Nieuws

Rijksmuseum: dit ‘extreem bijzondere’ Christusbeeldje is van Claus Sluter

Een beeldje van buxushout dat het Rijksmuseum dit voorjaar verwierf, is vrijwel zeker gemaakt door Claus Sluter, de grondlegger van de Nederlandse beeldhouwkunst. Het is vanaf vandaag te zien in het museum.

Het Christusbeeldje is het eerste werk van Claus Sluter in een Nederlandse collectie. Beeld Rijksmuseum
Het Christusbeeldje is het eerste werk van Claus Sluter in een Nederlandse collectie.Beeld Rijksmuseum

“Dit is een paukenslag,” zegt conservator Frits Scholten met zichtbare trots. “Dit is de ouverture. We hebben vrij veel buxushout in onze collectie, maar dat is allemaal van een eeuw later. Die hele traditie begint ongeveer hier. Het is geen klein futselaartje dat een klein beeldje maakt. Er staat iets. Het is een heel belangrijk kunstwerk – ook los van de naam Claus Sluter.”

Dit voorjaar verwierf het Rijksmuseum, ‘dankzij de enorme vrijgevigheid van fondsen en particuliere schenkers’ een beeldje van buxushout van de allerhoogste kwaliteit uit de Bourgondische Nederlanden (circa 1384-1482). Na kunsthistorisch- en technisch onderzoek hebben meerdere experts vastgesteld dat dit werk van omstreeks 1389-1406 ‘overtuigend’ kan worden toegeschreven aan Claus Sluter, hofbeeldhouwer van Filips de Stoute in Dijon én de grondlegger van de Nederlandse beeldhouwkunst. Het 57 centimeter hoge beeldje verbeeldt de kruisiging van Christus, met daarbij Maria en Johannes de Evangelist.

Ongekend realisme

De in Haarlem geboren Claus (‘Claes’) Sluter (circa 1350-1406) was een van de grootste vernieuwers van de middeleeuwse kunst. Scholten: “Hij introduceerde een ongekend realisme in de beeldhouwkunst; zijn aandacht voor menselijke emotie en naturalistische details was op dat moment ongeëvenaard.”

Sluter trad in 1385 in dienst van de Bourgondische hertog Filips de Stoute, voor wie hij zijn drie hoofdwerken zou maken: de portaalbeelden van de kloosterkerk van Champmol (bij Dijon), het praalgraf van de hertog (Musée des Beaux-Arts, Dijon) en de beroemde Mozesput (eveneens te Champmol). “Het zijn sleutelstukken in de geschiedenis van de beeldhouwkunst en de enige zekere werken van Sluter. Met de toeschrijving van deze ‘calvarie’ aan Sluter wordt een tot dusver onbekend aspect aan dit oeuvre toegevoegd: dat van de kleine sculptuur in hout.”

Het beeldje werd begin 2020 aan het Rijksmuseum aangeboden door een Duitse kunsthandelaar. “Hij had zelf al het nodige onderzoek gedaan en had wel door dat het heel dicht in de buurt van Sluter zat, maar durfde dat niet zo uit te spreken. We hebben een prijs afgesproken op een moment dat ik zelf ook nog een stuk minder zeker van mijn zaak was. Nu zijn we wat verder; dat is voor ons voordelig, natuurlijk.”

Het is het eerste werk van Sluter in een Nederlandse collectie. “In 1939 heeft het Rijks geprobeerd twee ‘weners’ van het praalgraf van Filips de Stoute van Claus Sluter te verwerven. Toenmalig directeur Schmidt Degener wilde niets liever dan een Sluter in huis hebben. Hij had zelfs een gipsafgietsel van de Mozesput in de Voorhal naar de Eregalerij geplaatst, in een rechte lijn met de Nachtwacht – zo belangrijk achtte hij Sluter. Toen kwam de kans om iets echts te kopen, maar de Tweede Wereldoorlog gooide roet in het eten. De weners belandden in het Cleveland Museum of Art en sindsdien is er nooit meer iets op de markt gekomen dat met Sluter in verband kon worden gebracht – tót dit stuk.”

Blonder en frisser

Welke prijs voor de ‘extreem bijzondere’ aanwinst is betaald, wil Scholten niet zeggen. Maar eind 2017 verwierf het Rijksmuseum een inktpotje van buxushout uit de onmiddellijke omgeving van Sluter, naar verluidt voor ruim een ton.

Het Christusbeeld krijgt een plek in de vaste opstelling. “Het wordt zoals elke nieuwe aanwinst eerst apart gepresenteerd, in de zalen met kunst uit de middeleeuwen en renaissance. Maar wat er na de restauratie – hij wordt straks veel blonder en frisser – mee gebeurt, daar zijn we nog niet helemaal over uit. Hij kan op twee plekken staan. Want het is Nederlands, maar ook heel internationaal, dus we kunnen het ook in de Franse context plaatsen – ik denk eigenlijk dat dat het gaat worden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden