Plus

Renate Dorrestein (1954-2018) beheerste zowel personages als lezers

Schrijfster Renate Dorrestein is vrijdag na een lang ziekbed op 64-jarige leeftijd in haar woonplaats Aerdenhout overleden, meldt haar uitgever Podium zondag.

Renate Dorrestein Beeld Rink Hof

Tot op het laatste moment hield Dorrestein zelf de controle over wat ze aan de lezer kwijt wilde en wat niet. En dat was kenmerkend voor de auteur die zowel haar personages als haar lezers in de hand had.

Persoonlijke aantekeningen en correspondenties heeft ze samen met haar assistente vernietigd nadat ze in het najaar van 2016 te horen kreeg dat ze een agressieve vorm van slokdarmkanker had. Met haar laatste boek Dagelijks werk, een selectie van haar zogenaamde schaduwoeuvre, dat in maart 2018 verscheen, probeerde ze potentiële biografen een stap voor te zijn.

In Dagelijks werk zijn niet eerder gepubliceerde teksten te vinden die Dorrestein naast haar romans schreef. Voordat de auteur in 1983 debuteerde met Buitenstaanders schreef zij jarenlang als journalist voor bladen als Panorama en Opzij.

Broodschrijver
Dagelijks werk vormt een soort zelfportret van Dorrestein als journalist, feminist, Rooms-Katholiek, stemacteur, dr.v. (droge vagina), hartstochtelijk fan van Kurt Vonnegut, sterfelijk mens, maar toch bovenal (roman)schrijver; een hardwerkende en zeer productieve broodschrijver in de goede zin van
het woord.

Dorrestein kreeg weleens het commentaar dat ze zo'n makkelijke schrijfstijl had. Maar vergis je niet want 'easy reading is hard writing', was haar repliek naar het motto van Ernest Hemingway dat Dorrestein tevens gebruikte als motto van Het geheim van de schrijver.

Je kon haar met recht een bestsellerauteur noemen. En zoals dat wel vaker gaat met auteurs die hun weg naar het grote publiek vinden, had ze een moeizame relatie met de kritiek.

Ze won De Jonge Gouden Uil voor Verborgen gebreken (1997) en de Annie Romeinprijs (1993) voor haar oeuvre, maar een grote oeuvreprijs zoals de P.C. Hooftprijs heeft ze nooit mogen ontvangen, terwijl ze bij uitstek een oeuvrebouwer was.

Verbeelding
Dorrestein kon in een paar zinnen de verbeelding op gang helpen. De locatie was daarbij vaak leidend: 'Heb ik de plek, dan komt het verhaal vanzelf,' schreef ze in Dagelijks werk.

Dat was ook goed terug te zien in haar romans. Denk aan het jonge gezin in Buitenstaanders dat met de auto half in het water geraakt en op zoek naar hulp bij het donkerrode huis met geblindeerde ramen terechtkomt waar het wonderlijke gezin van Agrippina woont.

Op zo'n plek, in zo'n situatie, kan de personages niets anders dan onheil boven het hoofd hangen. Haar vroegere werken werden ook wel onder het genre 'gothic novel' of 'female gothic' geschaard. Dit zijn romans die zich afspelen op afgelegen (griezelige) plekken waar onverklaarbare dingen gebeuren. De hoofdpersonages zijn vrouwen die aan hun situatie proberen te ontsnappen.

In haar laatste roman Reddende engel, die in 2017 verscheen, keert Dorrestein terug naar dit genre. Net zoals in haar debuut brengt autopech het hoofdpersonage, in dit geval Sabine, op de verlaten oude boerderij Oldenhage, waar het verarmde adellijke gezin Gilissen wordt achtervolgd door een gewelddadige geschiedenis.

In de roman volgen we de worsteling van het gezin en hun aangewaaide gast Sabine die zich, nadat haar man haar heeft bedrogen vooral overbodig voelt.

Uitgesproken feministe
Reddende engel bevat alle facetten die van het verhaal een typische Dorrestein maken: als uitgesproken feministe legt ze de (scheve) machtsverhouding tussen man en vrouw onder de loep en het gezin is bij uitstek een onveilige plek.

Ontdaan van enige emotie - zoals het een goed auteur betaamt - schotelde ze de lezer met plezier de meest onbehaaglijke en gruwelijke scenes voor. Met name de naargeestige scènes in Een hart van steen (1998) deden nogal wat stof opwaaien.

Deze roman was geïnspireerd op een gezinsdrama in Hoofddorp in 1997. In Dorresteins roman mishandelt een psychotische moeder haar babydochter door onder meer een appelboor haar vagina te duwen. Met name het laatste overschreed voor de lezers de grenzen van het 'verteerbare', concludeerde Dorrestein.

In Het geheim van de schrijver, zegt ze hierover: 'Het is mijn overtuiging dat literatuur verontrustend moet zijn, en in feite niet anders kan dan verontrusten. Literatuur gaat over een menselijke configuratie, die een onuitputtelijke bron van wreedheid, verraad en conflict is, en dus onherroepelijk voor leed zorgt.'

Dorrestein op een foto uit 2012. Beeld ANP

Bondgenoot
Dat leed dat ze haar personages (en daarmee haar lezers) bezorgde, maakte haar niet minder geliefd. Dorrestein onderhield een warme band met haar lezers. In de lezer zag de auteur een bondgenoot.

Carolina lo Galbo vroeg haar in het programma Boeken (17-12- 2017) wat ze de lezer mee wilde geven. Dorrestein: "Je bent nooit alleen, er is altijd een mooie roman geschreven over mensen zoals jij. En door dat boek te lezen, kun je je prettiger voelen."

Nalatenschap

Dorrestein heeft ruim dertig titels op haar naam staan, waarvan twintig fictieromans, zoals Het Hemelse gerecht (1991), Een sterke man (1994), Mijn zoon heeft een seksleven (2006) en De stiefmoeder (2011).

Maar ook autobiografische titels als Het Perpetuum van de liefde (1988) waarin zij de zelfmoord van haar zusje verwerkte, Heden ik (1993), waarin ze verslag doet van de ziekte ME en Het geheim van de schrijver (2000)) gingen als warme broodjes over de toonbank: ze heeft miljoenen boeken verkocht en veel van haar titels zijn vertaald.

Ook haar vroege werk, zoals Buitenstaanders (1983) en Een hart van steen (1998) staat nog steeds op de leeslijsten van scholieren in het voortgezet onderwijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden