De erelijst

Rituel in memoriam Maderna toont emotionele kant van ‘ijskonijn’ Boulez

In deze rubriek bespreekt de muziekredactie van Het Parool een klassieker uit de geschiedenis van pop, jazz of klassieke muziek, die het – zeker nu – waard is opnieuw te beluisteren. Deze keer: Rituel in memoriam Maderna van Pierre Boulez.

Vijfenveertig jaar geleden, in 1975, voltooide de Franse componist Pierre Boulez een van de mooiste stukken die hij ooit heeft geschreven: Rituel in memoriam Maderna. Het verscheen later op een cd, waarop in de titel ten onrechte de naam Bruno was toegevoegd.

Terug in de tijd

Bruno Maderna was in de jaren zestig en zeventig net als Boulez zelf een vooraanstaand componist en dirigent. Ze waren zeer op elkaar gesteld. Zo zeer zelfs dat Boulez, van wie overigens het begrijpelijke, maar foutieve beeld bestaat dat hij een gevoelloos ijskonijn was, na het overlijden van Maderna een stuk aan hem opdroeg, zoals hij eerder al een Tombeau had gecomponeerd ter herinnering aan de dichter Paul Verlaine en hij later …explosante – fixe… zou opdragen aan Igor Stravinsky. 

In Rituel kroop het eerbetoon zelfs in de constructie van de muziek. Het stuk was geschreven op basis van een zeventonige reeks die Boulez ontleende aan Maderna’s naam, een oeroude methode, die al werd gebruikt door componisten in de hoogtijdagen van de renaissancistische polyfonie. Rituel bestaat uit vijftien secties, waarvan de oneven delen worden gecontroleerd door de dirigent en de even delen juist niet. De spanning tussen striktheid en improvisatie is ook een van de sterke kanten van het werk.

Waarom nu herbeluisteren?

Omdat de muziek wonderschoon is en omdat ze Boulez’ intellectualistische imago misschien wat kan relativeren. Hoewel er geen melodie te bekennen is die je zou kunnen meefluiten en de luisteraar vergeefs zoekt naar harmonieën die verankerd zijn in de tonaliteit, kan niemand heen om de emotionele kracht van de steeds terugkerende lang aangehouden akkoorden die hij aan de blazers geeft en aan het contrast tussen die akkoorden en de droge tikken van het slagwerk, de ­lyrische, aanvankelijk eenzame hobo en de gongslagen. Het rituele karakter is meteen vanaf de allereerste noot van het stuk duidelijk.

Verder luisteren?

Op Spotify staat een playlist (Parool Rituel) met Boulez’ uitvoering, te vinden via gebruikersnaam ‘evoespot’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden