, zie ik: dat hebben ze niet ­begrepen. Maar ik ken de gevoeligheden waarover zo'n boek gaat van binnenuit."

Hoe was het bij jou thuis?
"Ik ben niet gelovig, maar ben opgegroeid in een huis waarin de orthodoxe tradities werden belijd. Mijn vader zit in het bestuur van de Portugese synagoge, maar vrijheid van denken stond voorop; we mochten alles vragen. Er zijn veel mensen die in diezelfde traditie zijn opgevoed, maar níet die vrijheid hadden. En dan kun je het als heel beklemmend ervaren."

Maar zijn al die tradities niet hol als er geen godsbesef achter ligt?
"Dat is nou een typisch christelijke benadering. Niet-­Joden hebben me vaak gevraagd hoe ik al die dingen kan doen, terwijl ik niet geloof. Maar dat gaat juist uitstekend samen! Omdat je kunt genieten van de melodieën, tradities, geuren uit je jeugd. Natuurlijk doe je gekke dingen, zoals brood en wijn zegenen en met een tak heen en weer schudden tijdens het loofhuttenfeest - rationeel gezien is het totaal krankzinnig. Maar als je het ziet als traditie, en je hebt enig historisch besef, is het prachtig."

Bleef je geïnteresseerd in het onderwerp, al die interviews lang?
"Ja. Nog steeds. Niet voor dat ene antwoord, maar ik blijf het fascinerend vinden hoe iedereen het op zo'n eigenzinnige manier kan beleven en verwoorden."

"In Nederland en Europa ligt er natuurlijk ook nog altijd die grimmige sluier van de Tweede Wereldoorlog over het jodendom, terwijl je zou willen dat alleen het mooie present is. In Amerika is dat totaal anders, het jodendom is daar gezelliger, leuker en vooral minder beladen. Ik wou dat er vóór de Tweede Wereldoorlog een boek als dit was geschreven over het Nederlandse jodendom. Hoe was het toen, vóór die catastrofe? Met diezelfde verbale pas­fotootjes als in dit boek. Ik heb geen idee."

Je geeft helemaal geen achtergrondinformatie over de geïnterviewden behalve hun leeftijd, en hebt de interviews op alfabetische volgorde gerangschikt. Waarom?
"Als je ze thematisch zou rangschikken, zou je bijvoorbeeld alle oorlogsverhalen achter elkaar krijgen. Dat leek me nogal zwaar op de hand. Ik wil dat het heen en weer schommelt: dan weer vrolijk, dan weer somber. En ik heb geen extra info gegeven omdat het niet uitmaakt wat iemand doet, wie hij of zij is, om het verhaal over het Joods-zijn te horen. Daarom heb ik ook expres geen bekende ­Nederlanders gevraagd."

Hoe Joods wil je zelf leven?
"Ik leef en dus leef ik Joods. Ik zat op een Joodse lagere school, Joodse middelbare, Joodse tennisclub - noem maar op: Joods, Joods, Joods. Maar dat ging me benauwen. Als ik in de buurt van mijn vroegere leven kom, krijg ik het gevoel alsof een koord om mijn nek wordt geregen."

Palache: 'Als ik in de buurt van mijn vroegere leven kom, krijg ik het gevoel alsof een koord om mijn nek wordt geregen'Beeld Thomas Schlijper

Ik maak er niet meer echt actief deel van uit, ben geen lid meer van een Joodse gemeente. Omdat ik het aan mezelf niet kan verantwoorden bij een religieuze groep te horen. Ik heb een liberaal hart en kan geen lid zijn van een gemeenschap waarin, bijvoorbeeld, homoseksuelen niet mogen trouwen. Maar mijn tradities zijn religieus van oorsprong, daarom word ik geen lid van de liberalen."

Een kwestie die je ook vaak in je boek behandelt: wil je een Joodse partner?
"Het is geen principe voor mij dat ik nooit met een niet-Joods iemand zou kunnen zijn. Maar ik weet dat de mensen met wie ik een langere relatie heb gehad Joods waren. Ik ben nog nooit écht verliefd geweest op een niet-Joods iemand. Zo'n nuchtere blonde Hollander met blauwe ogen; daar val ik gewoon niet op. Maar een Fransman met lekkere schwung of een Italiaan, dat zou zomaar kunnen."

Waarom wilde je je interviews bundelen?
"Eerst waren het losse verhalen voor mij, maar gaandeweg zag ik grotere thema's. Het was te zonde geweest om dat niet bij elkaar te brengen. Als iemand over zestig jaar wil weten hoe het Nederlandse jodendom er in 2016 bij stond, kan hij mijn boek erop naslaan."

Ronit Palache: Ontroerende onzin. Uitgeverij Prometheus, €19,95.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden