Plus Klapstoel

Romana Vrede: 'Het was voor mij kunst of religie'

Romana Vrede (1981) is actrice. Vorig jaar ontving ze de Theo d'Or voor haar rol in de voorstelling RACE. Momenteel staat ze op het toneel met De Oresteia.

Romana Vrede: 'Ik geloof nooit in móeten, ik geloof altijd in willen.' Beeld Harmen de Jong

Paramaribo

"Ik heb er tot mijn vierde gewoond en kan me niet veel herinneren. Het zijn flarden die als filmbeelden in mijn hoofd zitten. We hadden een groot, groen, vrijstaand huis midden in de stad. Met mijn twee broers en zus speelde ik onder de trap."

"Ik heb een herinnering aan een moment waarop de slaapkamerdeur van mijn ouders dicht was en iedereen daar stond te giechelen. Die waren natuurlijk aan het vrijen, maar ik begreep dat niet."

Rotterdam

"Als je het over kleuren hebt, was alles in Suriname bauxiet-rood, wit, geel en groen. In Nederland maakte dat in mijn herinnering plaats voor grijstinten. Minder stralend, alsof er een stoflaag over de stad heen lag. Desalniettemin had ik een heerlijke jeugd in Rotterdam. We woonden op de Kruiskade en zijn daarna naar Zuid verhuisd."

"We speelden altijd in de bouw - de wijk Beverwaard werd destijds gebouwd. Tegen vriendjes die daar later kwamen wonen, zeiden we dat we in hun huis hadden gespeeld. We waren veel buiten en haalden kattenkwaad uit. Ik vond het ook leuk om muizen te vangen tussen vuilnishopen. Ik mocht ze alleen nooit mee naar binnen nemen van mijn moeder. Dat vond ik toen heel stom."

Eric de Vroedt

"Mijn regisseur bij Het Nationale Theater. Hij nodigde me uit om bij het gezelschap te komen en hij is heel belangrijk voor me. Ik vind hem in Nederland de regisseur, die het meest vooruitloopt. De dingen die hij wil vertellen zijn erg 2030."

"The Nation ging over een op hol geslagen multiculturele samenleving, waarin we de vraag opwerpen of we elkaar nog kunnen zien als individu, of dat we alleen het stereotype zien: de radicaliserende moslim, de linkse gutmensch of de amorele ondernemer."

"Ook de voorstelling RACE speelde met het zwart-witdenken van deze tijd. Ik geloof dat het meer is dan maatschappelijk engagement. Het is dúrven zo nu en dan een antwoord te geven. Dat is nieuw."

"Ik denk niet dat Eric beweert altijd de oplossing te hebben, maar hij is een filosoof-kunstenaar die nadenkt over wat er met de ­wereld gebeurt. Hij is modern, betrokken, kwetsbaar en niet cynisch. Lang verhaal kort:
ik heb Eric hoog zitten. Met figuren als Jonas Staal en Tinkebell behoort hij tot de Camus van deze tijd."

Theo d'Or

"In aanloop naar de uitreiking ervan ontstond een soort heksenjacht. Ik was de eerste zwarte actrice die de prijs zou kunnen winnen. Mensen roken bloed. Nieuw bloed. De journalisten doken op me. Ik heb er vaak gesprekken over gehad met mijn agent. What the fuck is dit?"

"Mijn collega Mark Rietman had een rake opmerking: niemand had ooit van die hele Theo d'Or gehoord, voordat ik hem won. Ik was trending topic, hè. Heel Holland Bakt, De Rijdende Rechter en Romana Vrede. Uiteindelijk zagen de media dat er een verhaal achter zat. Een verhaal over autisme, kunst en gender."

Boek

"Ik ben een boek aan het schrijven, dat is nieuw. Ik vond het leuk dat mijn uitgever zei dat ze erg beledigd waren toen ik het vermoeden uitsprak dat ze mij alleen vroegen om de buitenkant. Ik behandelde hen als roddelpers, maar zij riepen mij tot de orde. Dat vond ik sterk."

"Ik was bang dat ze een zoetsappig, autobiografisch verhaal wilden. 'Hoe ik Romana Vrede werd' of 'Ik, Romana Vrede'. Gelukkig waren ze daarin niet geïnteresseerd. Ze hadden mijn essays en interviews gelezen en vroegen me juist als kunstenaar. Ik ben net begonnen met schrijven; op een gegeven moment moet het een geordend verhaal worden. Ik ben benieuwd hoeveel ruzies dat gaat opleveren."

Charlie

"Charlie is mijn zoon. Als ik mijn kunstbril opzet is Charlie geen autist of zwakbegaafde, maar een kunstenaar. Dan is hij magisch in zijn bewegingen. Iemand die buiten de norm valt, vinden we al snel eng of raar, maar als je met andere ogen durft te kijken denk je: wat een mooie verschijning, of: wat een bijzondere manier van lopen."

"Daar gaat mijn voorstelling Who's afraid of Charlie Stevens? over. Als ik mijn kunstbril ­afzet word ik bang. Hoe moet het met hem?"

"Hij kan zich niet redden in deze Albert Heijn-Eneco-wereld. Terwijl: niemand past binnen de norm. Wat we doen is proberen erin te passen. Iedereen lijdt daaronder. We gaan die matrix nooit loslaten, maar het is wel mijn behoefte."

De wereld draait door

"De eerste keer zat ik er omdat ik was genomineerd voor de Theo d'Or. Ze kwamen naar me toe met de vraag of ik tafeldame wilde worden. Mijn eerste reactie was 'nee'. De focus moet op mijn kunst liggen, niet op mezelf."

"Maar mijn levenshouding is ook: als je iets niet durft, moet je het doen. Ik heb me afgevraagd waarom ik wél tafeldame zou moeten zijn. Ik besloot de plek te benutten om van Charlie een bekende Nederlander te maken. Zo hoort hij erbij en kan hij misschien wel onderdeel van de norm worden."

Charlie (2)

"Uiteindelijk moet Charlie uit huis. Hij leeft nu vier dagen bij mij, daarna vier dagen bij zijn vader, maar we zijn op zoek naar een plek waar hij fulltime begeleiding kan krijgen. Aan de ene kant wil ik het, aan de andere kant niet."

"Hij is nu vijftien en ik merk dat mijn verzorgingshormonen opraken. Het is gewoon pittig. Ik ben 45 en wil gewoon weer onbegrensd kunnen gáán. Vrienden van me hebben ook kinderen van vijftien en hoeven geen oppas meer te regelen. Ik ben al vijftien jaar fulltime zorg aan het regelen. Uit de mate waarin we zoeken blijkt eigenlijk dat we niet écht willen dat Charlie gaat."

5 jaar Willem-Alexander

"Ik ben erg blij met Willem-Alexander. Ik heb hem twee weken geleden ontmoet op de uitblinkerslunch. Dat was erg leuk, een goeie gast. We zaten bij Adam Curry aan tafel, en ik kwam erachter dat Adam de podcast heeft uitgevonden."

"Ik vroeg aan hem of hij dan niet enorm rijk was. Waarop de koning grapte: 'Als hij niet in de helikopters was gegaan, wel.' Daar moest ik erg om lachen. Op een gegeven moment ging ik hem per ongeluk tutoyeren. Máxima heb ik niet gesproken, want er stond voortdurend een kluwe mensen om haar heen. Ik wilde haar nog wel uitnodigen voor mijn voorstelling, maar dat is ook zo stom."

Romana Vrede Wrraaaghh

"Zo noemt Eric mij wel eens. Hij heeft ooit in een interview gezegd: het enige dat je niet tegen Romana moet zeggen, is: 'Bemoei je er niet mee.' Daar heeft hij gelijk in. Want waarom ben ik er dan? Ik ben erg aanwezig, altijd al geweest. En ik ben redelijk fatalistisch."

"Ik durf alles, inclusief Charlie, op te geven als het niet gaat zoals ik wil. Ik geloof nooit in móeten, ik geloof altijd in willen. Niks is zo belangrijk dat je over je grenzen moet gaan. Ik heb het soms bij premières. Dan denk ik: ik kan ook op het vliegtuig stappen en weggaan. Daarna kom ik erachter dat ik het toch vooral leuk vind."

"Ik denk altijd aan Charlie op dat moment. Hoe hij waarschijnlijk thuis een ijsje uit de vriezer jat als de oppas niet oplet. Dat is Charlie aan het doen en ik ga nu een première spelen."

De Oresteia

"Een fijne voorstelling om te spelen. Het is back-to-basic acteren. Het verschilt van stukken als The Nation en RACE. Met die stukken ben ik elke dag bezig met wat de voorstelling inhoudelijk betekent voor ons als maatschappij."

"Er is een bijna politieke noodzaak om die stukken te maken. Met De Oresteia is het meer: we gaan jou eens even een eng en heftig verhaal vertellen. Het is allebei waardevol en het triggert me allebei. Dat ik het beide mag spelen is een luxe. Ik ben heel gelukkig."

Jehova's getuige

"Ja! Dat ben ik van mijn zestiende tot mijn negentiende geweest. Eigenlijk komt dat op hetzelfde neer, in de zin dat je jezelf de vraag stelt wat we met deze wereld aan moeten en daar iets mee doet. Het antwoord was voor mij: kunst of religie. Religie bleek uiteindelijk intellectueel niet prikkelend genoeg, dus werd het kunst."

"Ik zit niet meer bij een gemeenschap of kerk, maar ik geloof nog wel. We kunnen toch niet allemaal maar een beetje rondlopen, naar de Lidl gaan en daarna gaan slapen? Ik geloof niet dat de ­wereld zo plat is. Er is iets groters dan jij en ik."

Gender

"Gender heeft te maken met hokjes. Man en vrouw. Sane en insane. Regulier en gehandicapt. Die strikte afscheidingen bestaan niet, die zijn bedacht. Het is verhelderend bedoeld, zoals groen en rood licht. In de basis is dat goed, maar we zijn op een punt aangekomen dat die kadrering z'n doel voorbijstreeft."

"Jij zit nu op een stoel, maar Charlie gebruikt een stoel als danspartner. Als jij zegt dat dat niet kan of hoort, voldoet het begrip 'stoel' niet meer. Dan beperk je mensen. Met gender is het net zo. Door de hokjes worden mensen gepest of buitengesloten."

"Ik word dagelijks aangesproken met 'meneer'. Ik ben heel nieuwsgierig in welke gelaatsuitdrukking of lichaamshouding dat zit. Vrouwen komen in miljoenen vormen, net als mannen. Dat is juist mooi. Zodra je de restricties kunt loslaten, maakt het niet meer uit of ik nu lesbisch, biseksueel of hetero ben. Dan is het gewoon wat het is."

Hester Alberdingk Thijm

"Even googelen, hoor. Nee, ik geloof niet dat ik haar ken. Is dat erg? Sorry."

Romana Vrede staat vanavond (20.30 tot 23.30 uur) en morgen (15.00 tot 18.00 uur) in de Stadsschouwburg Amsterdam met De Oresteia (Het Nationale Theater).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden