Plus Boekrecensie

Roman De drukker van Venetië staat vol met waanideeën

Portret van Aldo Munizio, Italiaanse uitgever en publicist. Beeld De Agostini/Getty Images

Over lezen bestaan de gekste misverstanden. Wie leest zou somber zijn en troost hopen te vinden in een boek. Lezen is iets voor mensen die de echte wereld niet aankunnen. De­ ­roman De drukker van Venetië, geschreven door de Spaanse schrijver én uitgever Javier Azpeitia, staat vol met dit soort waanideeën. Om het geheel toch geloofwaardig te houden vertelt Azpeitia de geschiedenis van een werkelijk geleefd leven, namelijk dat van de Italiaanse drukker Aldo Manuzio, ook bekend als Aldus Manutius.

Het verhaal begint met de zoon van Manuzio, die zijn moeder opzoekt met de ambitie een ­biografie van zijn vader te schrijven. Aldo Manuzio werd geboren halverwege de vijftiende eeuw, in de tijd dat de boekdrukkunst werd uitgevonden. Hij werd de drukker ̶– uitgevers bestonden nog niet ̶– van Erasmus en Petrarca en wordt beschouwd als de uitvinder van de puntkomma, het cursief en het boek in klein formaat.

Manuzio was anders dan veel van zijn collega’s werkelijk geïnteresseerd in kunst en wetenschap en stelde zich daarom tot doel oude klassieke manuscripten op te sporen en die te drukken. Van de Romeinse dichter en filosoof Lucretius, hij leefde in de laatste eeuw voor de jaartelling, zijn veel manuscripten verloren gegaan. Als door een wonder werd zijn verloren gewaande manuscript Rerum Natura in 1417 gevonden en dankzij de persen van Manuzio verspreid.

Verloren gewaande manuscripten deden en doen de fantasie prikkelen en voor uitgevers de kassa rinkelen. Dus elke keer als Manuzio een oud manuscript vindt, wordt het gestolen of verschijnt snel na publicatie ervan een roofdruk.

Manuscript van Epicurus

Manuzio was altijd op jacht naar verloren manuscripten uit de Oudheid. Hij stelde een paar Griekse geleerden aan teneinde het verzameld werk van Aristoteles te drukken. Maar een ware obsessie in zijn hoofd, en de rode draad in De drukker van Venetië, betreft een verloren gewaand manuscript van Epicurus met de titel Over de liefde.

Dit in alle opzichten vrijmoedige manuscript wordt onder dreiging van eeuwige boetedoening eerst door een dominicaan aan Manuzio ontfutseld en verbrand. Maar de drukker kent de tekst uit het hoofd en vervaardigt een nieuw manuscript, dat wordt gestolen door een concurrent, althans grotendeels. En hier transformeert het boek van Azpeitia in een heuse thriller.

De concurrent ontvoert Maria, de geliefde van Manuzio, en laat weten haar te willen ruilen voor het ontbrekende gedeelte van Over de liefde. Daar wil de drukker wel op in gaan. In deze passages wordt weer met dat misverstand over lezen en de echte wereld gespeeld. Lees je liever over de liefde of beleef je die? Manuzio gaat met het ontbrekende deel van Over de liefde naar de afgesproken plek. Maria is met hennephars bedwelmd door haar ontvoerder maar ze ijlt nog wel. Wat blijkt? Ze declameert de complete tekst van Over de liefde. Weg exclusiviteit van het manuscript. Er is maar één oplossing: haar vermoorden.

In plaats van de plot te verraden, verwijs ik u naar het twee jaar geleden opnieuw vertaalde sciencefictionboek Fahrenheit 451 van Ray Bradbury. In een samenleving worden alle boeken vernietigd, maar een verzetsgroep organiseert het zo dat alle leden als het ware één boek adopteren en het uit hun hoofd leren. In De drukker van Venetië loopt het anders af, maar uiteindelijk overwint ook daar de literatuur.

Het is leuk maar niet nodig om te weten waar dit boek op feiten en waar op fictie gebaseerd is. Natuurlijk heeft Manuzio het schilderij De drie Gratiën niet in de open haard van een bordeel gegooid. Maar het is geen verzinsel dat een Venetiaanse drukker een scheprad van een watermolen ombouwde tot een machine waarmee je met een druk op de pedaal een opengeslagen boek voor je neus kreeg.

Betweter Erasmus

Erasmus liet werk bij Manuzio drukken, zoals Azpeitia schrijft. Ook kwam hij in Venetië in de drukkerij, trefpunt voor geleerden, waar hij terwijl de persen al draaiden correcties in de tekst aanbracht.

Erasmus correspondeerde met Manuzio, prachtige brieven en altijd geschreven met het grootste respect: ‘Ik wenste dikwijls bij mijzelf, zeer geleerde Manuzio, dat uw winst in overeenstemming zou zijn met het licht dat u hebt geworpen op de Griekse en Latijnse letteren, niet alleen dank zij uw groot vakmanschap en uw elegante letters, maar ook dankzij uw geestesgaven en buitengewone geleerdheid. Wat uw faam betreft: er is geen twijfel aan dat de naam Aldo Manuzio tot in het verre nageslacht op de lippen zal liggen van allen die zijn ingewijd in de geheimen van de literatuur.’

Zoals altijd had de betweter Erasmus weer eens gelijk. Het huis waarin de drukkerij van Manutius gevestigd was, bestaat nog in Venetië.

Javier Azpeita, De drukker van Venetië. Vertaald door Bart Peperkamp, Wereldbibliotheek €26,99, 382 blz. Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden