Plus

Rode muren en lampjes: prostitutie in Van Gogh Museum

In een beetje campy omgeving wordt vanaf vandaag aan het Museumplein het leven van Parijse prostituees in de negentiende eeuw tot leven gebracht.

Een pronkbed op de tentoonstelling. Beeld Van Gogh Museum

"Sex sells, hebben we opnieuw kunnen constateren" zei directeur Axel Rüger met een tevreden glimlach tijdens de persbezichtiging van Lichte zeden - Prostitutie in de Franse kunst 1850-1910. De expositie was in Musée d'Orsay in Parijs goed voor meer dan 400.000 bezoekers.

Een tentoonstelling over prostitutie in de late negentiende eeuw is natuurlijk op zijn plek in het Van Gogh Museum, haastte Rüger zich te zeggen. "Het onderwerp sluit nauw aan bij Amsterdam; de Wallen horen bij de realiteit van Amsterdam. Maar het gaat om de sociaalhistorische en de bredere artistieke context rondom Vincent van Gogh. Van Gogh schreef in zijn brieven met regelmaat over zijn hoerenbezoek en hij heeft enkele prostituees geportretteerd."

Beruchte doek
Het idee voor de expositie stamt uit 2010, toen het museum het schilderij Vrouw op de Champs-Élysées bij nacht (1890-1891) van Louis Anquetin aankocht, een verbeelding van de nachtelijke, zondige kant van Parijs, met een mysterieus glimlachende dame met een voile en uitbundige kledij. Prostitutie was in de tweede helft van de negentiende eeuw een geliefd thema in de beeldende kunst, maar er was nog niet eerder een grote tentoonstelling aan gewijd. Musée d'Orsay was ook direct enthousiast.

In het Van Gogh Museum zijn minder werken te zien dan in Musée d'Orsay. Édouard Manets Olympia, het topstuk van de Parijse pendant, ontbreekt bijvoorbeeld; dat wordt zelden uitgeleend. Ook enkele uiterst kwetsbare marmeren beelden bleef in Parijs. In Amsterdam is wel een prentje naar Manets beruchte doek te zien, afkomstig uit het Rijksmuseum.

Straatlantaarns
De tentoonstelling begint met 'Onzekerheid en dubbelzinnigheid', met straatlevens van het Parijs van de negentiende eeuw. Op een schilderij van Théophile Alexandre Steinlen laat een vrouw haar kousen zien bij het schijnsel van een straatlantaren. Olala! Prostitutie was in Frankrijk gelegaliseerd. Het was toegestaan in bordelen. Op straat mochten prostituees werken die een vergunning hadden en onder medisch toezicht stonden, maar pas vanaf het moment dat de straatlantaarns werden ontstoken.

Midden in de zaal is een brandende straatlantaarn neergezet, ernaast staat een typisch Frans bankje. De ingehuurde vormgevers en het atelier van DNO en Het Nationale Ballet hebben ook alle muren roze, rood en bordeaux gesaust en voorzien van gordijnornamenten. In het trappenhuis zijn rode lampjes geplaatst - het is wat veel van het goede.

Louis Anquetins Vrouw op de Champs-Élysées bij nacht (1890-1891). Beeld Van Gogh Museum

Immens naakt
Maar in die frivole, zeg maar gerust campy omgeving is veel moois te zien. Manets De Pruim uit 1878 bijvoorbeeld, van een vermoeid ogende prostituee in een café, een sigaretje in de linkerhand en een glaasje pruimenbrandewijn voor zich op tafel. Of De Absintdrinkster (1876) van Edgar Degas. Er hangen prachtige portretten en schetsen van Vincent van Gogh, talloze schilderijen van Toulouse-Lautrec en bijzondere werkjes van Félicien Rops, die een inkijkje geven in het leven van de Parijse bordeelprostituees.

Er hangen schilderijen van wulpse vrouwen, schalkse vrouwen, van vrouwen met ruisende rokken, van naakte vrouwen. Naast een immens naakt van de impressionist Henri Gervex - geïnspireerd door een gedicht van Alfred de Musset, over een jongeman die zelfmoord pleegt nadat hij een nacht heeft doorgebracht met een vijftienjarige prostituee - staat een negentiende-eeuws pronkbed. Het was waarschijnlijk in het bezit van een courtisane of afkomstig uit een van de vele Parijse bordelen. De lakens zijn zo gedrapeerd dat het lijkt alsof er net de liefde is bedreven.

Seks sells
Er zijn vroege pornografische foto's in sepiatinten te zien en er is een filmsalon die alleen toegankelijk is voor bezoekers van achttien jaar en ouder. Ook bijzonder: in een vitrine ligt een doosje met negentiende-eeuwse condooms en er is een enorme verzameling visitekaartje van prostituees uitgestald. Met hartjes en omfloerste omschrijvingen erop, van 'massage medical' tot 'massage hygiénique'.

In de laatste sectie, 'Uitspattingen in kleur en vorm', zijn werken te zien van kunstenaars die het niet ging om de verbeelding van de alledaagse realiteit, maar die prostitutie en naakte vrouwen 'gebruikten' om hun schilderkundige experimenten op bot te vieren - van Picasso (onder andere De Melancholie) en Edvard Munch tot František Kupka en Kees van Dongen, die zich in Parijs op 'bordelen, ontucht en opgetrokken rokken' stortten. Ook toen verkocht seks al.

Een studie voor Liggend Vrouwelijk Naakt (1887) van Vincent van Gogh. Beeld Van Gogh Museum
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden