Plus

Reis door de tijd met roestige strijkijzers en kunst

Aan de hand van gebruiksvoorwerpen uit hun ouderlijke huizen boren Gil & Moti vele lagen Israëlische geschiedenis aan. En ze zeggen iets over die voorwerpen als ‘fysiek geheugen’.

Gil Nader (links) en Moti Porat bij een door het tweetal bewerkt kunstwerk uit de verzameling van Porats moeder, te zien tijdens Forget & Remember in het Joods Historisch Museum. Beeld Aad Hoogendoorn
Gil Nader (links) en Moti Porat bij een door het tweetal bewerkt kunstwerk uit de verzameling van Porats moeder, te zien tijdens Forget & Remember in het Joods Historisch Museum.Beeld Aad Hoogendoorn

Gil Nader groeide op in een gezin van vijf in een appartement van 37 vierkante meter. Vader Yitzhak was laag opgeleid, verdiende weinig, maar was wel handig. Hij maakte vrijwel alle meubels zelf en bij het appartement stond een houten hek waar hij spullen aan bevestigde die hij vond op straat.

Moti Porat groeide op in een villawijk aan de rand van Tel Aviv. Moeder Naomi zorgde ervoor dat haar kinderen pianoles kregen en bestierde het huishouden met de hulp van een kok en een nanny. Aan vrijwel alle wanden hingen schilderijen en tekeningen van beroemde Israëlische kunstenaars uit het immigrantencircuit.

Aan het begin van de tentoonstelling Forget & Remember hangen twee ruwe maquettes van de woningen, zo gedraaid dat je een bovenaanzicht hebt. Een benauwd hok en een riante leefruimte met genoeg privacy voor alle gezinsleden. Het lijken ook geabstraheerde hoofden, een soort zelfportretten van Gil en Moti als kind.

Leven als kunst

Hoe verschillend hun levens vroeger waren, zo gelijk zijn ze nu. Sinds zij in 1998 gingen samenwerken, kleden ze zich identiek. Ook hun kapsels, een eeuwig knotje, en brilmonturen zijn op elkaar afgestemd. Ze delen zelfs één sleutelbos en één mobieltje.

Het leven van Gil & Moti is integraal onderdeel van hun kunst, waarin het draait om identiteit en de positie van het individu ten opzichte van de gemeenschap. Daar hoort ook het verleden bij en hoe dat wordt herinnerd.

In Forget & Remember onderzoekt het duo de werking van het geheugen aan de hand van Yitzhaks bric-à-brac-verzameling en Naomi’s kunstcollectie. In een U-vormig parcours hangen de verroeste strijkijzers, kandelaren en andere adoptievoorwerpen van Gils vader aan de rechterkant, gespijkerd op een stuk schutting waar de herkenbare silhouetten van Gil en Moti ze optillen, vasthouden of wegdragen. De bewerkingen heten ‘relational aesthetics’, een knipoog naar de term die curator Nicolas Bourriaud verzon voor kunst gebaseerd op sociale verhoudingen.

Bij Naomi’s kunstwerken aan de linkerkant zijn de kunstenaars nog een stapje verder gegaan in hun appropriatie. Behalve zichzelf voegden ze schilderingen toe die over de lijst lopen en zelfs het glas bedekken.

Tijdens de audiotour worden verhalen verteld bij alle voorwerpen. Zo kreeg Yitzhak een verroeste zeis en zaag cadeau van hongerige Palestijnse dagloners met wie hij zijn lunch deelde. Een wastobbe is aanleiding om te vertellen over de droogte in het woestijnstadje waar de Naders woonden. Afwaswater werd bewaard en hergebruikt om de wc mee door te spoelen.

De teksten bij Naomi’s bezit beginnen telkens met een biografie van de betreffende kunstenaar. Zoals Jacob Wexler, die als medeoprichter van de New Horizongroep de Israëlische kunst van expressionisme naar abstractie leidde. De decoratie die Gil & Moti op de lijst hebben aangebracht is echter zeer figuratief en bestaat uit de cactussen die van oudsher door Palestijnse boeren werden gebruikt als afscheiding rond akkers. Joodse kolonisten eigenden zich die cactus later toe als symbool: hard en stekelig van buiten, zoet van binnen.

Geen waardeoordeel

Zigzaggend van Yitzhak naar Naomi ontstaat een gelaagd verhaal over het leven in Israël in de tweede helft van de twintigste eeuw. Al snel dringt zich het idee op dat gebruiksvoorwerpen dragers zijn van een ander soort herinneringen dan kunstwerken. En dat dat ook iets te maken heeft met de sociaaleconomische status van hun eigenaren. In huize Porat werd over de wereld gesproken in abstracte termen en met een internationale blik, een beetje afstandelijk ook. Yitzhak zocht het dichter bij huis. Zijn verhalen zijn kleiner en intiemer.

Maar Gil en Moti vellen geen waardeoordeel. Op het einde van de tentoonstelling laten ze ook de inmiddels overleden echtgenoten van Naomi en Yitzhak aan bod komen: Dov en Rachel. Die blijken wat betreft het vastleggen van herinneringen in materie dichterbij hun creatieve zoons te liggen dan hun verzamelende wederhelften. Moti’s vader ontpopte zich na zijn pensionering tot niet onverdienstelijk beeldhouwer. En Rachel vulde schriftje na schriftje met teksten en tekeningen. Uit beide uitingsvormen spreekt bovenal een liefde voor Gil en Moti. Dov maakte een sculptuur van het koppel in innige omhelzing en Rachel schreef: ‘Jullie zijn beroemde kunstenaars, ik ben trots op jullie.’

Gil & Moti: Forget & Remember. T/m 28/11 in het Joods Historisch Museum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden