PlusBoekrecensie

Reisschrijver Jan Brokken: in het spoor van zijn ouders

Het paleis en de tuinen van de gouverneur- generaal in Buitenzorg op Java. Beeld Koninklijk Instituut voor de Tropen / Tropenmuseum
Het paleis en de tuinen van de gouverneur- generaal in Buitenzorg op Java.Beeld Koninklijk Instituut voor de Tropen / Tropenmuseum

Jan Brokken (71) hoort met onder meer Lieve Joris en Carolijn Visser tot een generatie getalenteerde reisschrijvers die vertrekken vanuit een persoonlijke invalshoek. Zoals Joris vanuit haar heeroom in de Congo dat hele land in kaart bracht, volgt Brokken in De tuinen van Buitenzorg het spoor van zijn ouders in Indonesië.

Zijn vader Han is zendingspredikant op Celebes en tevens belast met onderzoek naar een massale bekering tot het christendom op het eiland Saleier. Het koloniale gouvernement vertrouwt het niet: wat voeren die zogenaamde bekeerlingen in hun schild? Dominee Brokken ontdekt dat ze zich niet tegen Nederland keren, maar vooral tegen de kneve­larij en uitbuiting door islamitische landheren. Zijn vrouw Olga verdiept zich inmiddels in de lokale talen met hun sierlijke maar moeilijk te doorgronden schrift.

Ze vormen een modelzendingsechtpaar: geïnteresseerd in de geschiedenis van het hun toegewezen gebied, begaan met het lot van de bevolking. Ze zijn beiden muzikaal, Olga speelt piano en kerkorgel.

De titel van het boek heeft een dubbele betekenis. Hij verwijst zowel naar de botanische tuinen (Kebun Raya) in Bogor (Buitenzorg) als naar een pianostuk uit de Java Suite van Leopold Godowsky. Het geeft Brokken de gelegenheid op zoek te gaan naar de componist en diens fascinatie voor gamelan, de inheems-Javaanse muziek.

Maar ook om die tuinen opnieuw te verkennen, de idylle van Nederlands-Indië: ‘Daar begon alles voor ons. Het ruisen van de palmen, een geluid dat aan harken doet denken, het geduldig bladeren harken. De kleuren, ­feller dan die op de batikstoffen.

De tropen, de stekende zon tussen torenhoge stapelwolken, de kletterende regen.’ En niet te vergeten: de kalongs, de vliegende honden die als zwarte zakken rijp fruit ondersteboven in de bomen hangen. Brokken krijgt er een op zijn arm en ‘die spitse, gemene kop, met vuurrode ogen’ kijkt hem ‘nog vele nachten aan.’

De oorlog verandert alles. Als Brokkens moeder met haar twee oudste zoontjes naar het jappenkamp wordt gebracht, hoort ze om zich heen vrouwen gillen: de vrachtwagen wordt met stenen bekogeld! Eerst zegt ze dat die stenen niet voor haar bedoeld zijn, langs de weg staan immers Makassaarse en Boeginese vrouwen en met sommigen van hen kookte ze wekelijks. Maar die stenen waren ook voor háár.

‘Niemand had hen opgedragen stenen te gooien, niemand had hen opgehitst. Misschien was het als pesterijtje begonnen maar opeens was het menens geworden. Ze vroeg zich de rest van haar leven af wat ze fout had gedaan.’

Non-fictie

Jan Brokken
De tuinen van buitenzorg
Atlas Contact, €22,99, 224 blz.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden