PlusInterview

Rein Jelle Terpstra: ‘Ik vind de negatieven honderd keer mooier dan de afdrukken’

De Amsterdamse kunstenaar Rein Jelle Terpstra maakte een boekje met de beelden die een gedreven amateur­fotograaf schoot tijdens de jaren van de bezetting.

De als negatief, inclusief aantekeningen, afgedrukte foto’s van een onbekende fotograaf in het boek van Rein Jelle Terpstra.

Sinds zijn studie aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten onderzoekt Rein Jelle Terpstra de relatie tussen fotografie, waarneming en de afwezigheid van het fotografische beeld. Dat heeft al geleid tot een amateurbeeldenarchief met zo’n 55.000 beelden, verschillende dia-installaties en kunstenaarsboeken en de installaties Nabeelden (2010) en Retracing (2013).

In 2018 stelde Terpstra de tentoonstelling en het boek Robert F. Kennedy Funeral Train – The People’s View samen, met foto’s van gewone Amerikanen die in 1968 naar de langsrijdende trein met het lichaam van de vermoorde Amerikaanse senator Robert Francis Kennedy stonden te kijken. Nu heeft hij in samenwerking met vormgever Willem van Zoetendaal een boekje gemaakt met beelden die een gedreven amateurfotograaf schoot tijdens de bezettingsjaren. Donkere Duinen heet het prachtige kleinood. “Dit heeft zo’n andere reikwijdte dan de funeral train; het onderwerp is veel ambivalenter en ambiguer, veel individueler, en daarbij past deze wat bescheidener vorm.”

Hoe komt u aan de beelden?

“Ik verzamel sinds het eind van de jaren negentig dia’s en foto’s; ik heb advertenties gezet, verzamelingen opgekocht op rommelmarkten, partijen gekregen door mond-tot-mondreclame… Ik ken de maker van deze negatieven niet. En dat wil ik ook graag zo houden. Dat kostte me de nodige moeite: normaal heb ik altijd de neiging alles tot op de bodem uit te zoeken, maar bij dit project had ik het gevoel dat het daar niet om draait.”

Waar draait het dan wel om?

“Het feit dat iemand met een camera rondliep, maar de wereld waarin hij leeft buiten beschouwing laat. Zijn blik is alleen gericht op het fotogenieke: vergezichten, pittoreske taferelen, stillevens, groeiende bloemen, serene landschappen en soms de lucht – beelden die al eeuwen bestaan in de schilderkunst. Hij bestendigt iets wat al is bestendigd. En de feitelijke situatie, de wereld waarvan hij zich denk ik wel bewust moet zijn geweest, komt daar niet in voor. Ik vind dat wel fascinerend, omdat ik fotografie zelf beschouw als een communicatiemiddel.”

Beeld Rein Jelle Terpstra

Alleen in de aantekeningen van de fotograaf wordt de context duidelijk.

“Dat was voor mij het scheurtje in de idylle: de aantekeningen die hij in de kantlijn van zijn negatieven heeft gemaakt. Daarin staan niet alleen de sluitertijd en het diafragma, het uur van de dag en het weertype, maar ook het jaartal: 1938 ten vroegste, 1946 ten laatste. Ik heb ­geprobeerd die ‘andere wereld’ over te brengen door achterin het boekje een aantal kranten­pagina’s op te nemen. Die laten zien dat het ­dagelijks leven gewoon doorging, maar tonen ook hoe het wereldnieuws doorsijpelde.”

Waarom heeft u alles in negatief afgedrukt?

“Omdat ik de negatieven honderd keer mooier vind dan de afdrukken. En zo ontstaat er ook een metaforische relatie met de geschiedenis. Met positief en negatief; het negatief als een soort omslagpunt. En ik had het idee dat de toeschouwer zelf in zijn of haar hoofd een positief van het beeld kan maken.”

U zegt dat u niet weet wie de amateur­fotograaf was, maar u hebt het over ‘hij’ en ‘hem’.

“Dat is inderdaad een aanname. Ik weet het niet, maar het deed me denken aan zo’n jager die met zijn camera op zoek is naar zijn prooi. En ik denk dat hij op twee foto’s zijn vrouw heeft geportretteerd. Maar ik gebruik niet voor niets de term ‘fotograaf’, die zowel voor mannen als voor vrouwen wordt gebruikt. Zo laat ik het in het midden.”

U weet echt niet wie de foto’s heeft gemaakt?

Nee, ik zou het wel kunnen achter­halen, denk ik, maar ik doe het niet.”

Donkere Duinen is vanaf dinsdag te koop via reinjelleterpstra.nlvanzoetendaal.nl en bij Athenaeum Boekhandel Spui, waar t/m 21/5 een etalage is ingericht met beelden uit het fotoboek. 48 blz, 22 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden