PlusInterview

Ronelda S. Kamfer pakt trauma aan met gedichten over misbruik en geweld

De Zuid-Afrikaanse dichter Ronelda S. Kamfer ontdekte dat ze bepaalde gebeurtenissen in haar leven nooit had aangepakt. In Chinatown dicht ze nu onomwonden over het seksueel misbruik door haar vader.

Ronelda S. Kamfer: ‘Ik wilde over zware begrippen als feminisme, het patriarchaat en geweld schrijven op een persoon­lijke manier die voor iedereen toegankelijk is.’ Beeld Nathan Traal
Ronelda S. Kamfer: ‘Ik wilde over zware begrippen als feminisme, het patriarchaat en geweld schrijven op een persoon­lijke manier die voor iedereen toegankelijk is.’Beeld Nathan Traal

Die persoonlijke gedichten ‘over de complexe familieverhoudingen in het huidige Zuid-Afrika’, zoals de achterflap van Chinatown van Ronelda S. Kamfer (1981) meldt, zijn onverschrokken, onverholen, rauw en direct. Zuid-Afrika is een van de landen met het meeste geweld jegens vrouwen. In 2018 ontving de Zuid-Afrikaanse politie 52.000 meldingen van seksueel geweld. En dit zijn alleen nog maar de meldingen, vaker wordt niet gemeld. Nog vaker wordt genegeerd, zoals Kamfer dicht in Erger maken: ‘Ik zeg tegen mijn beste vriendin/ mijn vader misbruikt me/ ze kijkt me peinzend aan (…) ik zeg tegen de juf mijn vader/ misbruikt me/ ze schudt haar hoofd (…)’

Waarom wilde uw omgeving niet naar u luisteren?

“De meeste mensen zijn niet toegerust hiermee om te gaan. Seksueel misbruik is zo’n alledaags verschijnsel, zo’n groot onderdeel van de cultuur, mensen weten gewoon niet wat ze hiermee aan moeten. Ze worden er ook ongevoelig voor. Daar komt bij: niemand heeft hen ooit geholpen, dus waarom zouden ze jou helpen? Het is een vicieuze cirkel. Ik was een atypisch slachtoffer van misbruik. Het was niet dat ik wist dat het niet goed zat en dit stilletjes voor me hield. Nee, ik vertelde het aan zo veel mogelijk mensen. Maar het gegeven dat niemand iets wilde doen, die machteloosheid was onverteerbaar. Er werd gezegd: stop met liegen en stop met naar de politie gaan.”

Hoe was het om hierover te dichten met die afwijzingen in het achterhoofd?

“Als je volwassen wordt, bedenk je een manier om met deze dingen om te gaan, zodat je door kunt met je leven. Ik realiseerde me dat zo veel van mijn vrienden soortgelijke ervaringen hebben doorstaan; veel vrouwen hebben ervaring met seksueel geweld. Je kunt daar in zekere zin overheen groeien, maar toen ik getrouwd was en een kind had, dacht ik: hoe komt het dat ik extreme dwangstoornis heb? Ik ben voortdurend aan het opruimen, ik heb een mate van orde nodig om me niet angstig te voelen.”

“Dat gedrag staat haaks op mijn persoonlijkheid: ik ben eigenlijk heel relaxed en ik houd wel van een beetje chaos om me heen. Toen ik hierover ging nadenken, kwam ik tot de conclusie dat dit het resultaat is van het jeugdtrauma waar ik nog niet mee had afgerekend, een manier om controle te houden. Dat komt doordat ik als kind altijd tot stilte werd gemaand: praat hier niet over, bewaar de vrede. Het was voor mij erg belangrijk het over deze zaken te hebben.”

Hoe reageerden de mensen die het misbruik eerder ontkenden op Chinatown?

“Ontkennend. Er heerst een gevoel van: O dat is poëzie, dat is niet echt. Het heeft er niet toe geleid dat ik contacten heb verbroken. Dat deed ik al eerder: toen mijn moeder overleed, gaf mij dat de gelegenheid de banden met andere toxische familieleden te verbreken. Zij was de enige reden dat ik nog contact met hen had. Ze zei: ‘Kom, wees lief, kom naar de familiebijeenkomst. Doe het voor mij.’ Toen zij er niet meer was, hoefde dat niet meer.”

Uw moeder confronteerde uw vader en zei tegen u ‘hij zal niet meer aan je zitten’. Neemt u haar kwalijk dat ze niet meer heeft gedaan om u te beschermen?

“Ze wist niet hoe. Het klinkt misschien alsof ik excuses voor haar maak, maar als ik naar haar leven kijk vanuit haar perspectief en zie hoe afhankelijk ze van hem was: ze had geen opleiding genoten, was niet financieel zelfstandig, ze voelde zich verantwoordelijk voor haar huishouden. Afhankelijkheid is voor veel vrouwen een reden om misbruik niet aan te pakken. Mijn moeder wilde wel dat het stopte voor mij.”

U laat zich niet mild uit over uw vader en noemt hem onder andere een pakezel voor het patriarchaat en het wegwerpkind van uw grootmoeder. Ging er ook een zekere genoegdoening uit van het dichten?

“Ik heb mijn vader al lang geleden geconfronteerd op een manier die vele malen harder was dan ik in mijn gedichten doe. Ik weet niet eens of ik de woorden die ik daarbij gebruikte op papier kan zetten. Als je poëzie schrijft, weet je dat beheersing belangrijk, er is ook een grens aan de woede die je in een gedicht kwijt kunt. Voor poëzie moet je ook een element van schoonheid bewaren. Ik heb met mijn vader gedeald en daarom kon ik ook op deze specifieke manier over hem dichten, zonder er wat bij te voelen.”

Wat doet u om uw dochter te behoeden voor seksueel geweld?

“Ik weet dat ik haar hier niet tegen kan beschermen. Ik heb gezegd dat de wereld een gevaarlijke plek is voor onze lichamen, onze stemmen, maar dergelijke gebeurtenissen definiëren ons niet. We proberen eerlijk en duidelijk te zijn over de realiteit, maar ik probeer samen met haar vader ook een ruimte voor haar te creëren waarin zij zich veilig voelt om alles tegen ons te zeggen. We zijn er voor haar, wat er ook gebeurt. Maar ja: het is erg beangstigend om een kind in Zuid-Afrika op te voeden.”

Welk effect heeft het schrijven van de bundel op u persoonlijk gehad?

“Ik wil niet de boodschap naar buiten brengen dat er een helende werking van uitgaat als je over je trauma schrijft. Dat gaat eerder op voor het delen van deze verhalen met andere slachtoffers van misbruik. Dat maakt MeToo ook zo krachtig. Als je op je gemak kunt zijn met je eigen waarheid en andere slachtoffers kunt steunen of adviseren, helpt dat. De heling gaat voor mij meer uit van het literaire aspect: als het gedicht goed is, geeft mij dat een goed gevoel.”

Ronelda S. Kamfer: Chinatown. Vertaald uit het Afrikaans door Alfred Schaffer. Podium, €22,99

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden