Plus Interview

Regisseursduo Intouchables: ‘De druk om nog een succesfilm te maken is enorm’

In Hors normes spelen Reda Kateb en Vincent Cassel twee hulpverleners. Zij zijn de enige ­acteurs, hun omgeving is echt.

Regisseurs Éric Toledano en Olivier Nakache (Intouchables) belichten in Hors normes de ­gebrekkige opvang van autistische mensen. Een thema dat hen aan het hart gaat. 

De regisseurs Éric Toledano (48) en Olivier Nakache (46) zijn ­samen naar Amsterdam gekomen, maar staan de pers apart te woord. Het is een kwestie van efficiëntie, want sinds ze met Intouchables in 2011 een monsterhit scoorden, is het duo in trek.

“Onze drie films daarvoor hadden het niet slecht gedaan, maar ook niet bijzonder goed,” zegt Toledano. “Plotseling was er Intouchables, met de enorme spotlight die bij dat succes hoort. Het heeft ons daarna twee films gekost om daarmee te leren omgaan, denk ik. De druk om nog eens zo’n succes te produceren is enorm, maar we wilden niet gewoon weer de volgende film draaien. We voelden de drang om die aandacht die nu op ons is gericht te gebruiken voor een onderwerp dat ons aan het hart gaat. Ik weet niet of cinema de wereld kan veranderen, maar het kan onze blik veranderen, ons van dingen bewust maken. Dat weet ik zeker, want dat gebeurde ook bij mij.”

Verloren zielen

Het resultaat is Hors normes, een film die draait om twee Parijse hulpverleners die zich inzetten voor zwaar autistische patiënten, waarmee het Franse zorgsysteem niet kan omgaan. “Het gaat dus niet om mensen die een milde vorm van asperger hebben of de hoogintelligente autisten die we in films zien,” zegt Toledano. “Dit zijn de verloren zielen, mensen die in het systeem nergens ondergebracht kunnen worden, vaak omdat ze te agressief zijn.”

Hulpverleners Bruno en Malik, gespeeld door Vincent Cassel en Reda Kateb, zetten zich buiten het systeem om voor deze ‘verloren zielen’ in. Bruno heeft een opvanghuis en doet zijn best zijn ‘cliënten’ zo veel mogelijk onderdeel van de maatschappij te laten zijn. Malik organiseert uitjes voor ze, waarbij probleemjongeren hun begeleiden.

Olivier Nakache. Beeld Corbis via Getty Images

De personages zijn losjes gebaseerd op twee echte hulpverleners, Stéphane Benhamou en Daoud Tatou, met wie de regisseurs in contact kwamen omdat een familielid van Toledano autistisch is. “We hebben ze in de loop der jaren geholpen waar we konden,” aldus Toledano. “We maakten een korte documentaire over hun organisaties, om ze te helpen geld in te zamelen. Sindsdien lopen we rond met het idee er een speelfilm over te maken. Dat was eng. Hoe kun je in cinema iets vertellen over autisme, dat via alle nepheid van fictie toch de realiteit ervan recht doet?”

Verrassende keuzes

Hun oplossing was uiteindelijk om die ‘nepheid’ tot een minimum te beperken. “Vincent Cassel is niet Stéphane, Reda Kateb is niet Daoud, maar alles om hen heen wel. De probleemjongeren, de leraren, de artsen, de locaties – zij zijn allemaal echt. We wilden zo dicht mogelijk bij de realiteit komen.”

Ook de meeste autistische mensen met wie Bruno en Malik werken, zijn echt autisten. “In Intouchables lieten we een personage in een rolstoel spelen door een acteur die zelf niet gehandicapt is. Voor deze film was dat onmogelijk. Het idee waar deze organisaties voor vechten, is dat deze autisten moeten worden betrokken bij de maatschappij. Dus dat moesten wij zelf ook proberen. Dat kost tijd, en het succes van onze eerdere films heeft ons die tijd gegeven. Financiers hadden genoeg vertrouwen in ons om ons twee jaar te gunnen voor de voorbereidingen.”

Éric Toledano.

Cassel en Kateb zijn verrassende keuzes voor de hoofdrollen, en niet alleen omdat ze slechts heel in de verte ­gelijkenis vertonen met de echte mannen op wie hun personages zijn gebaseerd. Beiden hebben een ‘hard’ imago, dat op het eerste gezicht niet strookt met het idee van een zorgverlener. “Precies daarom moesten zij deze rollen spelen,” zegt Toledano lachend. “Het geldt vooral voor Vincent: die speelt meestal de botte slechterik, de door­gewinterde crimineel. Hun harde koppen en reputatie hebben we gebruikt om dichter bij hoe het echt is te komen. Deze mannen zijn geen engelen; het zijn gewone mensen zoals jij en ik, die veranderd zijn door hun contact met deze andere wereld.”

Dit betekende dat Cassel en Kateb zich anders op hun rol moesten voorbereiden. “Toen we hen castten, waarschuwden we ze dat dit een project zou worden dat meer van hen eist dan de gemiddelde film – omdat ze hun eigen blik moesten veranderen. Als je al twintig jaar met deze mensen werkt, kijk je anders naar ze. Je kijkt niet meer op van een uitbarsting, een schreeuw of plotselinge uithaal. Vincent en Reda hebben dus veel tijd doorgebracht met de andere acteurs, ruim voor de camera’s erbij kwamen.”

Geobsedeerd met grappen

Hoewel Hors normes een serieuzere toon aanslaat dan de meeste eerdere films van Toledano en Nakache, is de humor niet helemaal verdwenen. Hij komt bijvoorbeeld om de hoek kijken in een reeks blind dates, waarin de orthodox-joodse Bruno vergeefs een partner probeert te vinden. “We hebben altijd komedies gemaakt, dat zullen we nooit helemaal loslaten,” zegt Toledano, “maar hier is de ­humor er alleen waar hij vanzelf kwam bovendrijven. ­Misschien dat we daarom eerder nog niet klaar waren om deze film te maken – we waren te geobsedeerd met grappen.”

Die mislukte blind dates, waarbij Bruno meestal geen oor heeft voor de dame tegenover hem omdat zijn werk al zijn aandacht opslokt, draaien net zo goed om het grotere thema van de film: communicatie. “De mensheid heeft nog nooit in de geschiedenis zoveel met elkaar gecommuniceerd als nu, met de eindeloze stroom aan e-mails, ­berichtjes en video’s,” zegt Toledano. “Juist dan is het ­extra belangrijk om aandacht te houden voor mensen voor wie die communicatie niet vanzelfsprekend is. Niet omdat ze niet communiceren, zoals te vaak over autisten wordt gedacht, maar omdat ze anders communiceren.”

Hors normes is te zien in Cinecenter, City, Filmhallen, Het Ketelhuis, The Movies, Studio/K en Tuschinski.

Samenwerking

Éric Toledano werkt al sinds zijn eerste korte film in 1995 samen met Olivier Nakache. Beiden zijn kinderen van Joodse migranten uit de voormalige Franse kolonies – Algerije en Marokko, om precies te zijn. Hun grote doorbraak kwam in 2011 met het internationale ­kassucces Intouchables.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden